ଦଦର୍ଶ ତଂ ରାଜପଥଂ ଦିଵି ଦେଵପତିର୍ଯଥା। ଦଧ୍ଯକ୍ଷତହଵିର୍ଲାଜୈର୍ଧୂପୈରଗୁରୁଚନ୍ଦନୈଃ
ସେ ରାଜପଥକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେଖନ୍ତି, ଦହି, ଅକ୍ଷତ, ଲାଜ ଓ ଅଗରୁ-ଚନ୍ଦନ ଧୂପରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ନାନାମାଲ୍ଯୋପଗନ୍ଧୈଶ୍ଚ ସଦାଭ୍ଯର୍ଚିତଚତ୍ଵରମ୍। ଆଶୀର୍ଵାଦାନ୍ ବହୂନ୍ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ସୁହୃଦ୍ଭିଃ ସମୁଦୀରିତାନ୍
ଚତ୍ୱରଗୁଡ଼ିକ ସଦା ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂଜିତ ହୋଇଥିଲା; ମିତ୍ରମାନେ ଦେଉଥିବା ଅନେକ ଆଶୀର୍ବାଦ ତିନି ଶୁଣିଲେ।
ଯଥାର୍ହଂ ଚାପି ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ସର୍ଵାନେଵ ନରାନ୍ ଯଯୌ। ପିତାମହୈରାଚରିତଂ ତଥୈଵ ପ୍ରପିତାମହୈଃ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ମାନ୍ୟ କରି, ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ଚାଲିଥିଲେ, ସେଭଳି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଅଦ୍ଯୋପାଦାଯ ତଂ ମାର୍ଗମଭିଷିକ୍ତୋଽନୁପାଲଯ। ଯଥା ସ୍ମ ପୋଷିତାଃ ପିତ୍ରା ଯଥା ସର୍ଵୈଃ ପିତାମହୈଃ। ତତଃ ସୁଖତରଂ ସର୍ଵେ ରାମେ ଵତ୍ସ୍ଯାମ ରାଜନି
ଆଜି ତୁମେ ଅଭିଷେକ ପରେ ଏହି ପଥକୁ ରକ୍ଷା କର; ଯେପରି ଆମେ ତୁମର ବାପା ଓ ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଳିତ ହୋଇଥିଲୁ, ସେଭଳି। ତାପରେ ରାମ ରାଜା ହେଲେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ବହୁତ ସୁଖରେ ରହିପାରିବୁ।
ଅଲମଦ୍ଯ ହି ଭୁକ୍ତେନ ପରମାର୍ଥୈରଲଂ ଚ ନଃ। ଯଦି ପଶ୍ଯାମ ନିର୍ଯାନ୍ତଂ ରାମଂ ରାଜ୍ଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଆମ ପାଇଁ ଏବେ ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ଜିନିଷର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଯଦି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦେଖିପାରିବୁ, ଏହିଠାରେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶା ପୂରଣ ହେବ।
ତତୋ ହି ନଃ ପ୍ରିଯତରଂ ନାନ୍ଯତ୍ କିଂଚିଦ୍ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଯଥାଭିଷେକୋ ରାମସ୍ଯ ରାଜ୍ଯେନାମିତତେଜସଃ
ରାମଙ୍କର ଅଭିଷେକ ଏବଂ ରାଜ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଛାଡ଼ି, ଆମ ପାଇଁ ତାଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ।
ଏତାଶ୍ଚାନ୍ଯାଶ୍ଚ ସୁହୃଦାମୁଦାସୀନଃ ଶୁଭାଃ କଥାଃ। ଆତ୍ମସମ୍ପୂଜନୀଃ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ଯଯୌ ରାମୋ ମହାପଥମ୍
ମିତ୍ରମାନେ ଓ ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେଉଥିବା ଏହି ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ କଥା, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିଲା, ଶୁଣି ରାମ ମହାପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ନ ହି ତସ୍ମାନ୍ମନଃ କଶ୍ଚିଚ୍ଚକ୍ଷୁଷୀ ଵା ନରୋତ୍ତମାତ୍। ନରଃ ଶକ୍ନୋତ୍ଯପାକ୍ରଷ୍ଟୁମତିକ୍ରାନ୍ତେଽପି ରାଘଵେ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିଷ ରାମଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ଦେଖିଲେ, କେହି ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା ମନ ଦୂରେ ନେଇପାରୁନଥିଲେ।
ଯଶ୍ଚ ରାମଂ ନ ପଶ୍ଯେତ୍ତୁ ଯଂ ଚ ରାମୋ ନ ପଶ୍ଯତି। ନିନ୍ଦିତଃ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ସ୍ଵାତ୍ମାପ୍ଯେନଂ ଵିଗର୍ହତେ
ଯିଏ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ କିମ୍ବା ଯାହାକୁ ରାମ ଦେଖନ୍ତିନାହିଁ, ସେ ଲୋକ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୁଏ, ଏବଂ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଘୃଣା କରେ।
ସର୍ଵେଷୁ ସ ହି ଧର୍ମାତ୍ମା ଵର୍ଣାନାଂ କୁରୁତେ ଦଯାମ୍। ଚତୁର୍ଣାଂ ହି ଵଯଃସ୍ଥାନାଂ ତେନ ତେ ତମନୁଵ୍ରତାଃ
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ ସମସ୍ତ ଜାତି ଓ ସମସ୍ତ ବୟସର ଲୋକଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ଆଵାରଯଦ୍ଭିର୍ଗଗନଂ ଵିମାନୈରିଵ ପାଣ୍ଡୁରୈଃ। ଵର୍ଧମାନଗୃହୈଶ୍ଚାପି ରତ୍ନଜାଲପରିଷ୍କୃତୈଃ
ଏଠାରେ ମେଘପରି ଧଳା ରଙ୍ଗର ମହଳଗୁଡ଼ିକ, ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନର ଝାଲର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଠିଯାଇଥିଲେ।
ତତ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଗୃହଵରଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସଦନୋପମମ୍। ରାଜପୁତ୍ରଃ ପିତୁର୍ଵେଶ୍ମ ପ୍ରଵିଵେଶ ଶ୍ରିଯା ଜ୍ଵଲନ୍
ସେ ଭୂମିରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏହି ଗୃହ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହଳ ସମାନ, ରାଜପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶ୍ରୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ କକ୍ଷ୍ଯା ଧନ୍ଵିଭିର୍ଗୁପ୍ତାସ୍ତିସ୍ରୋଽତିକ୍ରମ୍ଯ ଵାଜିଭିଃ। ପଦାତିରପରେ କକ୍ଷ୍ଯେ ଦ୍ଵେ ଜଗାମ ନରୋତ୍ତମଃ
ସେ ଧନୁର୍ଧାରୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ତିନିଟି ବାହାର ଅଞ୍ଚଳ ଅଟିକ୍ରମ କରି, ପଦେପଦେ ଆଉ ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ସ ସର୍ଵାଃ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ କକ୍ଷ୍ଯା ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ। ସଂନିଵର୍ତ୍ଯ ଜନଂ ସର୍ଵଂ ଶୁଦ୍ଧାନ୍ତଃପୁରମତ୍ଯଗାତ୍
ସେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ପଛକୁ ପଠାଇ, ପବିତ୍ର ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ପିତୁରନ୍ତିକଂ ତଦା ଜନଃ ସ ସର୍ଵୋ ମୁଦିତୋ ନୃପାତ୍ମଜେ। ପ୍ରତୀକ୍ଷତେ ତସ୍ଯ ପୁନଃ ସ୍ମ ନିର୍ଗମଂ ଯଥୋଦଯଂ ଚନ୍ଦ୍ରମସଃ ସରିତ୍ପତିଃ
ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁନର୍ବାର ଫେରିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ନଦୀର ମାଳିକା ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଉଦୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରେ।
thumb|ଅଷ୍ଟାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏହି ଅଠାରତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ଦଦର୍ଶାସନେ ରାମୋ ଵିଷଣ୍ଣଂ ପିତରଂ ଶୁଭେ। କୈକେଯ୍ଯା ସହିତଂ ଦୀନଂ ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ଯତା
ସେଠାରେ ରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଶୋକାକୁଳ ଅବସ୍ଥାରେ, କୈକେୟୀ ସହିତ ବସିଥିବା, ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ ଓ ଦୁଃଖିତ ଦେଖିଲେ।
ସ ପିତୁଶ୍ଚରଣୌ ପୂର୍ଵମଭିଵାଦ୍ଯ ଵିନୀତଵତ୍। ତତୋ ଵଵନ୍ଦେ ଚରଣୌ କୈକେଯ୍ଯାଃ ସୁସମାହିତଃ
ସେ ପ୍ରଥମେ ଶିଷ୍ଟ ଭାବରେ ପିତାଙ୍କର ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଶିରୋନମନ କଲେ, ତାପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତିରେ କୈକେୟୀଙ୍କ ପାଦକୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କଲେ।
ରାମେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ବାଷ୍ପପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣଃ। ଶଶାକ ନୃପତିର୍ଦୀନୋ ନେକ୍ଷିତୁଂ ନାଭିଭାଷିତୁମ୍
ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଲୁହ ଭରିଥିବାବେଳେ ରାଜା 'ରାମ' ବୋଲି କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖରେ ତିନି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା କିମ୍ବା କଥାହେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ।
ତଦପୂର୍ଵଂ ନରପତେର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୂପଂ ଭଯାଵହମ୍। ରାମୋଽପି ଭଯମାପନ୍ନଃ ପଦା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵେଵ ପନ୍ନଗମ୍
ରାମ ଏହି ଅପୂର୍ବ ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଯେପରି ଅଜଣାରେ ସାପକୁ ପାଦ ଦେଇ ଦେଖିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯୈରପ୍ରହୃଷ୍ଟୈସ୍ତଂ ଶୋକସଂତାପକର୍ଶିତମ୍। ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ମହାରାଜଂ ଵ୍ଯଥିତାକୁଲଚେତସମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ମହାରାଜା ଶୋକ ଓ ଦୁଃଖରେ ଦୁର୍ବଳ, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଛନ୍ତି, ମନ ଅଶାନ୍ତ ଓ ଅସ୍ଥିର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅନନ୍ଦହୀନ।
ଊର୍ମିମାଲିନମକ୍ଷୋଭ୍ଯଂ କ୍ଷୁଭ୍ଯନ୍ତମିଵ ସାଗରମ୍। ଉପପ୍ଲୁତମିଵାଦିତ୍ଯମୁକ୍ତାନୃତମୃଷିଂ ଯଥା
ଉତ୍ତାଳ ତରଙ୍ଗରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ଏବଂ ଅଚଳ ସାଗର ଏବେ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ମିଥ୍ୟା କଥା କହିଥିବା ଋଷି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅଚିନ୍ତ୍ଯକଲ୍ପଂ ନୃପତେସ୍ତଂ ଶୋକମୁପଧାରଯନ୍। ବଭୂଵ ସଂରବ୍ଧତରଃ ସମୁଦ୍ର ଇଵ ପର୍ଵଣି
ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଅପରିମାପ୍ୟ ଦୁଃଖକୁ ଅନୁଭବି, ରାମ ଅଧିକ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଏ।
ଚିନ୍ତଯାମାସ ଚତୁରୋ ରାମଃ ପିତୃହିତେ ରତଃ। କିଂସ୍ଵିଦଦ୍ଯୈଵ ନୃପତିର୍ନ ମାଂ ପ୍ରତ୍ଯଭିନନ୍ଦତି
ପିତାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ନିବେଶିତ ରାମ ଚାରିଟି କଥା ଭାବିଲେ: 'ଆଜି କାହିଁକି ରାଜା ମୋତେ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ୱାଗତ କରୁନାହାନ୍ତି?'
ଅନ୍ଯଦା ମାଂ ପିତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁପିତୋଽପି ପ୍ରସୀଦତି। ତସ୍ଯ ମାମଦ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ କିମାଯାସଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ
'ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ମୋ ପିତା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଦେଖି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ଏବେ ତାଙ୍କୁ କଣ ଦୁଃଖ ହେଇଛି ଯେ ମୋତେ ଦେଖି ଏମିତି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଛନ୍ତି?'
ସ ଦୀନ ଇଵ ଶୋକାର୍ତୋ ଵିଷଣ୍ଣଵଦନଦ୍ଯୁତିଃ। କୈକେଯୀମଭିଵାଦ୍ଯୈଵ ରାମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଦୁଃଖରେ ଅତିବ୍ୟାପ୍ତ, ମୁହଁ ଅନ୍ଦୁହା, ରାମ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଏହି କଥା କହିଲେ:
କଚ୍ଚିନ୍ମଯା ନାପରାଦ୍ଧମଜ୍ଞାନାଦ୍ ଯେନ ମେ ପିତା। କୁପିତସ୍ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵମେଵୈନଂ ପ୍ରସାଦଯ
'ମୁଁ ଅଜାଣି କିଛି ଭୁଲ କରିଛି କି ଯାହା ପାଇଁ ମୋ ପିତା କ୍ରୋଧିତ? ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ଏବଂ ଦୟାକରି ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତୁ।'
ଅପ୍ରସନ୍ନମନାଃ କିଂ ନୁ ସଦା ମାଂ ପ୍ରତି ଵତ୍ସଲଃ। ଵିଷଣ୍ଣଵଦନୋ ଦୀନଃ ନହି ମାଂ ପ୍ରତି ଭାଷତେ
'ମୋ ପିତା ଯିଏ ସଦା ମୋତେ ସ୍ନେହ କରନ୍ତି, ସେ ଏବେ କାହିଁକି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ମୁହଁ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା, ଏବଂ ମୋ ସହ କଥା କହୁନାହାନ୍ତି?'
ଶାରୀରୋ ମାନସୋ ଵାପି କଚ୍ଚିଦେନଂ ନ ବାଧତେ। ସଂତାପୋ ଵାଭିତାପୋ ଵା ଦୁର୍ଲଭଂ ହି ସଦା ସୁଖମ୍
ମୁଁ ଆଶା କରୁଛି ଯେ ଶରୀର ଓ ମନର କଷ୍ଟ କେହି ଭଳି ରାମଙ୍କୁ ଭୋଗାଇ ନାହିଁ; କାରଣ ସଦା ସୁଖ ମିଳିବା କଷ୍ଟ, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଚିନ୍ତା ଯେକେବେ ଆସିପାରେ।
କଚ୍ଚିନ୍ନ କିଂଚିଦ୍ ଭରତେ କୁମାରେ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନେ ଵା ମହାସତ୍ତ୍ଵେ ମାତୄଣାଂ ଵା ମମାଶୁଭମ୍
ମୁଁ ଆଶା କରୁଛି ଯେ ମୋ ପ୍ରିୟ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଭରତ କୁମାର, ବଳଶାଳୀ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ କିମ୍ବା ମୋ ମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟ କେହିଙ୍କ ପାଖରେ ଅଶୁଭ କିଛି ଘଟି ନାହିଁ।