ଏଷ ଶ୍ରିଯଂ ଗଚ୍ଛତି ରାଘଵୋଽଦ୍ଯ ରାଜପ୍ରସାଦାଦ୍ ଵିପୁଲାଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍। ଏତେ ଵଯଂ ସର୍ଵସମୃଦ୍ଧକାମା ଯେଷାମଯଂ ନୋ ଭଵିତା ପ୍ରଶାସ୍ତା
'ଆଜି ରାଘବ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରୁଛନ୍ତି, ରାଜପ୍ରସାଦର ଅନୁଗ୍ରହ ମିଳିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି; ଆମେ ସମସ୍ତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଚ୍ଛା ପାଇବୁ, କାରଣ ସେ ଆମର ଶାସକ ହେବେ।'
ଲାଭୋ ଜନସ୍ଯାସ୍ଯ ଯଦେଷ ସର୍ଵଂ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯତେ ରାଷ୍ଟ୍ରମିଦଂ ଚିରାଯ। ନ ହ୍ଯପ୍ରିଯଂ କିଂଚନ ଜାତୁ କଶ୍ଚିତ୍ ପଶ୍ଯେନ୍ନ ଦୁଃଖଂ ମନୁଜାଧିପେଽସ୍ମିନ୍
'ଏହି ରାଷ୍ଟ୍ର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଯିବା ଏହି ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଭାଗ୍ୟ; ଏହି ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ କେହି କେବେ ଅପ୍ରିୟ କିଛି ଦେଖିବେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଅନୁଭବିବେ ନାହିଁ।'
ସ ଘୋଷଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ହଯୈଃ ସନାଗୈଃ ପୁରଃସରୈଃ ସ୍ଵସ୍ତିକସୂତମାଗଧୈଃ। ମହୀଯମାନଃ ପ୍ରଵରୈଶ୍ଚ ଵାଦକୈ- ରଭିଷ୍ଟୁତୋ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ଯଥା ଯଯୌ
ଘୋଷ ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ଶୁଭ ଗାୟକ, ବର୍ଣ୍ଣନାକାର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଙ୍ଗୀତକାରମାନେ ସହିତ, ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେ ଯେମିତି କୁବେର ଯାଆନ୍ତି, ସେଭଳି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
କରେଣୁମାତଙ୍ଗରଥାଶ୍ଵସଂକୁଲଂ ମହାଜନୌଘୈଃ ପରିପୂର୍ଣଚତ୍ଵରମ୍। ପ୍ରଭୂତରତ୍ନଂ ବହୁପଣ୍ଯସଂଚଯଂ ଦଦର୍ଶ ରାମୋ ଵିମଲଂ ମହାପଥମ୍
ରାମ ଦେଖିଲେ ଏହି ମହାପଥ, ଯେଉଁଠାରେ ହାତୀ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଅନେକ ଲୋକ ଭିଡ଼, ଚତ୍ୱରଗୁଡ଼ିକ ଭରିଥିଲା, ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ରହିଥିଲା, ସେଇ ପଥ ପ୍ରଭାମୟ ଓ ଶୁଭ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
thumb|ସପ୍ତଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏବେ ସପ୍ତଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ରାମୋ ରଥମାସ୍ଥାଯ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟସୁହୃଜ୍ଜନଃ। ପତାକାଧ୍ଵଜସମ୍ପନ୍ନଂ ମହାର୍ହାଗୁରୁଧୂପିତମ୍
ରାମ ରଥରେ ବସିଲେ, ଖୁସି ମିତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ରଥଟି ଝଣ୍ଡା ଓ ପତାକାରେ ସଜିଥିଲା, ମୂଲ୍ୟବାନ ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧ ହେଉଥିଲା।
ଅପଶ୍ଯନ୍ନଗରଂ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାନାଜନସମନ୍ଵିତମ୍। ସ ଗୃହୈରଭ୍ରସଂକାଶୈଃ ପାଣ୍ଡୁରୈରୁପଶୋଭିତମ୍
ମହାନ ରାମ ସେହି ସହରକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଲୋକ ଥିଲେ, ଘରଗୁଡ଼ିକ ମେଘ ପରି ଧଳା ଓ ଚମକୁଥିଲା।
ରାଜମାର୍ଗଂ ଯଯୌ ରାମୋ ମଧ୍ଯେନାଗୁରୁଧୂପିତମ୍। ଚନ୍ଦନାନାଂ ଚ ମୁଖ୍ଯାନାମଗୁରୂଣାଂ ଚ ସଂଚଯୈଃ
ରାମ ରାଜପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧ ଥିଲା, ଦୁଇପାଶରେ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁ ଦେଉଥିବା ଗନ୍ଧ ରହିଥିଲା।
ଉତ୍ତମାନାଂ ଚ ଗନ୍ଧାନାଂ କ୍ଷୌମକୌଶାମ୍ବରସ୍ଯ ଚ। ଅଵିଦ୍ଧାଭିଶ୍ଚ ମୁକ୍ତାଭିରୁତ୍ତମୈଃ ସ୍ଫାଟିକୈରପି
ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ସୁଗନ୍ଧ, ମୂଲ୍ୟବାନ ତୁଳା ଓ କପାସ ଶାଢ଼ୀ, ଅଭେଦିତ ମୁକ୍ତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଫଟିକ ରହିଥିଲା।
ଶୋଭମାନମସମ୍ବାଧଂ ତଂ ରାଜପଥମୁତ୍ତମମ୍। ସଂଵୃତଂ ଵିଵିଧୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଭକ୍ଷ୍ଯୈରୁଚ୍ଚାଵଚୈରପି
ସେ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଓ ଖୋଲା ରାଜପଥକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଓ ଖାଦ୍ୟ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ସବୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଦଦର୍ଶ ତଂ ରାଜପଥଂ ଦିଵି ଦେଵପତିର୍ଯଥା। ଦଧ୍ଯକ୍ଷତହଵିର୍ଲାଜୈର୍ଧୂପୈରଗୁରୁଚନ୍ଦନୈଃ
ସେ ରାଜପଥକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେଖନ୍ତି, ଦହି, ଅକ୍ଷତ, ଲାଜ ଓ ଅଗରୁ-ଚନ୍ଦନ ଧୂପରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ନାନାମାଲ୍ଯୋପଗନ୍ଧୈଶ୍ଚ ସଦାଭ୍ଯର୍ଚିତଚତ୍ଵରମ୍। ଆଶୀର୍ଵାଦାନ୍ ବହୂନ୍ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ସୁହୃଦ୍ଭିଃ ସମୁଦୀରିତାନ୍
ଚତ୍ୱରଗୁଡ଼ିକ ସଦା ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂଜିତ ହୋଇଥିଲା; ମିତ୍ରମାନେ ଦେଉଥିବା ଅନେକ ଆଶୀର୍ବାଦ ତିନି ଶୁଣିଲେ।
ଯଥାର୍ହଂ ଚାପି ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ସର୍ଵାନେଵ ନରାନ୍ ଯଯୌ। ପିତାମହୈରାଚରିତଂ ତଥୈଵ ପ୍ରପିତାମହୈଃ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ମାନ୍ୟ କରି, ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ଚାଲିଥିଲେ, ସେଭଳି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଅଦ୍ଯୋପାଦାଯ ତଂ ମାର୍ଗମଭିଷିକ୍ତୋଽନୁପାଲଯ। ଯଥା ସ୍ମ ପୋଷିତାଃ ପିତ୍ରା ଯଥା ସର୍ଵୈଃ ପିତାମହୈଃ। ତତଃ ସୁଖତରଂ ସର୍ଵେ ରାମେ ଵତ୍ସ୍ଯାମ ରାଜନି
ଆଜି ତୁମେ ଅଭିଷେକ ପରେ ଏହି ପଥକୁ ରକ୍ଷା କର; ଯେପରି ଆମେ ତୁମର ବାପା ଓ ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଳିତ ହୋଇଥିଲୁ, ସେଭଳି। ତାପରେ ରାମ ରାଜା ହେଲେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ବହୁତ ସୁଖରେ ରହିପାରିବୁ।
ଅଲମଦ୍ଯ ହି ଭୁକ୍ତେନ ପରମାର୍ଥୈରଲଂ ଚ ନଃ। ଯଦି ପଶ୍ଯାମ ନିର୍ଯାନ୍ତଂ ରାମଂ ରାଜ୍ଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଆମ ପାଇଁ ଏବେ ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ଜିନିଷର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଯଦି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦେଖିପାରିବୁ, ଏହିଠାରେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶା ପୂରଣ ହେବ।
ତତୋ ହି ନଃ ପ୍ରିଯତରଂ ନାନ୍ଯତ୍ କିଂଚିଦ୍ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଯଥାଭିଷେକୋ ରାମସ୍ଯ ରାଜ୍ଯେନାମିତତେଜସଃ
ରାମଙ୍କର ଅଭିଷେକ ଏବଂ ରାଜ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଛାଡ଼ି, ଆମ ପାଇଁ ତାଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ।
ଏତାଶ୍ଚାନ୍ଯାଶ୍ଚ ସୁହୃଦାମୁଦାସୀନଃ ଶୁଭାଃ କଥାଃ। ଆତ୍ମସମ୍ପୂଜନୀଃ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ଯଯୌ ରାମୋ ମହାପଥମ୍
ମିତ୍ରମାନେ ଓ ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେଉଥିବା ଏହି ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ କଥା, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିଲା, ଶୁଣି ରାମ ମହାପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ନ ହି ତସ୍ମାନ୍ମନଃ କଶ୍ଚିଚ୍ଚକ୍ଷୁଷୀ ଵା ନରୋତ୍ତମାତ୍। ନରଃ ଶକ୍ନୋତ୍ଯପାକ୍ରଷ୍ଟୁମତିକ୍ରାନ୍ତେଽପି ରାଘଵେ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିଷ ରାମଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ଦେଖିଲେ, କେହି ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା ମନ ଦୂରେ ନେଇପାରୁନଥିଲେ।
ଯଶ୍ଚ ରାମଂ ନ ପଶ୍ଯେତ୍ତୁ ଯଂ ଚ ରାମୋ ନ ପଶ୍ଯତି। ନିନ୍ଦିତଃ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ସ୍ଵାତ୍ମାପ୍ଯେନଂ ଵିଗର୍ହତେ
ଯିଏ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ କିମ୍ବା ଯାହାକୁ ରାମ ଦେଖନ୍ତିନାହିଁ, ସେ ଲୋକ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୁଏ, ଏବଂ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଘୃଣା କରେ।
ସର୍ଵେଷୁ ସ ହି ଧର୍ମାତ୍ମା ଵର୍ଣାନାଂ କୁରୁତେ ଦଯାମ୍। ଚତୁର୍ଣାଂ ହି ଵଯଃସ୍ଥାନାଂ ତେନ ତେ ତମନୁଵ୍ରତାଃ
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ ସମସ୍ତ ଜାତି ଓ ସମସ୍ତ ବୟସର ଲୋକଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ଆଵାରଯଦ୍ଭିର୍ଗଗନଂ ଵିମାନୈରିଵ ପାଣ୍ଡୁରୈଃ। ଵର୍ଧମାନଗୃହୈଶ୍ଚାପି ରତ୍ନଜାଲପରିଷ୍କୃତୈଃ
ଏଠାରେ ମେଘପରି ଧଳା ରଙ୍ଗର ମହଳଗୁଡ଼ିକ, ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନର ଝାଲର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଠିଯାଇଥିଲେ।
ତତ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଗୃହଵରଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସଦନୋପମମ୍। ରାଜପୁତ୍ରଃ ପିତୁର୍ଵେଶ୍ମ ପ୍ରଵିଵେଶ ଶ୍ରିଯା ଜ୍ଵଲନ୍
ସେ ଭୂମିରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏହି ଗୃହ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହଳ ସମାନ, ରାଜପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶ୍ରୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ କକ୍ଷ୍ଯା ଧନ୍ଵିଭିର୍ଗୁପ୍ତାସ୍ତିସ୍ରୋଽତିକ୍ରମ୍ଯ ଵାଜିଭିଃ। ପଦାତିରପରେ କକ୍ଷ୍ଯେ ଦ୍ଵେ ଜଗାମ ନରୋତ୍ତମଃ
ସେ ଧନୁର୍ଧାରୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ତିନିଟି ବାହାର ଅଞ୍ଚଳ ଅଟିକ୍ରମ କରି, ପଦେପଦେ ଆଉ ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ସ ସର୍ଵାଃ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ କକ୍ଷ୍ଯା ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ। ସଂନିଵର୍ତ୍ଯ ଜନଂ ସର୍ଵଂ ଶୁଦ୍ଧାନ୍ତଃପୁରମତ୍ଯଗାତ୍
ସେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ପଛକୁ ପଠାଇ, ପବିତ୍ର ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ପିତୁରନ୍ତିକଂ ତଦା ଜନଃ ସ ସର୍ଵୋ ମୁଦିତୋ ନୃପାତ୍ମଜେ। ପ୍ରତୀକ୍ଷତେ ତସ୍ଯ ପୁନଃ ସ୍ମ ନିର୍ଗମଂ ଯଥୋଦଯଂ ଚନ୍ଦ୍ରମସଃ ସରିତ୍ପତିଃ
ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁନର୍ବାର ଫେରିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ନଦୀର ମାଳିକା ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଉଦୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରେ।
thumb|ଅଷ୍ଟାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏହି ଅଠାରତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ଦଦର୍ଶାସନେ ରାମୋ ଵିଷଣ୍ଣଂ ପିତରଂ ଶୁଭେ। କୈକେଯ୍ଯା ସହିତଂ ଦୀନଂ ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ଯତା
ସେଠାରେ ରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଶୋକାକୁଳ ଅବସ୍ଥାରେ, କୈକେୟୀ ସହିତ ବସିଥିବା, ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ ଓ ଦୁଃଖିତ ଦେଖିଲେ।
ସ ପିତୁଶ୍ଚରଣୌ ପୂର୍ଵମଭିଵାଦ୍ଯ ଵିନୀତଵତ୍। ତତୋ ଵଵନ୍ଦେ ଚରଣୌ କୈକେଯ୍ଯାଃ ସୁସମାହିତଃ
ସେ ପ୍ରଥମେ ଶିଷ୍ଟ ଭାବରେ ପିତାଙ୍କର ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଶିରୋନମନ କଲେ, ତାପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତିରେ କୈକେୟୀଙ୍କ ପାଦକୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କଲେ।
ରାମେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ବାଷ୍ପପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣଃ। ଶଶାକ ନୃପତିର୍ଦୀନୋ ନେକ୍ଷିତୁଂ ନାଭିଭାଷିତୁମ୍
ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଲୁହ ଭରିଥିବାବେଳେ ରାଜା 'ରାମ' ବୋଲି କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖରେ ତିନି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା କିମ୍ବା କଥାହେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ।
ତଦପୂର୍ଵଂ ନରପତେର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୂପଂ ଭଯାଵହମ୍। ରାମୋଽପି ଭଯମାପନ୍ନଃ ପଦା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵେଵ ପନ୍ନଗମ୍
ରାମ ଏହି ଅପୂର୍ବ ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଯେପରି ଅଜଣାରେ ସାପକୁ ପାଦ ଦେଇ ଦେଖିଲେ।