ନାପରାଧୋ ଭଵେତ୍ କଷ୍ଟୋ ଯଦ୍ଯସ୍ମିନ୍ କ୍ରତୁସତ୍ତମେ । ଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ହି ମୃଗଯନ୍ତେ ସ୍ମ ଵିଦ୍ଵାଂସୋ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସାଃ ॥୧-୮-
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞରେ କୌଣସି ଭୁଲ ନ ହେଉ; କାରଣ, ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନେ ସଦା ଦୋଷ ଖୋଜନ୍ତି।
ଵିଧିହୀନସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ସଦ୍ଯଃ କର୍ତା ଵିନଶ୍ଯତି । ତଦ୍ଯଥା ଵିଧିପୂର୍ଵଂ ମେ କ୍ରତୁରେଷ ସମାପ୍ଯତେ ॥୧-୮-
ନିୟମ ଛଡା ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସତ୍ୟରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ତେଣୁ ମୋ ଯଜ୍ଞଟି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।
ତଥା ଵିଧାନଂ କ୍ରିଯତାଂ ସମର୍ଥାଃ ସାଧନେଷ୍ଵିତି । ତଥେତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ ସର୍ଵେ ମଂତ୍ରିଣଃ ପ୍ରତିପୂଜିତାଃ ॥୧-୮-
"ଯେଉଁମାନେ ସମର୍ଥ, ସେମାନେ ଯଥାବିଧି ପ୍ରସ୍ତୁତି କରନ୍ତୁ," ରାଜା କହିଲେ; ସମସ୍ତ ଆଦରିତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ।"
ପାର୍ଥିଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ଯଥାପୂର୍ଵଂ ନିଶମ୍ଯ ତେ । ତଥା ଦ୍ଵିଜାସ୍ତେ ଧର୍ମଜ୍ଞା ଵର୍ଧଯନ୍ତୋ ନୃପୋତ୍ତମମ୍ ॥୧-୮-
ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣିଥିଲେ, ତେଉଁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଦ୍ୱିଜମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହ ଦେଲେ।
ଅନୁଜ୍ଞାତାସ୍ତତଃ ସର୍ଵେ ପୁନର୍ଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍ । ଵିସର୍ଜଯିତ୍ଵା ତାନ୍ ଵିପ୍ରାନ୍ ସଚିଵାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥୧-୮-
ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ ସମସ୍ତେ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଖିବା ପରେ, ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିରୁପସଂଦିଷ୍ଟୋ ଯଥାଵତ୍ କ୍ରତୁରାପ୍ଯତାମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନୃପଶାର୍ଦୂଲଃ ସଚିଵାନ୍ ସମୁପସ୍ଥିତାନ୍ ॥୧-୮-
"ଯଜ୍ଞଟି ରିତ୍ୱିଜମାନେ ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେହିପରି କରାଯାଉ," ରାଜାଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିସର୍ଜଯିତ୍ଵା ସ୍ଵଂ ଵେଶ୍ମ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାମତିଃ । ତତଃ ସ ଗତ୍ଵା ତାଃ ପତ୍ନୀର୍ନରେନ୍ଦ୍ରୋ ହୃଦଯଂଗମାଃ ॥୧-୮-
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ, ରାଜା ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ପରେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଯେଉଁ ପ୍ରିୟ ରାଣୀମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଉଵାଚ ଦୀକ୍ଷାଂ ଵିଶତ ଯକ୍ଷ୍ଯେଽହଂ ସୁତକାରଣାତ୍ । ତାସାଂ ତେନାତିକାନ୍ତେନ ଵଚନେନ ସୁଵର୍ଚସାମ୍ । ମୁଖପଦ୍ମାନ୍ଯଶୋଭନ୍ତ ପଦ୍ମାନୀଵ ହିମାତ୍ଯଯେ ॥୧-୮-
ରାଜା କହିଲେ, "ତମେ ଦୀକ୍ଷା ନିଅ; ମୁଁ ପୁଅ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବି।" ତାଙ୍କର ଅତି ମନୋହର କଥାରେ, ସେମାନଙ୍କର ମୁହଁ ମନ୍ଦାକିନୀର ପଦ୍ମ ପରି ଚମକିଗଲା।
thumb|ନଵମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ନଵମଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ନବମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରହଃ ସୂତୋ ରାଜାନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ଶ୍ରୂଯତାଂ ତତ୍ ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ପୁରାଣେ ଚ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍ ॥୧-୯-
ଏହି କଥା ଗୁପ୍ତରେ ଶୁଣି, ସାରଥି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ପୁରୁଣା କଥା ଶୁଣିଛି, ତାହା ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି।"
ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିରୁପଦିଷ୍ଟୋଽଯଂ ପୁରାଵୃତ୍ତୋ ମଯା ଶ୍ରୁତଃ । ସନତ୍କୁମାରୋ ଭଗଵାନ୍ ପୂର୍ଵଂ କଥିତଵାନ୍ କଥାମ୍ ॥୧-୯-
"ଏହି କଥା ରିତ୍ୱିଜମାନେ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଛି; ଭଗବାନ ସନତ୍କୁମାର ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।"
ଋଷୀଣାଂ ସଂନିଧୌ ରାଜଂସ୍ତଵ ପୁତ୍ରାଗମଂ ପ୍ରତି । କାଶ୍ଯପସ୍ଯ ଚ ପୁତ୍ରୋଽସ୍ତି ଵିଭାଣ୍ଡକ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ ॥୧-୯-
"ମୁନିମାନେଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ, ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ଆସିବା ବିଷୟରେ କହାଯାଇଥିଲା; କାଶ୍ୟପଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଅଛି, ଯାହାକୁ ବିଭାଣ୍ଡକ କୁହାଯାଏ।"
ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗ ଇତି ଖ୍ଯାତସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସ ଵନେ ନିତ୍ଯସଂଵୃଦ୍ଧୋ ମୁନିର୍ଵନଚରଃ ସଦା ॥୧-୯-
"ତାଙ୍କର ପୁଅ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ; ସେ ସଦା ଜଙ୍ଗଲରେ ବଢିବେ, ମୁନି ଭାବେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବେ।"
ନାନ୍ଯଂ ଜାନାତି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରୋ ନିତ୍ଯଂ ପିତ୍ରନୁଵର୍ତନାତ୍ । ଦ୍ଵୈଵିଧ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାତ୍ମନଃ ॥୧-୯-
"ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଜାଣିନାହିଁ, ସଦା ପିତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ; ଏହି ମହାତ୍ମା ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକାରର ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ।"
ଲୋକେଷୁ ପ୍ରଥିତଂ ରାଜନ୍ ଵିପ୍ରୈଶ୍ଚ କଥିତଂ ସଦା । ତସ୍ଯୈଵଂ ଵର୍ତମାନସ୍ଯ କାଲଃ ସମଭିଵର୍ତତ ॥୧-୯-
"ଏହି କଥା ଲୋକମାନେ ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ରାଜା, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା କହନ୍ତି; ସେ ଏପରି ରହିବା ସମୟରେ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ଆସିଗଲା।"
ଅଗ୍ନିଂ ଶୁଶ୍ରୂଷମାଣସ୍ଯ ପିତରଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନମ୍ । ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ରୋମପାଦଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ॥୧-୯-
ଏହି ସମୟରେ, ସେ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସିତ ପିତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିବାବେଳେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୋମପାଦ ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ଅଙ୍ଗେଷୁ ପ୍ରଥିତୋ ରାଜା ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାବଲଃ । ତସ୍ଯ ଵ୍ଯତିକ୍ରମାଦ୍ ରାଜ୍ଞୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁଦାରୁଣା ॥୧-୯-
ଅଙ୍ଗ ଦେଶରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବେ; କିନ୍ତୁ ସେ ରାଜାଙ୍କର ଏକ ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଆସିବ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଞ୍ଛ୍ରୁତସଂଵୃଦ୍ଧାନ୍ ସମାନୀଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯତି ଵ । ଭଵନ୍ତଃ ଶ୍ରୁତକର୍ମାଣୋ ଲୋକଚାରିତ୍ରଵେଦିନଃ ॥୧-୯-
ସେ ଶ୍ରୁତି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଡାକି ଏଭଳି କହିବେ: 'ଆପଣମାନେ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ ଓ ଲୋକର ଆଚାର ଜଣାନ୍ତି।'
ସମାଦିଶନ୍ତୁ ନିଯମଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଯଥା ଭଵେତ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ତତୋ ରାଜ୍ଞା ସର୍ଵେ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମାଃ ॥୧-୯-
'ମୋତେ ଯଥାଯଥିକ ନିୟମ ଓ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଥା ଶିଖାନ୍ତୁ।' ରାଜାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ତେ ମହୀପାଲଂ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ । ଵିଭାଣ୍ଡକସୁତଂ ରାଜନ୍ ସର୍ଵୋପାଯୈରିହାନଯ ॥୧-୯-
ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିବେ: 'ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଏଠାକୁ ବିଭାଣ୍ଡକଙ୍କ ପୁଅକୁ ଆଣନ୍ତୁ।'
ଆନାଯ୍ଯ ତୁ ମହୀପାଲ ଋଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗଂ ସୁସତ୍କୃତମ୍ । ଵିଭାଣ୍ଡକସୁତଂ ରାଜନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵେଦପାରଗମ୍ । ପ୍ରଯଚ୍ଛ କନ୍ଯାଂ ଶାନ୍ତାଂ ଵୈ ଵିଧିନା ସୁସମାହିତଃ ॥୧-୯-
ହେ ରାଜା, ବିଭାଣ୍ଡକଙ୍କ ପୁଅ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆଣି, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଶାନ୍ତାକୁ ବିବାହ କରାନ୍ତୁ।
ତେଷାଂ ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ଚିନ୍ତାଂ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯତେ । କେନୋପାଯେନ ଵୈ ଶକ୍ଯମିହାନେତୁଂ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥୧-୯-
ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଚିନ୍ତା ରେ ପଡିବେ, କିପରି ଉପାୟରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋଷିଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିହେବ।
ତତୋ ରାଜା ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ସହ ମନ୍ତ୍ରିଭିରାତ୍ମଵାନ୍ । ପୁରୋହିତମମାତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପ୍ରେଷଯିଷ୍ଯତି ସତ୍କୃତାନ୍ ॥୧-୯-
ତାପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ପୁରୋହିତ ଓ ଅମାତ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ପଠାଇବେ।
ତେ ତୁ ରାଜ୍ଞୋ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵ୍ଯଥିତା ଵିନତାନନାଃ । ନ ଗଚ୍ଛେମ ଋଷେର୍ଭୀତା ଅନୁନେଷ୍ଯନ୍ତି ତଂ ନୃପମ୍ ॥୧-୯-
ରାଜାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଋଷିଙ୍କୁ ଭୟ କରି ଯିବାକୁ ଚାହିବେ ନାହିଁ, ରାଜାଙ୍କୁ ବୋଝାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ।
ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ତେ ତସ୍ଯୋପାଯାଂଶ୍ଚ ତାନ୍କ୍ଷମାନ୍ । ଆନେଷ୍ଯାମୋ ଵଯଂ ଵିପ୍ରଂ ନ ଚ ଦୋଷୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥୧-୯-
ଚିନ୍ତା କରି ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିବେ: 'ଆମେ ଏଠାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଣିବା, ଏହାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ହେବ ନାହିଁ।'
ଏଵମଙ୍ଗାଧିପେନୈଵ ଗଣିକାଭିର୍ଋଷେଃ ସୁତଃ । ଆନୀତୋଽଵର୍ଷଯଦ୍ ଦେଵଃ ଶାନ୍ତା ଚାସ୍ମୈ ପ୍ରଦୀଯତେ ॥୧-୯-
ଏଭଳି ଅଙ୍ଗ ଦେଶର ରାଜା ଗଣିକାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ଆଣିଲେ; ପରେ ବର୍ଷା ହେଲା ଓ ଶାନ୍ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗସ୍ତୁ ଜାମାତା ପୁତ୍ରାଂସ୍ତଵ ଵିଧାସ୍ଯତି । ସନତ୍କୁମାରକଥିତମେତାଵଦ୍ ଵ୍ଯାହୃତଂ ମଯା ॥୧-୯-
ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ତୁମର ଜାମାତା ହେଲେ ଓ ତୁମକୁ ପୁଅ ଦେବେ; ସନତ୍କୁମାର କହିଥିବା ଯେତେକି, ମୁଁ ଏଠାକୁ କହିଛି।
ଅଥ ହୃଷ୍ଟୋ ଦଶରଥଃ ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଯଥର୍ଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗସ୍ତ୍ଵାନୀତୋ ଯେନୋପାଯେନ ସୋଚ୍ଯତାମ୍ ॥୧-୯-
ତାପରେ ଦଶରଥ ଖୁସି ହୋଇ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ କିପରି ଉପାୟରେ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ, ମୋତେ କହ।'
thumb|ଦଶମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଦଶମଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଦଶମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସୁମନ୍ତ୍ରଶ୍ଚୋଦିତୋ ରାଜ୍ଞା ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ ଵଚସ୍ତଦା ଯଥର୍ଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗସ୍ତ୍ଵାନୀତୋ ଯେନୋପାଯେନ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ତନ୍ମେ ନିଗଦିତଂ ସର୍ଵଂ ଶୃଣୁ ମେ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସହ ॥୧-୧୦-
ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର କହିଲେ: 'ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆପଣମାନେ ମୋଠାରୁ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ କିପରି ଉପାୟରେ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ, ସମସ୍ତ କଥା କହୁଛି।'