ସ ତତ୍ର କୈଲାସନିଭାଃ ସ୍ଵଲଂକୃତାଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ କକ୍ଷ୍ଯାସ୍ତ୍ରିଦଶାଲଯୋପମାଃ। ପ୍ରିଯାନ୍ ଵରାନ୍ ରାମମତେ ସ୍ଥିତାନ୍ ବହୂନ୍ ଵ୍ଯପୋହ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧାନ୍ତମୁପସ୍ଥିତୌ ରଥୀ
ସେଠାରେ, କୈଳାସ ପରି ଭୂଷିତ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଘର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା କକ୍ଷ୍ୟାଗୁଡିକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାମଙ୍କ ଭକ୍ତ ଓ ମନୋହର ସେବକମାନେ ଥିବା ଅନେକ ଜଣଙ୍କୁ ଛାଡି, ସାରଥି ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସ ତତ୍ର ଶୁଶ୍ରାଵ ଚ ହର୍ଷଯୁକ୍ତା ରାମାଭିଷେକାର୍ଥକୃତାଂ ଜନାନାମ୍। ନରେନ୍ଦ୍ରସୂନୋରଭିମଙ୍ଗଲାର୍ଥାଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଗିରଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ
ସେଠାରେ ସେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦମୟ କଥା ଶୁଣିଲେ; ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ଶୁଭ ଇଚ୍ଛା ଭରିଥିବା ରାଜପୁତ୍ର ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କଥା କହୁଥିଲେ।
ମହେନ୍ଦ୍ରସଦ୍ମପ୍ରତିମଂ ଚ ଵେଶ୍ମ ରାମସ୍ଯ ରମ୍ଯଂ ମୃଗପକ୍ଷିଜୁଷ୍ଟମ୍। ଦଦର୍ଶ ମେରୋରିଵ ଶୃଙ୍ଗମୁଚ୍ଚଂ ଵିଭ୍ରାଜମାନଂ ପ୍ରଭଯା ସୁମନ୍ତ୍ରଃ
ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କ ରମ୍ୟ ଓ ମୃଗ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସ ପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘରକୁ ଦେଖିଲେ, ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ ଓ ନିଜ ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିଲା।
ଉପସ୍ଥିତୈରଞ୍ଜଲିକାରିଭିଶ୍ଚ ସୋପାଯନୈର୍ଜାନପଦୈର୍ଜନୈଶ୍ଚ। କୋଟ୍ଯା ପରାର୍ଧୈଶ୍ଚ ଵିମୁକ୍ତଯାନୈଃ ସମାକୁଲଂ ଦ୍ଵାରପଦଂ ଦଦର୍ଶ
ସେ ଦେଖିଲେ ଦ୍ୱାରପଦ ଗ୍ରାମବାସୀ ଉପହାର ନେଇ ଆସିଥିବା ଲୋକମାନେ ଓ ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇ ଶୁଭେଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଅସଂଖ୍ୟ ଯାନ ରଖାଯାଇଥିବା ଦ୍ୱାର ଭିଡ଼ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଥିଲା।
ତତୋ ମହାମେଘମହୀଧରାଭଂ ପ୍ରଭିନ୍ନମତ୍ଯଙ୍କୁଶମତ୍ଯସହ୍ଯମ୍। ରାମୋପଵାହ୍ଯଂ ରୁଚିରଂ ଦଦର୍ଶ ଶତ୍ରୁଞ୍ଜଯଂ ନାଗମୁଦଗ୍ରକାଯମ୍
ପରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ବଡ଼ ହାତୀ, ମହା ମେଘ ଓ ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ଓ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ ନାମକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହାତୀ।
ସ୍ଵଲଂକୃତାନ୍ ସାଶ୍ଵରଥାନ୍ ସକୁଞ୍ଜରା- ନମାତ୍ଯମୁଖ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଦଦର୍ଶ ଵଲ୍ଲଭାନ୍। ଵ୍ଯପୋହ୍ଯ ସୂତଃ ସହିତାନ୍ ସମନ୍ତତଃ ସମୃଦ୍ଧମନ୍ତଃପୁରମାଵିଵେଶ ହ
ସେ ଦେଖିଲେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘୋଡା, ରଥ, ହାତୀ ସହ ଭୂଷିତ ଓ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ସାରଥି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡି ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତୋଽଦ୍ରିକୂଟାଚଲମେଘସଂନିଭଂ ମହାଵିମାନୋପମଵେଶ୍ମସଂଯୁତମ୍। ଅଵାର୍ଯମାଣଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ସାରଥିଃ ପ୍ରଭୂତରତ୍ନଂ ମକରୋ ଯଥାର୍ଣଵମ୍
ପରେ ସାରଥି ଅନ୍ୟେଯାଉଥିବା ଏକ ପର୍ବତ ଶିଖର ଓ ବଡ଼ ମହଲ ପରି ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଅନେକ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା, ମକର ପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲା।
thumb|ଷୋଡଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଷୋଡଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏବେ ଶୋଡଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ତଦନ୍ତଃପୁରଦ୍ଵାରଂ ସମତୀତ୍ଯ ଜନାକୁଲମ୍। ପ୍ରଵିଵିକ୍ତାଂ ତତଃ କକ୍ଷ୍ଯାମାସସାଦ ପୁରାଣଵିତ୍
ସେ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିବା ଅନ୍ତଃପୁର ଦ୍ୱାରକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘି, ପୁରାତନ ରୀତିରେ ଜଣା ଏକ ନିର୍ଜନ କକ୍ଷ୍ୟାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ପ୍ରାସକାର୍ମୁକବିଭ୍ରଦ୍ଭିର୍ଯୁଵଭିର୍ମୃଷ୍ଟକୁଣ୍ଡଲୈଃ। ଅପ୍ରମାଦିଭିରେକାଗ୍ରୈଃ ସ୍ଵାନୁରକ୍ତୈରଧିଷ୍ଠିତାମ୍
ସେଠାରେ ତଳୱାର ଓ ଧନୁଷ ଧରିଥିବା, ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚେତନାଶୀଳ ଓ ଏକାଗ୍ର, ନିଜ ମାଲିକଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ଯୁବକମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ତତ୍ର କାଷାଯିଣୋ ଵୃଦ୍ଧାନ୍ ଵେତ୍ରପାଣୀନ୍ ସ୍ଵଲଂକୃତାନ୍। ଦଦର୍ଶ ଵିଷ୍ଠିତାନ୍ ଦ୍ଵାରି ସ୍ତ୍ର୍ଯଧ୍ଯକ୍ଷାନ୍ ସମାହିତାନ୍
ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ କାଷାୟ ଚମ୍ବା ଥିବା ବୃଦ୍ଧମାନେ, ଛଡ଼ ଧରିଥିବା ଓ ଭୂଷିତ, ଦ୍ୱାରରେ ଉପସ୍ଥିତ ଓ ମହିଳା ଦେଖିବାକୁ ଦାୟୀ ଲୋକମାନେ ସଚେତନ ଓ ଶାନ୍ତ।
ତେ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ସମାଯାନ୍ତଂ ରାମପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଵଃ। ସହସୋତ୍ପତିତାଃ ସର୍ଵେ ହ୍ଯାସନେଭ୍ଯଃ ସସମ୍ଭ୍ରମାଃ
ସେଠାରେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାମନା କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକ, ସାରଥି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦ୍ରୁତ ଓ ଆଦରରେ ଆସନରୁ ଉଠିଗଲେ।
ତାନୁଵାଚ ଵିନୀତାତ୍ମା ସୂତପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଃ। କ୍ଷିପ୍ରମାଖ୍ଯାତ ରାମାଯ ସୁମନ୍ତ୍ରୋ ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି
ବିନୟଶୀଳ ହୃଦୟରେ, ସାରଥିର ପୁତ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି କହିଲେ: 'ତୁରନ୍ତ ରାମଙ୍କୁ କହିଦିଅ, ସୁମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।'
ତେ ରାମମୁପସଙ୍ଗମ୍ଯ ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଵଃ। ସହଭାର୍ଯାଯ ରାମାଯ କ୍ଷିପ୍ରମେଵାଚଚକ୍ଷିରେ
ସେମାନେ ନିଜ ମାଲିକଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ତୁରନ୍ତ ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଦେଲେ।
ପ୍ରତିଵେଦିତମାଜ୍ଞାଯ ସୂତମଭ୍ଯନ୍ତରଂ ପିତୁଃ। ତତ୍ରୈଵାନାଯଯାମାସ ରାଘଵଃ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ସୂତର ଖବର ଶୁଣି, ରାଘବ ମନରେ ପ୍ରିୟ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ସାରଥିକୁ ଡାକିଲେ।
ତଂ ଵୈଶ୍ରଵଣସଂକାଶମୁପଵିଷ୍ଟଂ ସ୍ଵଲଂକୃତମ୍। ଦଦର୍ଶ ସୂତଃ ପର୍ଯଙ୍କେ ସୌଵର୍ଣେ ସୋତ୍ତରଚ୍ଛଦେ
ସାରଥି ଦେଖିଲେ ରାମ, କୁବେର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଭୂଷିତ ଓ ସୁନା ଶୟ୍ୟା ଉପରେ ଛାଯା ଦେଇ ବସିଥିଲେ।
ଵରାହରୁଧିରାଭେଣ ଶୁଚିନା ଚ ସୁଗନ୍ଧିନା। ଅନୁଲିପ୍ତଂ ପରାର୍ଘ୍ଯେନ ଚନ୍ଦନେନ ପରଂତପମ୍
ଶତ୍ରୁମାନେଂକୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନରେ ଅନୁଲିପ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଦୁମୁର ରକ୍ତ ରଙ୍ଗ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ବହୁତ ମୂଲ୍ୟବାନ୍ ଥିଲା।
ସ୍ଥିତଯା ପାର୍ଶ୍ଵତଶ୍ଚାପି ଵାଲଵ୍ଯଜନହସ୍ତଯା। ଉପେତଂ ସୀତଯା ଭୂଯଶ୍ଚିତ୍ରଯା ଶଶିନଂ ଯଥା
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ସୀତା ଦଣ୍ଡା ହାତରେ ଚାମର ଧରିଥିଲେ, ଶୋଭା ଓ ଭୂଷାରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ତାରା ଅନୁସରଣ କରେ।
ତଂ ତପନ୍ତମିଵାଦିତ୍ଯମୁପପନ୍ନଂ ସ୍ଵତେଜସା। ଵଵନ୍ଦେ ଵରଦଂ ଵନ୍ଦୀ ଵିନଯଜ୍ଞୋ ଵିନୀତଵତ୍
ସ୍ୱଭାବରେ ବିନୟଶୀଳ ଓ ନମ୍ର ବନ୍ଦୀ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଯିଏ ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ସୂର୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଦାନ ଦେବାରେ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ସୁମୁଖଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିହାରଶଯନାସନେ। ରାଜପୁତ୍ରମୁଵାଚେଦଂ ସୁମନ୍ତ୍ରୋ ରାଜସତ୍କୃତଃ
ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ସୁମନ୍ତ୍ର, ହାତ ଜୋଡି ଏବଂ ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିବା ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବିଶ୍ରାମ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଦେଖି କହିଲେ।
କୌସଲ୍ଯା ସୁପ୍ରଜା ରାମ ପିତା ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛତି। ମହିଷ୍ଯାପି ହି କୈକେଯ୍ଯା ଗମ୍ଯତାଂ ତତ୍ର ମା ଚିରମ୍
କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ସୁପୁତ୍ର ରାମ, ତୁମ ଜନକ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ରାନୀ କୈକେୟୀଙ୍କ ସହିତ ସିଘ୍ର ଯାଅ, ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସଂହୃଷ୍ଟୋ ନରସିଂହୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ତତଃ ସମ୍ମାନଯାମାସ ସୀତାମିଦମୁଵାଚ ହ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଖୁସି ଥିବା ରାମ, ସୀତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଦେଵି ଦେଵଶ୍ଚ ଦେଵୀ ଚ ସମାଗମ୍ଯ ମଦନ୍ତରେ। ମନ୍ତ୍ରଯେତେ ଧ୍ରୁଵଂ କିଂଚିଦଭିଷେଚନସଂହିତମ୍
ଦେବୀ, ମୋ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ରାଜା ଓ ରାନୀ ନିଶ୍ଚୟ କିଛି ଅଭିଷେକ ସମ୍ପର୍କିତ କଥା ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି।
ସା ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ମହାରାଜଂ ହିତକାମାନୁଵର୍ତିନୀ। ଜନନୀ ଚାର୍ଥକାମା ମେ କେକଯାଧିପତେଃ ସୁତା
ମୋର ମା, କେକୟ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା, ମୋର ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁ ଏବଂ ସଦା ମୋର ଭଲ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେ ଖୁସି ହୋଇଛନ୍ତି।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଖଲୁ ମହାରାଜୋ ମହିଷ୍ଯା ପ୍ରିଯଯା ସହ। ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ ଦୂତମର୍ଥକାମକରଂ ମମ
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ମହାରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାନୀ ସହିତ, ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଦୂତ ଭାବେ ପଠାଇଛନ୍ତି।
ଯାଦୃଶୀ ପରିଷତ୍ ତତ୍ର ତାଦୃଶୋ ଦୂତ ଆଗତଃ। ଧ୍ରୁଵମଦ୍ଯୈଵ ମାଂ ରାଜା ଯୌଵରାଜ୍ଯେଽଭିଷେକ୍ଷ୍ଯତି
ଯେପରି ଏଠାରେ ସଭା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସେପରି ଦୂତ ମଧ୍ୟ ଆସିଛନ୍ତି। ନିଶ୍ଚୟ, ଆଜି ରାଜା ମୋତେ ଯୁବରାଜ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବେ।
ହନ୍ତ ଶୀଘ୍ରମିତୋ ଗତ୍ଵା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଚ ମହୀପତିମ୍। ସହ ତ୍ଵଂ ପରିଵାରେଣ ସୁଖମାସ୍ସ୍ଵ ରମସ୍ଵ ଚ
ତେବେ, ମୁଁ ଏଠାରୁ ସିଘ୍ର ଯାଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବି। ତୁମେ ତୁମ ପରିବାର ସହିତ ଏଠାରେ ଖୁସିରେ ରୁହ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ କର।
ପତିସମ୍ମାନିତା ସୀତା ଭର୍ତାରମସିତେକ୍ଷଣା। ଆ ଦ୍ଵାରମନୁଵଵ୍ରାଜ ମଙ୍ଗଲାନ୍ଯଭିଦଧ୍ଯୁଷୀ
ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, କଳା ନୟନ ଥିବା ସୀତା ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହି, ଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ରାଜ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜାତିଭିର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ରାଜସୂଯାଭିଷେଚନମ୍। କର୍ତୁମର୍ହତି ତେ ରାଜା ଵାସଵସ୍ଯେଵ ଲୋକକୃତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘେରିଥିବା ଏହି ରାଜ୍ୟରେ, ରାଜା ତୁମକୁ ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ, ସେପରି ଅଭିଷେକ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଦୀକ୍ଷିତଂ ଵ୍ରତସମ୍ପନ୍ନଂ ଵରାଜିନଧରଂ ଶୁଚିମ୍। କୁରଙ୍ଗଶୃଙ୍ଗପାଣିଂ ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ତ୍ଵାଂ ଭଜାମ୍ଯହମ୍
ତୁମକୁ ଦୀକ୍ଷିତ, ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ପବିତ୍ର, ମୂଲ୍ୟବାନ୍ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଏବଂ ମୃଗଶୃଙ୍ଗ ହାତରେ ଧରିଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ।