ଭରତଶ୍ଚାଭିଷିଚ୍ଯେତ ଯଦେତଦଭିଷେଚନମ୍। ତ୍ଵଦର୍ଥେ ଵିହିତଂ ରାଜ୍ଞା ତେନ ସର୍ଵେଣ ରାଘଵ
ଭରତଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରାଯାଉ; ଏହି ଅଭିଷେକ, ରାଘବ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମ ପାଇଁ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଉଛି।
ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଚ ଵର୍ଷାଣି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯମାଶ୍ରିତଃ। ଅଭିଷେକମିଦଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଜଟାଚୀରଧରୋ ଭଵ
ଏହି ଅଭିଷେକକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦୁଇ ସପ୍ତାହ—ମୋଟ ଚୌଦ ବର୍ଷ—ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଜଟା ଓ ଚୀର ପିନ୍ଧି ରୁହ।
ଭରତଃ କୋସଲପତେଃ ପ୍ରଶାସ୍ତୁ ଵସୁଧାମିମାମ୍। ନାନାରତ୍ନସମାକୀର୍ଣାଂ ସଵାଜିରଥସଂକୁଲାମ୍
ଭରତ, କୋଶଳର ନାଥ, ଏହି ଭୂମିକୁ ଶାସନ କରୁନ୍ତୁ—ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଏତେନ ତ୍ଵାଂ ନରେନ୍ଦ୍ରୋଽଯଂ କାରୁଣ୍ଯେନ ସମାପ୍ଲୁତଃ। ଶୋକୈଃ ସଂକ୍ଲିଷ୍ଟଵଦନୋ ନ ଶକ୍ନୋତି ନିରୀକ୍ଷିତୁମ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା କରୁଣାରେ ଭିଜିଯାଇଛନ୍ତି, ଦୁଃଖରେ ମୁହଁ ମ୍ଲାନ ହୋଇଛି, ତେଣୁ ସେ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି।
ଏତତ୍ କୁରୁ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵଚନଂ ରଘୁନନ୍ଦନ। ସତ୍ଯେନ ମହତା ରାମ ତାରଯସ୍ଵ ନରେଶ୍ଵରମ୍
ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ପାଳନ କର; ତୁମ ମହାନ ସତ୍ୟବାଦିତା ଦ୍ୱାରା, ରାମ, ଏହି ନରପତିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କର।
ଇତୀଵ ତସ୍ଯାଂ ପରୁଷଂ ଵଦନ୍ତ୍ଯାଂ ନ ଚୈଵ ରାମଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ଶୋକମ୍। ପ୍ରଵିଵ୍ଯଥେ ଚାପି ମହାନୁଭାଵୋ ରାଜା ଚ ପୁତ୍ରଵ୍ଯସନାଭିତପ୍ତଃ
ଏପରି ତିକ୍ତ କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାମ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିପଡିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମହାନ ଆତ୍ମା ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, ଓ ରାଜା ପୁଅର ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖରେ ତପିଲେ।
thumb|ଏକୋନଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକୋନଵିଂଶତମ ସର୍ଗ।
ତଦପ୍ରିଯମମିତ୍ରଘ୍ନୋ ଵଚନଂ ମରଣୋପମମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନ ଵିଵ୍ଯଥେ ରାମଃ କୈକେଯୀଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଇ ଅପ୍ରିୟ, ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ କଥା ଶୁଣି ବି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ରାମ ଭୟଭିତ ହେଲେ ନାହିଁ, କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ—
ଏଵମସ୍ତୁ ଗମିଷ୍ଯାମି ଵନଂ ଵସ୍ତୁମହଂ ତ୍ଵିତଃ। ଜଟାଚୀରଧରୋ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞାମନୁପାଲଯନ୍
ଠିକ୍ ଅଛି, ମୁଁ ଏଠାରୁ ବନକୁ ଯିବି ଓ ସେଠାରେ ଜଟା ଓ ଚୀର ପିନ୍ଧି ରହିବି, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି।
ଇଦଂ ତୁ ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି କିମର୍ଥଂ ମାଂ ମହୀପତିଃ। ନାଭିନନ୍ଦତି ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଯଥାପୂର୍ଵମରିଂଦମଃ
କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି—ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିଥିବା, ପୂର୍ବବତ୍ ମୋତେ କାହିଁକି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉନାହାନ୍ତି?
ମନ୍ଯୁର୍ନ ଚ ତ୍ଵଯା କାର୍ଯୋ ଦେଵି ବ୍ରୂମି ତଵାଗ୍ରତଃ। ଯାସ୍ଯାମି ଭଵ ସୁପ୍ରୀତା ଵନଂ ଚୀରଜଟାଧରଃ
ଦେବୀ, ତୁମେ ମନେ କଷ୍ଟ ନେଉନାହାଁ; ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ କହୁଛି—ମୁଁ ବନକୁ ଯିବି, ଚୀର ଓ ଜଟା ପିନ୍ଧି, ତୁମେ ଖୁସି ହୁଅ।
ହିତେନ ଗୁରୁଣା ପିତ୍ରା କୃତଜ୍ଞେନ ନୃପେଣ ଚ। ନିଯୁଜ୍ଯମାନୋ ଵିସ୍ରବ୍ଧଃ କିଂ ନ କୁର୍ଯାମହଂ ପ୍ରିଯମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ମୋତେ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି, ଗୁରୁ ଓ ପିତା ଭାବେ, ସେମାନେ ଯାହା ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ସେ କଥା କାହିଁକି ପୂରଣ କରିବି ନାହିଁ?
ଅଲୀକଂ ମାନସଂ ତ୍ଵେକଂ ହୃଦଯଂ ଦହତେ ମମ। ସ୍ଵଯଂ ଯନ୍ନାହ ମାଂ ରାଜା ଭରତସ୍ଯାଭିଷେଚନମ୍
ମୋ ହୃଦୟକୁ କେବଳ ଏକ ଅନ୍ୟାୟ ଚିନ୍ତା ଜଳାଇ ଦେଉଛି—ରାଜା ନିଜେ ମୋତେ ଭରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ କାହିଁକି କହିଲେ ନାହିଁ।
ଅହଂ ହି ସୀତାଂ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ପ୍ରାଣାନିଷ୍ଟାନ୍ ଧନାନି ଚ। ହୃଷ୍ଟୋ ଭ୍ରାତ୍ରେ ସ୍ଵଯଂ ଦଦ୍ଯାଂ ଭରତାଯାପ୍ରଚୋଦିତଃ
ମୁଁ ତ ଖୁସି ହୋଇ, ସୀତା, ରାଜ୍ୟ, ଜୀବନ, ପ୍ରିୟ ଧନ—ସବୁ କିଛି ଭାଇ ଭରତଙ୍କୁ ନିଜେ ଦେଇଦେଇଥାଏ, ତାଙ୍କୁ ମାଗିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
କିଂ ପୁନର୍ମନୁଜେନ୍ଦ୍ରେଣ ସ୍ଵଯଂ ପିତ୍ରା ପ୍ରଚୋଦିତଃ। ତଵ ଚ ପ୍ରିଯକାମାର୍ଥଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାମନୁପାଲଯନ୍
ତୁମର ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ, ରାଜା ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି—ଏହା ତ କିମ୍ବା ଅଦ୍ଭୁତ?
ତଥାଶ୍ଵାସଯ ହ୍ରୀମନ୍ତଂ କିଂ ତ୍ଵିଦଂ ଯନ୍ମହୀପତିଃ। ଵସୁଧାସକ୍ତନଯନୋ ମନ୍ଦମଶ୍ରୂଣି ମୁଞ୍ଚତି
ଏହି ଲଜ୍ଜାଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦିଅ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଭୂମିର ରାଜା କାହିଁକି ମାଟିକୁ ଦେଖି ଧୀରେ ଧୀରେ କନ୍ଦୁଛନ୍ତି?
ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଚୈଵାନଯିତୁଂ ଦୂତାଃ ଶୀଘ୍ରଜଵୈର୍ହଯୈଃ। ଭରତଂ ମାତୁଲକୁଲାଦଦ୍ଯୈଵ ନୃପଶାସନାତ୍
ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆଜି ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୀବ୍ର ଗତିର ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଦୂତମାନେ ଯାଆନ୍ତୁ, ଭରତଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମାମାଘରୁ ଆଣିବାକୁ।
ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯମେଷୋଽହଂ ଗଚ୍ଛାମ୍ଯେଵ ହି ସତ୍ଵରଃ। ଅଵିଚାର୍ଯ ପିତୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ସମା ଵସ୍ତୁଂ ଚତୁର୍ଦଶ
ମୁଁ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଚୌଦ ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ଯିବି, କିଛି ଚିନ୍ତା ନ କରି।
ସା ହୃଷ୍ଟା ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମସ୍ଯ କୈକଯୀ। ପ୍ରସ୍ଥାନଂ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନା ସା ତ୍ଵରଯାମାସ ରାଘଵମ୍
ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୈକୟୀ ଖୁସି ହେଲେ; ତାଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନରେ ବିଶ୍ୱାସ କରି, ରାଘବଙ୍କୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କଲେ।
ଏଵଂ ଭଵତୁ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ଦୂତାଃ ଶୀଘ୍ରଜଵୈର୍ହଯୈଃ। ଭରତଂ ମାତୁଲକୁଲାଦିହାଵର୍ତଯିତୁଂ ନରାଃ
ଯେପରି ହେଉ, ତୀବ୍ର ଗତିର ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଦୂତମାନେ ଯାଆନ୍ତୁ, ଭରତଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମାମାଘରୁ ଏଠାକୁ ଆଣିବାକୁ।
ତଵ ତ୍ଵହଂ କ୍ଷମଂ ମନ୍ଯେ ନୋତ୍ସୁକସ୍ଯ ଵିଲମ୍ବନମ୍। ରାମ ତସ୍ମାଦିତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଵନଂ ତ୍ଵଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତୁମେ ଏତେ ଉତ୍ସୁକ ଥିବାବେଳେ ବିଳମ୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ରାମ; ତେଣୁ ତୁମେ ଏହିମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ଵ୍ରୀଡାନ୍ଵିତଃ ସ୍ଵଯଂ ଯଚ୍ଚ ନୃପସ୍ତ୍ଵାଂ ନାଭିଭାଷତେ। ନୈତତ୍ କିଂଚିନ୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଯୁରେଷୋଽପନୀଯତାମ୍
ରାଜା ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜେ ତୁମ ସହ କଥା ହେଉନାହାନ୍ତି—ହେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାକୁ କିଛି ଭାବିବା ଦରକାର ନାହିଁ; କୌଣସି ରୋଷ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯାଵତ୍ତ୍ଵଂ ନ ଵନଂ ଯାତଃ ପୁରାଦସ୍ମାଦତିତ୍ଵରମ୍। ପିତା ତାଵନ୍ନ ତେ ରାମ ସ୍ନାସ୍ଯତେ ଭୋକ୍ଷ୍ଯତେଽପି ଵା
ତୁମେ ଏହି ସହର ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତୁମ ପିତା ନ ସ୍ନାନ କରିବେ, ନ ଖାଇବେ; ତେଣୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯିବା ଉଚିତ।
ଧିକ୍କଷ୍ଟମିତି ନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ରାଜା ଶୋକପରିପ୍ଲୁତଃ। ମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ନ୍ଯପତତ୍ ତସ୍ମିନ୍ ପର୍ଯଙ୍କେ ହେମଭୂଷିତେ
‘ହାଁ, କେତେ ଦୁଃଖ!’ ବୋଲି ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଶୋକରେ ଭାସିଥିବା ରାଜା ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଶଯ୍ୟାରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ।
ରାମୋଽପ୍ଯୁତ୍ଥାପ୍ଯ ରାଜାନଂ କୈକେଯ୍ଯାଭିପ୍ରଚୋଦିତଃ। କଶଯେଵ ହତୋ ଵାଜୀ ଵନଂ ଗନ୍ତୁଂ କୃତତ୍ଵରଃ
କୈକୟୀଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ରାମ ରାଜାଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ ଏବଂ ଚାବୁକ ଲାଗିଥିବା ଘୋଡ଼ା ପରି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ନାହମର୍ଥପରୋ ଦେଵି ଲୋକମାଵସ୍ତୁମୁତ୍ସହେ। ଵିଦ୍ଧି ମାମୃଷିଭିସ୍ତୁଲ୍ଯଂ ଵିମଲଂ ଧର୍ମମାସ୍ଥିତମ୍
ମୁଁ କୌଣସି ଲାଭ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରେନି, ହେ ଦେବୀ; ଏହି ସଂସାରରେ ରହିବାକୁ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗେନି। ମୁଁ ଋଷିମାନେ ପରି ନିର୍ମଳ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଏହି କଥା ଜାଣ।
ଯତ୍ ତତ୍ରଭଵତଃ କିଂଚିଚ୍ଛକ୍ଯଂ କର୍ତୁଂ ପ୍ରିଯଂ ମଯା। ପ୍ରାଣାନପି ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସର୍ଵଥା କୃତମେଵ ତତ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ କିଛି କରିପାରିଥିଲି, ପ୍ରାଣ ଦେଇଥିଲି ବି, ସେସବୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କରିଦେଇଛି।
ନ ହ୍ଯତୋ ଧର୍ମଚରଣଂ କିଂଚିଦସ୍ତି ମହତ୍ତରମ୍। ଯଥା ପିତରି ଶୁଶ୍ରୂଷା ତସ୍ଯ ଵା ଵଚନକ୍ରିଯା
ପିତାଙ୍କ ସେବା ଏବଂ ତାଙ୍କ କଥା ମାନିବା ପରି ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।
ଅନୁକ୍ତୋଽପ୍ଯତ୍ରଭଵତା ଭଵତ୍ଯା ଵଚନାଦହମ୍। ଵନେ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ଵିଜନେ ଵର୍ଷାଣୀହ ଚତୁର୍ଦଶ
ସେଠାରେ ସେ କିଛି କହିନଥିଲେ ବି, ତୁମ କଥା ଶୁଣି ମୁଁ ଏଠିରେ ଚୌଦ ବର୍ଷ ନିର୍ଜନ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବି।
ନ ନୂନଂ ମଯି କୈକେଯି କିଂଚିଦାଶଂସସେ ଗୁଣାନ୍। ଯଦ୍ ରାଜାନମଵୋଚସ୍ତ୍ଵଂ ମମେଶ୍ଵରତରା ସତୀ
ନିଶ୍ଚୟ, କୈକୟୀ, ତୁମେ ମୋର ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଗୁଣ ଆଶା କରୁନାହାଁ, ନାହିଁଲେ ତୁମେ ମୋ ଉପରେ ରାଜାଙ୍କ ସହ କଥା କହିନଥାନ୍ତ।