ଵାଲ୍ମୀକିରାମାଯଣମ୍

ଅଥ ସୀତାମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ କୃତକୌତୁକମଙ୍ଗଲଃ। ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ସୁମନ୍ତ୍ରେଣ ସହ ରାମୋ ନିଵେଶନାତ୍

ପରେ, ସୀତାଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ଯିଏ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ରାମ ସୁମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଗୃହରୁ ବାହାରିଗଲେ।

ପର୍ଵତାଦିଵ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ସିଂହୋ ଗିରିଗୁହାଶଯଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦ୍ଵାରି ସୋଽପଶ୍ଯତ୍ ପ୍ରହ୍ଵାଞ୍ଜଲିପୁଟଂ ସ୍ଥିତମ୍

ପାହାଡ଼ ଗୁହାରୁ ବାହାରୁଥିବା ସିଂହ ପରି, ରାମ ଦ୍ୱାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ରତାରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ।

ଅଥ ମଧ୍ଯମକକ୍ଷ୍ଯାଯାଂ ସମାଗଚ୍ଛତ୍ ସୁହୃଜ୍ଜନୈଃ। ସ ସର୍ଵାନର୍ଥିନୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମେତ୍ଯ ପ୍ରତିନନ୍ଦ୍ଯ ଚ

ତାପରେ, ମଧ୍ୟ କକ୍ଷରେ ସହଯାତ୍ରୀମାନେ ସହ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେ ସମସ୍ତ ଅଭିଯାର୍ଥୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମ୍ମିଳନ କରି, ସ୍ନେହରେ ସ୍ବାଗତ କଲେ।

ତତଃ ପାଵକସଂକାଶମାରୁରୋହ ରଥୋତ୍ତମମ୍। ଵୈଯାଘ୍ରଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ରାଜିତଂ ରାଜନନ୍ଦନଃ

ତାପରେ ରାଜନନ୍ଦନ ରାମ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ, ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଚଢିଲେ।

ମେଘନାଦମସମ୍ବାଧଂ ମଣିହେମଵିଭୂଷିତମ୍। ମୁଷ୍ଣନ୍ତମିଵ ଚକ୍ଷୂଂଷି ପ୍ରଭଯା ମେରୁଵର୍ଚସମ୍

ସେଇ ରଥ ମେଘର ଗର୍ଜନା ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା, ମଣି ଓ ସୁନାରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଥିଲା, ଏବଂ ତାହାର ଅଲୋକ ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଯାହା ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଝିଁକାଇ ଦେଉଥିଲା।

କରେଣୁଶିଶୁକଲ୍ପୈଶ୍ଚ ଯୁକ୍ତଂ ପରମଵାଜିଭିଃ। ହରିଯୁକ୍ତଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ରଥମିନ୍ଦ୍ର ଇଵାଶୁଗମ୍

ଏହି ରଥ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଯୋଗାଇଥିଲେ, ସେମାନେ କୁଅଁ ଶିଶୁ ପରି ଦୃଢ଼ ଏବଂ ବାୟୁ ସମାନ ତୀବ୍ର, ହରି ରଙ୍ଗର ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇଥିଲେ, ଏହା ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

ପ୍ରଯଯୌ ତୂର୍ଣମାସ୍ଥାଯ ରାଘଵୋ ଜ୍ଵଲିତଃ ଶ୍ରିଯା। ସ ପର୍ଜନ୍ଯ ଇଵାକାଶେ ସ୍ଵନଵାନଭିନାଦଯନ୍

ରାଘବ ଶୀଘ୍ର ରଥରେ ଚଢି, ତାଙ୍କ ଶ୍ରୀର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଆକାଶରେ ବର୍ଷାମେଘ ପରି ଗଞ୍ଜି ଚାଲିଗଲେ।

ନିକେତାନ୍ନିର୍ଯଯୌ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମହାଭ୍ରାଦିଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ। ଚିତ୍ରଚାମରପାଣିସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାଘଵାନୁଜଃ

ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମ ନିଜ ଗୃହରୁ ବାହାରିଲେ, ଯେପରି ମହାମେଘ ମଧ୍ୟରୁ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଉଦୟ ହୁଏ, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଚିତ୍ର ଚାମର ଧରି, ସହଯାତ୍ରୀ ହେଲେ।

ଜୁଗୋପ ଭ୍ରାତରଂ ଭ୍ରାତା ରଥମାସ୍ଥାଯ ପୃଷ୍ଠତଃ। ତତୋ ହଲହଲାଶବ୍ଦସ୍ତୁମୁଲଃ ସମଜାଯତ

ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରଥର ପଛରେ ଚଢି, ଭାଇଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା।

ତସ୍ଯ ନିଷ୍କ୍ରମମାଣସ୍ଯ ଜନୌଘସ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ। ତତୋ ହଯଵରା ମୁଖ୍ଯା ନାଗାଶ୍ଚ ଗିରିସଂନିଭାଃ

ତାଙ୍କ ବାହାରିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଲୋକମାନେ ଏକଠା ହେଲେ; ତାପରେ ପାହାଡ଼ ସମାନ ମହାନ ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀମାନେ ଅନୁସରଣ କରିଲେ।

ଅନୁଜଗ୍ମୁସ୍ତଥା ରାମଂ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ଅଗ୍ରତଶ୍ଚାସ୍ଯ ସଂନଦ୍ଧାଶ୍ଚନ୍ଦନାଗୁରୁଭୂଷିତାଃ

ଏପରି ଭାବେ ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ଲୋକ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ସାମ୍ନାରେ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗୁରୁ ଲଗାଇଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଚାଲିଥିଲେ।

ଖଡ୍ଗଚାପଧରାଃ ଶୂରା ଜଗ୍ମୁରାଶଂସଵୋ ଜନାଃ। ତତୋ ଵାଦିତ୍ରଶବ୍ଦାଶ୍ଚ ସ୍ତୁତିଶବ୍ଦାଶ୍ଚ ଵନ୍ଦିନାମ୍

ଖଡ଼ଗ ଓ ଧନୁଷ୍ଧାରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟମାନେ ଆଶାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆଗକୁ ଚାଲିଥିଲେ; ତାପରେ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଓ ବନ୍ଦିମାନେ ଗୀତ ଗାଇ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ।

ସିଂହନାଦାଶ୍ଚ ଶୂରାଣାଂ ତତଃ ଶୁଶ୍ରୁଵିରେ ପଥି। ହର୍ମ୍ଯଵାତାଯନସ୍ଥାଭିର୍ଭୂଷିତାଭିଃ ସମନ୍ତତଃ

ପଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା; ଚାରିପାଖରେ ମହଳର ବାଟିଘରରେ ସଜିଥିବା ଜଣେ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ଦେଖୁଥିଲେ।

କୀର୍ଯମାଣଃ ସୁପୁଷ୍ପୌଘୈର୍ଯଯୌ ସ୍ତ୍ରୀଭିରରିଂଦମଃ। ରାମଂ ସର୍ଵାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗ୍ଯୋ ରାମପିପ୍ରୀଷଯା ତତଃ

ଶତ୍ରୁବିଧ୍ୱଂସୀ ରାମ ଯାଉଥିଲେ, ଜଣାଣୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଫୁଲର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ନିର୍ମଳ ରାମ ସେମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ।

ଵଚୋଭିରଗ୍ର୍ଯୈର୍ହର୍ମ୍ଯସ୍ଥାଃ କ୍ଷିତିସ୍ଥାଶ୍ଚ ଵଵନ୍ଦିରେ। ନୂନଂ ନନ୍ଦତି ତେ ମାତା କୌସଲ୍ଯା ମାତୃନନ୍ଦନ

ମହଳ ଓ ଭୂମିରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଉତ୍ତମ କଥା କହି ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ: 'ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର ମାଆ କୌଶଳ୍ୟା ଖୁସି ହେଉଛନ୍ତି, ମାଆଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ତୁମେ।'

ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ସିଦ୍ଧଯାତ୍ରଂ ତ୍ଵାଂ ପିତ୍ର୍ଯଂ ରାଜ୍ଯମୁପସ୍ଥିତମ୍। ସର୍ଵସୀମନ୍ତିନୀଭ୍ଯଶ୍ଚ ସୀତାଂ ସୀମନ୍ତିନୀଂ ଵରାମ୍

'ତୁମେ ଏହି ସଫଳ ଯାତ୍ରା କରୁଛ, ପିତୃପରମ୍ପରା ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରୁଛ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୃହିଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୀତା ଶ୍ରେଷ୍ଠା।'

ଅମନ୍ଯନ୍ତ ହି ତା ନାର୍ଯୋ ରାମସ୍ଯ ହୃଦଯପ୍ରିଯାମ୍। ତଯା ସୁଚରିତଂ ଦେଵ୍ଯା ପୁରା ନୂନଂ ମହତ୍ ତପଃ

ସେମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ, ଯିଏ ରାମଙ୍କ ହୃଦୟର ପ୍ରିୟା, ସମସ୍ତ ଗୃହିଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ; ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଦେବୀ ପୂର୍ବେ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।

ରୋହିଣୀଵ ଶଶାଙ୍କେନ ରାମସଂଯୋଗମାପ ଯା। ଇତି ପ୍ରାସାଦଶୃଙ୍ଗେଷୁ ପ୍ରମଦାଭିର୍ନରୋତ୍ତମଃ। ଶୁଶ୍ରାଵ ରାଜମାର୍ଗସ୍ଥଃ ପ୍ରିଯା ଵାଚ ଉଦାହୃତାଃ

ଯେପରି ରୋହିଣୀ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସହିତ ଏକତ୍ର ହୁଏ, ସେପରି ସୀତା ରାମଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ଏପରି ମହଳର ଶୃଙ୍ଗରୁ ଜଣାଣୀମାନେ ଯେଉଁ ମିଠା କଥା କହୁଥିଲେ, ରାମ ରାଜପଥରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣିଲେ।

ସ ରାଘଵସ୍ତତ୍ର ତଦା ପ୍ରଲାପାନ୍ ଶୁଶ୍ରାଵ ଲୋକସ୍ଯ ସମାଗତସ୍ଯ। ଆତ୍ମାଧିକାରା ଵିଵିଧାଶ୍ଚ ଵାଚଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟରୂପସ୍ଯ ପୁରେ ଜନସ୍ଯ

ସେଠାରେ ରାଘବ ଏକଠା ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ଆଲୋଚନା, ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ଭାବନା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କଥା, ଏବଂ ସହରର ଖୁସି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧୁର କଥା ଶୁଣିଲେ।

ଏଷ ଶ୍ରିଯଂ ଗଚ୍ଛତି ରାଘଵୋଽଦ୍ଯ ରାଜପ୍ରସାଦାଦ୍ ଵିପୁଲାଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍। ଏତେ ଵଯଂ ସର୍ଵସମୃଦ୍ଧକାମା ଯେଷାମଯଂ ନୋ ଭଵିତା ପ୍ରଶାସ୍ତା

'ଆଜି ରାଘବ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରୁଛନ୍ତି, ରାଜପ୍ରସାଦର ଅନୁଗ୍ରହ ମିଳିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି; ଆମେ ସମସ୍ତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଚ୍ଛା ପାଇବୁ, କାରଣ ସେ ଆମର ଶାସକ ହେବେ।'

ଲାଭୋ ଜନସ୍ଯାସ୍ଯ ଯଦେଷ ସର୍ଵଂ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯତେ ରାଷ୍ଟ୍ରମିଦଂ ଚିରାଯ। ନ ହ୍ଯପ୍ରିଯଂ କିଂଚନ ଜାତୁ କଶ୍ଚିତ୍ ପଶ୍ଯେନ୍ନ ଦୁଃଖଂ ମନୁଜାଧିପେଽସ୍ମିନ୍

'ଏହି ରାଷ୍ଟ୍ର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଯିବା ଏହି ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଭାଗ୍ୟ; ଏହି ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ କେହି କେବେ ଅପ୍ରିୟ କିଛି ଦେଖିବେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଅନୁଭବିବେ ନାହିଁ।'

ସ ଘୋଷଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ହଯୈଃ ସନାଗୈଃ ପୁରଃସରୈଃ ସ୍ଵସ୍ତିକସୂତମାଗଧୈଃ। ମହୀଯମାନଃ ପ୍ରଵରୈଶ୍ଚ ଵାଦକୈ- ରଭିଷ୍ଟୁତୋ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ଯଥା ଯଯୌ

ଘୋଷ ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ଶୁଭ ଗାୟକ, ବର୍ଣ୍ଣନାକାର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଙ୍ଗୀତକାରମାନେ ସହିତ, ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେ ଯେମିତି କୁବେର ଯାଆନ୍ତି, ସେଭଳି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।

କରେଣୁମାତଙ୍ଗରଥାଶ୍ଵସଂକୁଲଂ ମହାଜନୌଘୈଃ ପରିପୂର୍ଣଚତ୍ଵରମ୍। ପ୍ରଭୂତରତ୍ନଂ ବହୁପଣ୍ଯସଂଚଯଂ ଦଦର୍ଶ ରାମୋ ଵିମଲଂ ମହାପଥମ୍

ରାମ ଦେଖିଲେ ଏହି ମହାପଥ, ଯେଉଁଠାରେ ହାତୀ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଅନେକ ଲୋକ ଭିଡ଼, ଚତ୍ୱରଗୁଡ଼ିକ ଭରିଥିଲା, ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ରହିଥିଲା, ସେଇ ପଥ ପ୍ରଭାମୟ ଓ ଶୁଭ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

thumb|ସପ୍ତଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-

ଏବେ ସପ୍ତଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ସ ରାମୋ ରଥମାସ୍ଥାଯ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟସୁହୃଜ୍ଜନଃ। ପତାକାଧ୍ଵଜସମ୍ପନ୍ନଂ ମହାର୍ହାଗୁରୁଧୂପିତମ୍

ରାମ ରଥରେ ବସିଲେ, ଖୁସି ମିତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ରଥଟି ଝଣ୍ଡା ଓ ପତାକାରେ ସଜିଥିଲା, ମୂଲ୍ୟବାନ ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧ ହେଉଥିଲା।

ଅପଶ୍ଯନ୍ନଗରଂ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାନାଜନସମନ୍ଵିତମ୍। ସ ଗୃହୈରଭ୍ରସଂକାଶୈଃ ପାଣ୍ଡୁରୈରୁପଶୋଭିତମ୍

ମହାନ ରାମ ସେହି ସହରକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଲୋକ ଥିଲେ, ଘରଗୁଡ଼ିକ ମେଘ ପରି ଧଳା ଓ ଚମକୁଥିଲା।

ରାଜମାର୍ଗଂ ଯଯୌ ରାମୋ ମଧ୍ଯେନାଗୁରୁଧୂପିତମ୍। ଚନ୍ଦନାନାଂ ଚ ମୁଖ୍ଯାନାମଗୁରୂଣାଂ ଚ ସଂଚଯୈଃ

ରାମ ରାଜପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧ ଥିଲା, ଦୁଇପାଶରେ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁ ଦେଉଥିବା ଗନ୍ଧ ରହିଥିଲା।

ଉତ୍ତମାନାଂ ଚ ଗନ୍ଧାନାଂ କ୍ଷୌମକୌଶାମ୍ବରସ୍ଯ ଚ। ଅଵିଦ୍ଧାଭିଶ୍ଚ ମୁକ୍ତାଭିରୁତ୍ତମୈଃ ସ୍ଫାଟିକୈରପି

ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ସୁଗନ୍ଧ, ମୂଲ୍ୟବାନ ତୁଳା ଓ କପାସ ଶାଢ଼ୀ, ଅଭେଦିତ ମୁକ୍ତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଫଟିକ ରହିଥିଲା।

ଶୋଭମାନମସମ୍ବାଧଂ ତଂ ରାଜପଥମୁତ୍ତମମ୍। ସଂଵୃତଂ ଵିଵିଧୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଭକ୍ଷ୍ଯୈରୁଚ୍ଚାଵଚୈରପି

ସେ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଓ ଖୋଲା ରାଜପଥକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଓ ଖାଦ୍ୟ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ସବୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।