ତସ୍ଯ ନିଷ୍କ୍ରମମାଣସ୍ଯ ଜନୌଘସ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ। ତତୋ ହଯଵରା ମୁଖ୍ଯା ନାଗାଶ୍ଚ ଗିରିସଂନିଭାଃ
ତାଙ୍କ ବାହାରିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଲୋକମାନେ ଏକଠା ହେଲେ; ତାପରେ ପାହାଡ଼ ସମାନ ମହାନ ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀମାନେ ଅନୁସରଣ କରିଲେ।
ଅନୁଜଗ୍ମୁସ୍ତଥା ରାମଂ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ଅଗ୍ରତଶ୍ଚାସ୍ଯ ସଂନଦ୍ଧାଶ୍ଚନ୍ଦନାଗୁରୁଭୂଷିତାଃ
ଏପରି ଭାବେ ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ଲୋକ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ସାମ୍ନାରେ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗୁରୁ ଲଗାଇଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଚାଲିଥିଲେ।
ଖଡ୍ଗଚାପଧରାଃ ଶୂରା ଜଗ୍ମୁରାଶଂସଵୋ ଜନାଃ। ତତୋ ଵାଦିତ୍ରଶବ୍ଦାଶ୍ଚ ସ୍ତୁତିଶବ୍ଦାଶ୍ଚ ଵନ୍ଦିନାମ୍
ଖଡ଼ଗ ଓ ଧନୁଷ୍ଧାରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟମାନେ ଆଶାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆଗକୁ ଚାଲିଥିଲେ; ତାପରେ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଓ ବନ୍ଦିମାନେ ଗୀତ ଗାଇ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ।
ସିଂହନାଦାଶ୍ଚ ଶୂରାଣାଂ ତତଃ ଶୁଶ୍ରୁଵିରେ ପଥି। ହର୍ମ୍ଯଵାତାଯନସ୍ଥାଭିର୍ଭୂଷିତାଭିଃ ସମନ୍ତତଃ
ପଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା; ଚାରିପାଖରେ ମହଳର ବାଟିଘରରେ ସଜିଥିବା ଜଣେ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ଦେଖୁଥିଲେ।
କୀର୍ଯମାଣଃ ସୁପୁଷ୍ପୌଘୈର୍ଯଯୌ ସ୍ତ୍ରୀଭିରରିଂଦମଃ। ରାମଂ ସର୍ଵାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗ୍ଯୋ ରାମପିପ୍ରୀଷଯା ତତଃ
ଶତ୍ରୁବିଧ୍ୱଂସୀ ରାମ ଯାଉଥିଲେ, ଜଣାଣୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଫୁଲର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ନିର୍ମଳ ରାମ ସେମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ।
ଵଚୋଭିରଗ୍ର୍ଯୈର୍ହର୍ମ୍ଯସ୍ଥାଃ କ୍ଷିତିସ୍ଥାଶ୍ଚ ଵଵନ୍ଦିରେ। ନୂନଂ ନନ୍ଦତି ତେ ମାତା କୌସଲ୍ଯା ମାତୃନନ୍ଦନ
ମହଳ ଓ ଭୂମିରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଉତ୍ତମ କଥା କହି ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ: 'ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର ମାଆ କୌଶଳ୍ୟା ଖୁସି ହେଉଛନ୍ତି, ମାଆଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ତୁମେ।'
ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ସିଦ୍ଧଯାତ୍ରଂ ତ୍ଵାଂ ପିତ୍ର୍ଯଂ ରାଜ୍ଯମୁପସ୍ଥିତମ୍। ସର୍ଵସୀମନ୍ତିନୀଭ୍ଯଶ୍ଚ ସୀତାଂ ସୀମନ୍ତିନୀଂ ଵରାମ୍
'ତୁମେ ଏହି ସଫଳ ଯାତ୍ରା କରୁଛ, ପିତୃପରମ୍ପରା ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରୁଛ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୃହିଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୀତା ଶ୍ରେଷ୍ଠା।'
ଅମନ୍ଯନ୍ତ ହି ତା ନାର୍ଯୋ ରାମସ୍ଯ ହୃଦଯପ୍ରିଯାମ୍। ତଯା ସୁଚରିତଂ ଦେଵ୍ଯା ପୁରା ନୂନଂ ମହତ୍ ତପଃ
ସେମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ, ଯିଏ ରାମଙ୍କ ହୃଦୟର ପ୍ରିୟା, ସମସ୍ତ ଗୃହିଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ; ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଦେବୀ ପୂର୍ବେ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ରୋହିଣୀଵ ଶଶାଙ୍କେନ ରାମସଂଯୋଗମାପ ଯା। ଇତି ପ୍ରାସାଦଶୃଙ୍ଗେଷୁ ପ୍ରମଦାଭିର୍ନରୋତ୍ତମଃ। ଶୁଶ୍ରାଵ ରାଜମାର୍ଗସ୍ଥଃ ପ୍ରିଯା ଵାଚ ଉଦାହୃତାଃ
ଯେପରି ରୋହିଣୀ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସହିତ ଏକତ୍ର ହୁଏ, ସେପରି ସୀତା ରାମଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ଏପରି ମହଳର ଶୃଙ୍ଗରୁ ଜଣାଣୀମାନେ ଯେଉଁ ମିଠା କଥା କହୁଥିଲେ, ରାମ ରାଜପଥରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣିଲେ।
ସ ରାଘଵସ୍ତତ୍ର ତଦା ପ୍ରଲାପାନ୍ ଶୁଶ୍ରାଵ ଲୋକସ୍ଯ ସମାଗତସ୍ଯ। ଆତ୍ମାଧିକାରା ଵିଵିଧାଶ୍ଚ ଵାଚଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟରୂପସ୍ଯ ପୁରେ ଜନସ୍ଯ
ସେଠାରେ ରାଘବ ଏକଠା ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ଆଲୋଚନା, ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ଭାବନା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କଥା, ଏବଂ ସହରର ଖୁସି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧୁର କଥା ଶୁଣିଲେ।
ଏଷ ଶ୍ରିଯଂ ଗଚ୍ଛତି ରାଘଵୋଽଦ୍ଯ ରାଜପ୍ରସାଦାଦ୍ ଵିପୁଲାଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍। ଏତେ ଵଯଂ ସର୍ଵସମୃଦ୍ଧକାମା ଯେଷାମଯଂ ନୋ ଭଵିତା ପ୍ରଶାସ୍ତା
'ଆଜି ରାଘବ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରୁଛନ୍ତି, ରାଜପ୍ରସାଦର ଅନୁଗ୍ରହ ମିଳିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି; ଆମେ ସମସ୍ତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଚ୍ଛା ପାଇବୁ, କାରଣ ସେ ଆମର ଶାସକ ହେବେ।'
ଲାଭୋ ଜନସ୍ଯାସ୍ଯ ଯଦେଷ ସର୍ଵଂ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯତେ ରାଷ୍ଟ୍ରମିଦଂ ଚିରାଯ। ନ ହ୍ଯପ୍ରିଯଂ କିଂଚନ ଜାତୁ କଶ୍ଚିତ୍ ପଶ୍ଯେନ୍ନ ଦୁଃଖଂ ମନୁଜାଧିପେଽସ୍ମିନ୍
'ଏହି ରାଷ୍ଟ୍ର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଯିବା ଏହି ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଭାଗ୍ୟ; ଏହି ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ କେହି କେବେ ଅପ୍ରିୟ କିଛି ଦେଖିବେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଅନୁଭବିବେ ନାହିଁ।'
ସ ଘୋଷଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ହଯୈଃ ସନାଗୈଃ ପୁରଃସରୈଃ ସ୍ଵସ୍ତିକସୂତମାଗଧୈଃ। ମହୀଯମାନଃ ପ୍ରଵରୈଶ୍ଚ ଵାଦକୈ- ରଭିଷ୍ଟୁତୋ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ଯଥା ଯଯୌ
ଘୋଷ ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ଶୁଭ ଗାୟକ, ବର୍ଣ୍ଣନାକାର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଙ୍ଗୀତକାରମାନେ ସହିତ, ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେ ଯେମିତି କୁବେର ଯାଆନ୍ତି, ସେଭଳି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
କରେଣୁମାତଙ୍ଗରଥାଶ୍ଵସଂକୁଲଂ ମହାଜନୌଘୈଃ ପରିପୂର୍ଣଚତ୍ଵରମ୍। ପ୍ରଭୂତରତ୍ନଂ ବହୁପଣ୍ଯସଂଚଯଂ ଦଦର୍ଶ ରାମୋ ଵିମଲଂ ମହାପଥମ୍
ରାମ ଦେଖିଲେ ଏହି ମହାପଥ, ଯେଉଁଠାରେ ହାତୀ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଅନେକ ଲୋକ ଭିଡ଼, ଚତ୍ୱରଗୁଡ଼ିକ ଭରିଥିଲା, ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ରହିଥିଲା, ସେଇ ପଥ ପ୍ରଭାମୟ ଓ ଶୁଭ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
thumb|ସପ୍ତଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏବେ ସପ୍ତଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ରାମୋ ରଥମାସ୍ଥାଯ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟସୁହୃଜ୍ଜନଃ। ପତାକାଧ୍ଵଜସମ୍ପନ୍ନଂ ମହାର୍ହାଗୁରୁଧୂପିତମ୍
ରାମ ରଥରେ ବସିଲେ, ଖୁସି ମିତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ରଥଟି ଝଣ୍ଡା ଓ ପତାକାରେ ସଜିଥିଲା, ମୂଲ୍ୟବାନ ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧ ହେଉଥିଲା।
ଅପଶ୍ଯନ୍ନଗରଂ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାନାଜନସମନ୍ଵିତମ୍। ସ ଗୃହୈରଭ୍ରସଂକାଶୈଃ ପାଣ୍ଡୁରୈରୁପଶୋଭିତମ୍
ମହାନ ରାମ ସେହି ସହରକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଲୋକ ଥିଲେ, ଘରଗୁଡ଼ିକ ମେଘ ପରି ଧଳା ଓ ଚମକୁଥିଲା।
ରାଜମାର୍ଗଂ ଯଯୌ ରାମୋ ମଧ୍ଯେନାଗୁରୁଧୂପିତମ୍। ଚନ୍ଦନାନାଂ ଚ ମୁଖ୍ଯାନାମଗୁରୂଣାଂ ଚ ସଂଚଯୈଃ
ରାମ ରାଜପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧ ଥିଲା, ଦୁଇପାଶରେ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁ ଦେଉଥିବା ଗନ୍ଧ ରହିଥିଲା।
ଉତ୍ତମାନାଂ ଚ ଗନ୍ଧାନାଂ କ୍ଷୌମକୌଶାମ୍ବରସ୍ଯ ଚ। ଅଵିଦ୍ଧାଭିଶ୍ଚ ମୁକ୍ତାଭିରୁତ୍ତମୈଃ ସ୍ଫାଟିକୈରପି
ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ସୁଗନ୍ଧ, ମୂଲ୍ୟବାନ ତୁଳା ଓ କପାସ ଶାଢ଼ୀ, ଅଭେଦିତ ମୁକ୍ତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଫଟିକ ରହିଥିଲା।
ଶୋଭମାନମସମ୍ବାଧଂ ତଂ ରାଜପଥମୁତ୍ତମମ୍। ସଂଵୃତଂ ଵିଵିଧୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଭକ୍ଷ୍ଯୈରୁଚ୍ଚାଵଚୈରପି
ସେ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଓ ଖୋଲା ରାଜପଥକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଓ ଖାଦ୍ୟ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ସବୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଦଦର୍ଶ ତଂ ରାଜପଥଂ ଦିଵି ଦେଵପତିର୍ଯଥା। ଦଧ୍ଯକ୍ଷତହଵିର୍ଲାଜୈର୍ଧୂପୈରଗୁରୁଚନ୍ଦନୈଃ
ସେ ରାଜପଥକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେଖନ୍ତି, ଦହି, ଅକ୍ଷତ, ଲାଜ ଓ ଅଗରୁ-ଚନ୍ଦନ ଧୂପରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ନାନାମାଲ୍ଯୋପଗନ୍ଧୈଶ୍ଚ ସଦାଭ୍ଯର୍ଚିତଚତ୍ଵରମ୍। ଆଶୀର୍ଵାଦାନ୍ ବହୂନ୍ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ସୁହୃଦ୍ଭିଃ ସମୁଦୀରିତାନ୍
ଚତ୍ୱରଗୁଡ଼ିକ ସଦା ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂଜିତ ହୋଇଥିଲା; ମିତ୍ରମାନେ ଦେଉଥିବା ଅନେକ ଆଶୀର୍ବାଦ ତିନି ଶୁଣିଲେ।
ଯଥାର୍ହଂ ଚାପି ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ସର୍ଵାନେଵ ନରାନ୍ ଯଯୌ। ପିତାମହୈରାଚରିତଂ ତଥୈଵ ପ୍ରପିତାମହୈଃ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ମାନ୍ୟ କରି, ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ଚାଲିଥିଲେ, ସେଭଳି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଅଦ୍ଯୋପାଦାଯ ତଂ ମାର୍ଗମଭିଷିକ୍ତୋଽନୁପାଲଯ। ଯଥା ସ୍ମ ପୋଷିତାଃ ପିତ୍ରା ଯଥା ସର୍ଵୈଃ ପିତାମହୈଃ। ତତଃ ସୁଖତରଂ ସର୍ଵେ ରାମେ ଵତ୍ସ୍ଯାମ ରାଜନି
ଆଜି ତୁମେ ଅଭିଷେକ ପରେ ଏହି ପଥକୁ ରକ୍ଷା କର; ଯେପରି ଆମେ ତୁମର ବାପା ଓ ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଳିତ ହୋଇଥିଲୁ, ସେଭଳି। ତାପରେ ରାମ ରାଜା ହେଲେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ବହୁତ ସୁଖରେ ରହିପାରିବୁ।
ଅଲମଦ୍ଯ ହି ଭୁକ୍ତେନ ପରମାର୍ଥୈରଲଂ ଚ ନଃ। ଯଦି ପଶ୍ଯାମ ନିର୍ଯାନ୍ତଂ ରାମଂ ରାଜ୍ଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଆମ ପାଇଁ ଏବେ ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ଜିନିଷର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଯଦି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦେଖିପାରିବୁ, ଏହିଠାରେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶା ପୂରଣ ହେବ।
ତତୋ ହି ନଃ ପ୍ରିଯତରଂ ନାନ୍ଯତ୍ କିଂଚିଦ୍ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଯଥାଭିଷେକୋ ରାମସ୍ଯ ରାଜ୍ଯେନାମିତତେଜସଃ
ରାମଙ୍କର ଅଭିଷେକ ଏବଂ ରାଜ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଛାଡ଼ି, ଆମ ପାଇଁ ତାଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ।
ଏତାଶ୍ଚାନ୍ଯାଶ୍ଚ ସୁହୃଦାମୁଦାସୀନଃ ଶୁଭାଃ କଥାଃ। ଆତ୍ମସମ୍ପୂଜନୀଃ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ଯଯୌ ରାମୋ ମହାପଥମ୍
ମିତ୍ରମାନେ ଓ ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେଉଥିବା ଏହି ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ କଥା, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିଲା, ଶୁଣି ରାମ ମହାପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ନ ହି ତସ୍ମାନ୍ମନଃ କଶ୍ଚିଚ୍ଚକ୍ଷୁଷୀ ଵା ନରୋତ୍ତମାତ୍। ନରଃ ଶକ୍ନୋତ୍ଯପାକ୍ରଷ୍ଟୁମତିକ୍ରାନ୍ତେଽପି ରାଘଵେ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିଷ ରାମଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ଦେଖିଲେ, କେହି ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା ମନ ଦୂରେ ନେଇପାରୁନଥିଲେ।
ଯଶ୍ଚ ରାମଂ ନ ପଶ୍ଯେତ୍ତୁ ଯଂ ଚ ରାମୋ ନ ପଶ୍ଯତି। ନିନ୍ଦିତଃ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ସ୍ଵାତ୍ମାପ୍ଯେନଂ ଵିଗର୍ହତେ
ଯିଏ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିନାହିଁ କିମ୍ବା ଯାହାକୁ ରାମ ଦେଖନ୍ତିନାହିଁ, ସେ ଲୋକ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୁଏ, ଏବଂ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଘୃଣା କରେ।
ସର୍ଵେଷୁ ସ ହି ଧର୍ମାତ୍ମା ଵର୍ଣାନାଂ କୁରୁତେ ଦଯାମ୍। ଚତୁର୍ଣାଂ ହି ଵଯଃସ୍ଥାନାଂ ତେନ ତେ ତମନୁଵ୍ରତାଃ
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ ସମସ୍ତ ଜାତି ଓ ସମସ୍ତ ବୟସର ଲୋକଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।