ଋଷୀଣାଂ ସଂନିଧୌ ରାଜଂସ୍ତଵ ପୁତ୍ରାଗମଂ ପ୍ରତି । କାଶ୍ଯପସ୍ଯ ଚ ପୁତ୍ରୋଽସ୍ତି ଵିଭାଣ୍ଡକ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ ॥୧-୯-
"ମୁନିମାନେଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ, ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ଆସିବା ବିଷୟରେ କହାଯାଇଥିଲା; କାଶ୍ୟପଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଅଛି, ଯାହାକୁ ବିଭାଣ୍ଡକ କୁହାଯାଏ।"
ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗ ଇତି ଖ୍ଯାତସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସ ଵନେ ନିତ୍ଯସଂଵୃଦ୍ଧୋ ମୁନିର୍ଵନଚରଃ ସଦା ॥୧-୯-
"ତାଙ୍କର ପୁଅ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ; ସେ ସଦା ଜଙ୍ଗଲରେ ବଢିବେ, ମୁନି ଭାବେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବେ।"
ନାନ୍ଯଂ ଜାନାତି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରୋ ନିତ୍ଯଂ ପିତ୍ରନୁଵର୍ତନାତ୍ । ଦ୍ଵୈଵିଧ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାତ୍ମନଃ ॥୧-୯-
"ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଜାଣିନାହିଁ, ସଦା ପିତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ; ଏହି ମହାତ୍ମା ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକାରର ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ।"
ଲୋକେଷୁ ପ୍ରଥିତଂ ରାଜନ୍ ଵିପ୍ରୈଶ୍ଚ କଥିତଂ ସଦା । ତସ୍ଯୈଵଂ ଵର୍ତମାନସ୍ଯ କାଲଃ ସମଭିଵର୍ତତ ॥୧-୯-
"ଏହି କଥା ଲୋକମାନେ ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ରାଜା, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା କହନ୍ତି; ସେ ଏପରି ରହିବା ସମୟରେ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ଆସିଗଲା।"
ଅଗ୍ନିଂ ଶୁଶ୍ରୂଷମାଣସ୍ଯ ପିତରଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନମ୍ । ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ରୋମପାଦଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ॥୧-୯-
ଏହି ସମୟରେ, ସେ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସିତ ପିତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିବାବେଳେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୋମପାଦ ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ଅଙ୍ଗେଷୁ ପ୍ରଥିତୋ ରାଜା ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାବଲଃ । ତସ୍ଯ ଵ୍ଯତିକ୍ରମାଦ୍ ରାଜ୍ଞୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁଦାରୁଣା ॥୧-୯-
ଅଙ୍ଗ ଦେଶରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବେ; କିନ୍ତୁ ସେ ରାଜାଙ୍କର ଏକ ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଆସିବ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଞ୍ଛ୍ରୁତସଂଵୃଦ୍ଧାନ୍ ସମାନୀଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯତି ଵ । ଭଵନ୍ତଃ ଶ୍ରୁତକର୍ମାଣୋ ଲୋକଚାରିତ୍ରଵେଦିନଃ ॥୧-୯-
ସେ ଶ୍ରୁତି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଡାକି ଏଭଳି କହିବେ: 'ଆପଣମାନେ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ ଓ ଲୋକର ଆଚାର ଜଣାନ୍ତି।'
ସମାଦିଶନ୍ତୁ ନିଯମଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଯଥା ଭଵେତ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ତତୋ ରାଜ୍ଞା ସର୍ଵେ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମାଃ ॥୧-୯-
'ମୋତେ ଯଥାଯଥିକ ନିୟମ ଓ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଥା ଶିଖାନ୍ତୁ।' ରାଜାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ତେ ମହୀପାଲଂ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ । ଵିଭାଣ୍ଡକସୁତଂ ରାଜନ୍ ସର୍ଵୋପାଯୈରିହାନଯ ॥୧-୯-
ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିବେ: 'ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଏଠାକୁ ବିଭାଣ୍ଡକଙ୍କ ପୁଅକୁ ଆଣନ୍ତୁ।'
ଆନାଯ୍ଯ ତୁ ମହୀପାଲ ଋଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗଂ ସୁସତ୍କୃତମ୍ । ଵିଭାଣ୍ଡକସୁତଂ ରାଜନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵେଦପାରଗମ୍ । ପ୍ରଯଚ୍ଛ କନ୍ଯାଂ ଶାନ୍ତାଂ ଵୈ ଵିଧିନା ସୁସମାହିତଃ ॥୧-୯-
ହେ ରାଜା, ବିଭାଣ୍ଡକଙ୍କ ପୁଅ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆଣି, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଶାନ୍ତାକୁ ବିବାହ କରାନ୍ତୁ।
ତେଷାଂ ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ଚିନ୍ତାଂ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯତେ । କେନୋପାଯେନ ଵୈ ଶକ୍ଯମିହାନେତୁଂ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥୧-୯-
ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଚିନ୍ତା ରେ ପଡିବେ, କିପରି ଉପାୟରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋଷିଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିହେବ।
ତତୋ ରାଜା ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ସହ ମନ୍ତ୍ରିଭିରାତ୍ମଵାନ୍ । ପୁରୋହିତମମାତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପ୍ରେଷଯିଷ୍ଯତି ସତ୍କୃତାନ୍ ॥୧-୯-
ତାପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ପୁରୋହିତ ଓ ଅମାତ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ପଠାଇବେ।
ତେ ତୁ ରାଜ୍ଞୋ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵ୍ଯଥିତା ଵିନତାନନାଃ । ନ ଗଚ୍ଛେମ ଋଷେର୍ଭୀତା ଅନୁନେଷ୍ଯନ୍ତି ତଂ ନୃପମ୍ ॥୧-୯-
ରାଜାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଋଷିଙ୍କୁ ଭୟ କରି ଯିବାକୁ ଚାହିବେ ନାହିଁ, ରାଜାଙ୍କୁ ବୋଝାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ।
ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ତେ ତସ୍ଯୋପାଯାଂଶ୍ଚ ତାନ୍କ୍ଷମାନ୍ । ଆନେଷ୍ଯାମୋ ଵଯଂ ଵିପ୍ରଂ ନ ଚ ଦୋଷୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥୧-୯-
ଚିନ୍ତା କରି ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିବେ: 'ଆମେ ଏଠାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଣିବା, ଏହାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ହେବ ନାହିଁ।'
ଏଵମଙ୍ଗାଧିପେନୈଵ ଗଣିକାଭିର୍ଋଷେଃ ସୁତଃ । ଆନୀତୋଽଵର୍ଷଯଦ୍ ଦେଵଃ ଶାନ୍ତା ଚାସ୍ମୈ ପ୍ରଦୀଯତେ ॥୧-୯-
ଏଭଳି ଅଙ୍ଗ ଦେଶର ରାଜା ଗଣିକାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ଆଣିଲେ; ପରେ ବର୍ଷା ହେଲା ଓ ଶାନ୍ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗସ୍ତୁ ଜାମାତା ପୁତ୍ରାଂସ୍ତଵ ଵିଧାସ୍ଯତି । ସନତ୍କୁମାରକଥିତମେତାଵଦ୍ ଵ୍ଯାହୃତଂ ମଯା ॥୧-୯-
ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ତୁମର ଜାମାତା ହେଲେ ଓ ତୁମକୁ ପୁଅ ଦେବେ; ସନତ୍କୁମାର କହିଥିବା ଯେତେକି, ମୁଁ ଏଠାକୁ କହିଛି।
ଅଥ ହୃଷ୍ଟୋ ଦଶରଥଃ ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଯଥର୍ଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗସ୍ତ୍ଵାନୀତୋ ଯେନୋପାଯେନ ସୋଚ୍ଯତାମ୍ ॥୧-୯-
ତାପରେ ଦଶରଥ ଖୁସି ହୋଇ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ କିପରି ଉପାୟରେ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ, ମୋତେ କହ।'
thumb|ଦଶମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଦଶମଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଦଶମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସୁମନ୍ତ୍ରଶ୍ଚୋଦିତୋ ରାଜ୍ଞା ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ ଵଚସ୍ତଦା ଯଥର୍ଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗସ୍ତ୍ଵାନୀତୋ ଯେନୋପାଯେନ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ତନ୍ମେ ନିଗଦିତଂ ସର୍ଵଂ ଶୃଣୁ ମେ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସହ ॥୧-୧୦-
ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର କହିଲେ: 'ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆପଣମାନେ ମୋଠାରୁ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ କିପରି ଉପାୟରେ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ, ସମସ୍ତ କଥା କହୁଛି।'
ରୋମପାଦମୁଵାଚେଦଂ ସହାମାତ୍ଯଃ ପୁରୋହିତଃ ଉପାଯୋ ନିରପାଯୋଽଯମସ୍ମାଭିରଭିଚିନ୍ତିତଃ ॥୧-୧୦-
ରୋମପାଦ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତ ସହିତ କହିଲେ: 'ଆମେ ଏକ ନିରାପଦ ଓ ଦୋଷ ନଥିବା ଉପାୟ ଭାବିଛୁ।'
ଋଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗୋ ଵନଚରସ୍ତପଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯସଂଯୁତଃ ଅନଭିଜ୍ଞସ୍ତୁ ନାରୀଣାଂ ଵିଷଯାଣାଂ ସୁଖସ୍ଯ ଚ ॥୧-୧୦-
ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହି, ତପସ୍ୟା ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି; ସେ ନାରୀ, ଏହି ଜଗତର ସୁଖ ଓ ଭୋଗ ବିଷୟରେ ଅଜଣା।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥୈରଭିମତୈର୍ନରଚିତ୍ତପ୍ରମାଥିଭିଃ ପୁରମାନାଯଯିଷ୍ଯାମଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଚାଧ୍ଯଵସୀଯତାମ୍ ॥୧-୧୦-
ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ନଗରକୁ ଆଣିବା; ଏହି ଉପାୟ ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଉ।
ଗଣିକାସ୍ତତ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ରୂପଵତ୍ଯଃ ସ୍ଵଲଙ୍କୃତାଃ ପ୍ରଲୋଭ୍ଯ ଵିଵିଧୋପାଯୈରାନେଷ୍ଯନ୍ତୀହ ସତ୍କୃତାଃ ॥୧-୧୦-
ସେଠାକୁ ରୂପବତୀ ଗଣିକାମାନେ ତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି ଯିବେ; ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଆକର୍ଷିତ କରି, ସମ୍ମାନରେ ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିବେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥେତି ରାଜା ଚ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ପୁରୋହିତମ୍ ପୁରୋହିତୋ ମନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ଚ ତଥା ଚକ୍ରୁଶ୍ଚ ତେ ତଥା ॥୧-୧୦-
ଏହା ଶୁଣି, ରାଜା ପୁରୋହିତଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି।' ପୁରୋହିତ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏହିପରି କାମ କରିଲେ।
ଵାରମୁଖ୍ଯାସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵନଂ ପ୍ରଵିଵିଶୁର୍ମହତ୍ ଆଶ୍ରମସ୍ଯାଵିଦୂରେଽସ୍ମିନ୍ ଯତ୍ନଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଦର୍ଶନେ ॥୧-୧୦-
ଏହା ଶୁଣି, ଗଣିକାମାନେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ; ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ।
ଋଷେଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀରସ୍ଯ ନିତ୍ଯମାଶ୍ରମଵାସିନଃ ପିତୁଃ ସ ନିତ୍ଯସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ନାତିଚକ୍ରାମ ଚାଶ୍ରମାତ୍ ॥୧-୧୦-
ଋଷିଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ଝିଅ, ସଦା ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଥିଲେ, ପିତାଙ୍କ ସହ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ ଓ ଆଶ୍ରମରୁ ଅଧିକ ଦୂରକୁ ଯାଇନଥିଲେ।
ନ ତେନ ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ତପସ୍ଵିନା ସ୍ତ୍ରୀ ଵା ପୁମାନ୍ଵା ଯଚ୍ଚାନ୍ଯତ୍ ସତ୍ତ୍ଵଂ ନଗରରାଷ୍ଟ୍ରଜମ୍ ॥୧-୧୦-
ସେ ତପସ୍ବୀ ଜନ୍ମରୁ କେବେ ମହିଳା, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନଗର ରାଜ୍ୟର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀକୁ ଦେଖିନଥିଲେ।
ତାଶ୍ଚିତ୍ରଵେଷାଃ ପ୍ରମଦା ଗାଯନ୍ତ୍ଯୋ ମଧୁରସ୍ଵରମ୍ ଋଷିପୁତ୍ରମୁପାଗମ୍ଯ ସର୍ଵା ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍ ॥୧-୧୦-
ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରଙ୍ଗାରରେ ସଜିଥିବା ସେ ମହିଳାମାନେ, ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଇ କାହାଣି କହୁଥିଲେ, ଋଷିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତେ କଥା କହିଲେ।
କସ୍ତ୍ଵଂ କିଂ ଵର୍ତସେ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମହେ ଵଯମ୍ ଏକସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଜନେ ଘୋରେ ଵନେ ଚରସି ଶଂସ ନଃ ॥୧-୧୦-
ତୁମେ କିଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ? ଏଠାରେ କଣ କରୁଛ? ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଏହି ଭୟାନକ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ଘୁଞ୍ଚୁଛ — ଆମକୁ କହ।
ଅଦୃଷ୍ଟରୂପାସ୍ତାସ୍ତେନ କାମ୍ଯରୂପା ଵନେ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ହାର୍ଦାତ୍ତସ୍ଯ ମତିର୍ଜାତା ଆଖ୍ଯାତୁଂ ପିତରଂ ସ୍ଵକମ୍ ॥୧-୧୦-
ଏହି ମହିଳାମାନେ, ଯାହାର ରୂପ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିନଥିଲେ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେଖି ତାଙ୍କର ମନ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କୁ ପିତା ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।