କାଞ୍ଚନପ୍ରତିମୈକାଗ୍ରଂ ମଣିଵିଦ୍ରୁମତୋରଣମ୍। ଶାରଦାଭ୍ରଘନପ୍ରଖ୍ଯଂ ଦୀପ୍ତଂ ମେରୁଗୁହାସମମ୍
ସେଠାରେ ସୁନାର ମୂର୍ତ୍ତି, ମଣି ଓ ପାଗା ଦ୍ୱାରପାଳି, ଶରତ୍କାଳର ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ମେରୁ ପର୍ବତର ଗୁହା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା।
ମଣିଭିର୍ଵରମାଲ୍ଯାନାଂ ସୁମହଦ୍ଭିରଲଂକୃତମ୍। ମୁକ୍ତାମଣିଭିରାକୀର୍ଣଂ ଚନ୍ଦନାଗୁରୁଭୂଷିତମ୍
ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିର ମାଳାରେ ଅତି ଶୋଭିତ ଥିଲା, ମୁକ୍ତା ଓ ମଣିରେ ଭରିଥିଲା, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁର ଗନ୍ଧ ରହିଥିଲା।
ଗନ୍ଧାନ୍ ମନୋଜ୍ଞାନ୍ ଵିସୃଜଦ୍ ଦାର୍ଦୁରଂ ଶିଖରଂ ଯଥା। ସାରସୈଶ୍ଚ ମଯୂରୈଶ୍ଚ ଵିନଦଦ୍ଭିର୍ଵିରାଜିତମ୍
ସେଠାରୁ ମନମୋହନ ଗନ୍ଧ ବିକିରଣ ହେଉଥିଲା, ବର୍ଷାକାଳର ପାହାଡ଼ ପରି; ସାରସ ଓ ମୟୂରର ଡାକରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ସୁକୃତେହାମୃଗାକୀର୍ଣମୁତ୍କୀର୍ଣଂ ଭକ୍ତିଭିସ୍ତଥା। ମନଶ୍ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚ ଭୂତାନାମାଦଦତ୍ ତିଗ୍ମତେଜସା
ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ହରିଣମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଭକ୍ତିରେ ନକ୍ଷିତ; ଏହାର ତୀବ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା।
ଚନ୍ଦ୍ରଭାସ୍କରସଂକାଶଂ କୁବେରଭଵନୋପମମ୍। ମହେନ୍ଦ୍ରଧାମପ୍ରତିମଂ ନାନାପକ୍ଷିସମାକୁଲମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କୁବେରଙ୍କ ଗୃହ ପରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସ ସମାନ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିଲା।
ମେରୁଶୃଙ୍ଗସମଂ ସୂତୋ ରାମଵେଶ୍ମ ଦଦର୍ଶ ହ। ଉପସ୍ଥିତୈଃ ସମାକୀର୍ଣଂ ଜନୈରଞ୍ଜଲିକାରିଭିଃ
ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ, ରଥଚାଳକ ରାମଙ୍କ ଘରକୁ ଦେଖିଲେ; ଏହା ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକମାନେ ଯୋଡ଼ାହାତ କରି ଭିଡ଼ିଥିଲେ।
ଉପାଦାଯ ସମାକ୍ରାନ୍ତୈସ୍ତଦା ଜାନପଦୈର୍ଜନୈଃ। ରାମାଭିଷେକସୁମୁଖୈରୁନ୍ମୁଖୈଃ ସମଲଂକୃତମ୍
ସେଠାରେ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁହଁ ଖୁସିରେ ମନ୍ଦାରିତ ଥିଲା।
ମହାମେଘସମପ୍ରଖ୍ଯମୁଦଗ୍ରଂ ସୁଵିରାଜିତମ୍। ନାନାରତ୍ନସମାକୀର୍ଣଂ କୁବ୍ଜକୈରପି ଚାଵୃତମ୍
ବଡ଼ ବର୍ଷାମେଘ ପରି ଉଚ୍ଚ ଓ ଶୋଭାମୟ, ନାନା ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିଲା, ଏବଂ ବାମନମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାରିପାଖ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ସ ଵାଜିଯୁକ୍ତେନ ରଥେନ ସାରଥିଃ ସମାକୁଲଂ ରାଜକୁଲଂ ଵିରାଜଯନ୍। ଵରୂଥିନା ରାଜଗୃହାଭିପାତିନା ପୁରସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ମନାଂସି ହର୍ଷଯନ୍
ଘୋଡା ଜୋଡା ରଥରେ ଚାଳକ ରାଜପାଳିକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ରାଜାଙ୍କ ଘରକୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଥୀ ସହ ଯାଇ, ସମସ୍ତ ସହରବାସୀଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଦେଲେ।
ତତଃ ସମାସାଦ୍ଯ ମହାଧନଂ ମହତ୍ ପ୍ରହୃଷ୍ଟରୋମା ସ ବଭୂଵ ସାରଥିଃ। ମୃଗୈର୍ମଯୂରୈଶ୍ଚ ସମାକୁଲୋଲ୍ବଣଂ ଗୃହଂ ଵରାର୍ହସ୍ଯ ଶଚୀପତେରିଵ
ପରେ, ଏହି ମହାଧନୀ ଓ ମହାନ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ସାରଥିର ଶରୀରରେ ଆନନ୍ଦରେ ଲୋମ ହେଉଥିଲା; ମୃଗ ଓ ମୟୂରରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଘର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଣୀର ନିବାସ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସ ତତ୍ର କୈଲାସନିଭାଃ ସ୍ଵଲଂକୃତାଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ କକ୍ଷ୍ଯାସ୍ତ୍ରିଦଶାଲଯୋପମାଃ। ପ୍ରିଯାନ୍ ଵରାନ୍ ରାମମତେ ସ୍ଥିତାନ୍ ବହୂନ୍ ଵ୍ଯପୋହ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧାନ୍ତମୁପସ୍ଥିତୌ ରଥୀ
ସେଠାରେ, କୈଳାସ ପରି ଭୂଷିତ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଘର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା କକ୍ଷ୍ୟାଗୁଡିକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାମଙ୍କ ଭକ୍ତ ଓ ମନୋହର ସେବକମାନେ ଥିବା ଅନେକ ଜଣଙ୍କୁ ଛାଡି, ସାରଥି ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସ ତତ୍ର ଶୁଶ୍ରାଵ ଚ ହର୍ଷଯୁକ୍ତା ରାମାଭିଷେକାର୍ଥକୃତାଂ ଜନାନାମ୍। ନରେନ୍ଦ୍ରସୂନୋରଭିମଙ୍ଗଲାର୍ଥାଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଗିରଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ
ସେଠାରେ ସେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦମୟ କଥା ଶୁଣିଲେ; ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ଶୁଭ ଇଚ୍ଛା ଭରିଥିବା ରାଜପୁତ୍ର ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କଥା କହୁଥିଲେ।
ମହେନ୍ଦ୍ରସଦ୍ମପ୍ରତିମଂ ଚ ଵେଶ୍ମ ରାମସ୍ଯ ରମ୍ଯଂ ମୃଗପକ୍ଷିଜୁଷ୍ଟମ୍। ଦଦର୍ଶ ମେରୋରିଵ ଶୃଙ୍ଗମୁଚ୍ଚଂ ଵିଭ୍ରାଜମାନଂ ପ୍ରଭଯା ସୁମନ୍ତ୍ରଃ
ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କ ରମ୍ୟ ଓ ମୃଗ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସ ପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘରକୁ ଦେଖିଲେ, ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ ଓ ନିଜ ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିଲା।
ଉପସ୍ଥିତୈରଞ୍ଜଲିକାରିଭିଶ୍ଚ ସୋପାଯନୈର୍ଜାନପଦୈର୍ଜନୈଶ୍ଚ। କୋଟ୍ଯା ପରାର୍ଧୈଶ୍ଚ ଵିମୁକ୍ତଯାନୈଃ ସମାକୁଲଂ ଦ୍ଵାରପଦଂ ଦଦର୍ଶ
ସେ ଦେଖିଲେ ଦ୍ୱାରପଦ ଗ୍ରାମବାସୀ ଉପହାର ନେଇ ଆସିଥିବା ଲୋକମାନେ ଓ ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇ ଶୁଭେଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଅସଂଖ୍ୟ ଯାନ ରଖାଯାଇଥିବା ଦ୍ୱାର ଭିଡ଼ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଥିଲା।
ତତୋ ମହାମେଘମହୀଧରାଭଂ ପ୍ରଭିନ୍ନମତ୍ଯଙ୍କୁଶମତ୍ଯସହ୍ଯମ୍। ରାମୋପଵାହ୍ଯଂ ରୁଚିରଂ ଦଦର୍ଶ ଶତ୍ରୁଞ୍ଜଯଂ ନାଗମୁଦଗ୍ରକାଯମ୍
ପରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ବଡ଼ ହାତୀ, ମହା ମେଘ ଓ ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ଓ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ ନାମକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହାତୀ।
ସ୍ଵଲଂକୃତାନ୍ ସାଶ୍ଵରଥାନ୍ ସକୁଞ୍ଜରା- ନମାତ୍ଯମୁଖ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଦଦର୍ଶ ଵଲ୍ଲଭାନ୍। ଵ୍ଯପୋହ୍ଯ ସୂତଃ ସହିତାନ୍ ସମନ୍ତତଃ ସମୃଦ୍ଧମନ୍ତଃପୁରମାଵିଵେଶ ହ
ସେ ଦେଖିଲେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘୋଡା, ରଥ, ହାତୀ ସହ ଭୂଷିତ ଓ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ସାରଥି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡି ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତୋଽଦ୍ରିକୂଟାଚଲମେଘସଂନିଭଂ ମହାଵିମାନୋପମଵେଶ୍ମସଂଯୁତମ୍। ଅଵାର୍ଯମାଣଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ସାରଥିଃ ପ୍ରଭୂତରତ୍ନଂ ମକରୋ ଯଥାର୍ଣଵମ୍
ପରେ ସାରଥି ଅନ୍ୟେଯାଉଥିବା ଏକ ପର୍ବତ ଶିଖର ଓ ବଡ଼ ମହଲ ପରି ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଅନେକ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା, ମକର ପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲା।
thumb|ଷୋଡଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଷୋଡଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏବେ ଶୋଡଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ତଦନ୍ତଃପୁରଦ୍ଵାରଂ ସମତୀତ୍ଯ ଜନାକୁଲମ୍। ପ୍ରଵିଵିକ୍ତାଂ ତତଃ କକ୍ଷ୍ଯାମାସସାଦ ପୁରାଣଵିତ୍
ସେ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିବା ଅନ୍ତଃପୁର ଦ୍ୱାରକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘି, ପୁରାତନ ରୀତିରେ ଜଣା ଏକ ନିର୍ଜନ କକ୍ଷ୍ୟାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ପ୍ରାସକାର୍ମୁକବିଭ୍ରଦ୍ଭିର୍ଯୁଵଭିର୍ମୃଷ୍ଟକୁଣ୍ଡଲୈଃ। ଅପ୍ରମାଦିଭିରେକାଗ୍ରୈଃ ସ୍ଵାନୁରକ୍ତୈରଧିଷ୍ଠିତାମ୍
ସେଠାରେ ତଳୱାର ଓ ଧନୁଷ ଧରିଥିବା, ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚେତନାଶୀଳ ଓ ଏକାଗ୍ର, ନିଜ ମାଲିକଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ଯୁବକମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ତତ୍ର କାଷାଯିଣୋ ଵୃଦ୍ଧାନ୍ ଵେତ୍ରପାଣୀନ୍ ସ୍ଵଲଂକୃତାନ୍। ଦଦର୍ଶ ଵିଷ୍ଠିତାନ୍ ଦ୍ଵାରି ସ୍ତ୍ର୍ଯଧ୍ଯକ୍ଷାନ୍ ସମାହିତାନ୍
ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ କାଷାୟ ଚମ୍ବା ଥିବା ବୃଦ୍ଧମାନେ, ଛଡ଼ ଧରିଥିବା ଓ ଭୂଷିତ, ଦ୍ୱାରରେ ଉପସ୍ଥିତ ଓ ମହିଳା ଦେଖିବାକୁ ଦାୟୀ ଲୋକମାନେ ସଚେତନ ଓ ଶାନ୍ତ।
ତେ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ସମାଯାନ୍ତଂ ରାମପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଵଃ। ସହସୋତ୍ପତିତାଃ ସର୍ଵେ ହ୍ଯାସନେଭ୍ଯଃ ସସମ୍ଭ୍ରମାଃ
ସେଠାରେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାମନା କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକ, ସାରଥି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦ୍ରୁତ ଓ ଆଦରରେ ଆସନରୁ ଉଠିଗଲେ।
ତାନୁଵାଚ ଵିନୀତାତ୍ମା ସୂତପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଃ। କ୍ଷିପ୍ରମାଖ୍ଯାତ ରାମାଯ ସୁମନ୍ତ୍ରୋ ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି
ବିନୟଶୀଳ ହୃଦୟରେ, ସାରଥିର ପୁତ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି କହିଲେ: 'ତୁରନ୍ତ ରାମଙ୍କୁ କହିଦିଅ, ସୁମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।'
ତେ ରାମମୁପସଙ୍ଗମ୍ଯ ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଵଃ। ସହଭାର୍ଯାଯ ରାମାଯ କ୍ଷିପ୍ରମେଵାଚଚକ୍ଷିରେ
ସେମାନେ ନିଜ ମାଲିକଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ତୁରନ୍ତ ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଦେଲେ।
ପ୍ରତିଵେଦିତମାଜ୍ଞାଯ ସୂତମଭ୍ଯନ୍ତରଂ ପିତୁଃ। ତତ୍ରୈଵାନାଯଯାମାସ ରାଘଵଃ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ସୂତର ଖବର ଶୁଣି, ରାଘବ ମନରେ ପ୍ରିୟ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ସାରଥିକୁ ଡାକିଲେ।
ତଂ ଵୈଶ୍ରଵଣସଂକାଶମୁପଵିଷ୍ଟଂ ସ୍ଵଲଂକୃତମ୍। ଦଦର୍ଶ ସୂତଃ ପର୍ଯଙ୍କେ ସୌଵର୍ଣେ ସୋତ୍ତରଚ୍ଛଦେ
ସାରଥି ଦେଖିଲେ ରାମ, କୁବେର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଭୂଷିତ ଓ ସୁନା ଶୟ୍ୟା ଉପରେ ଛାଯା ଦେଇ ବସିଥିଲେ।
ଵରାହରୁଧିରାଭେଣ ଶୁଚିନା ଚ ସୁଗନ୍ଧିନା। ଅନୁଲିପ୍ତଂ ପରାର୍ଘ୍ଯେନ ଚନ୍ଦନେନ ପରଂତପମ୍
ଶତ୍ରୁମାନେଂକୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନରେ ଅନୁଲିପ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଦୁମୁର ରକ୍ତ ରଙ୍ଗ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ବହୁତ ମୂଲ୍ୟବାନ୍ ଥିଲା।
ସ୍ଥିତଯା ପାର୍ଶ୍ଵତଶ୍ଚାପି ଵାଲଵ୍ଯଜନହସ୍ତଯା। ଉପେତଂ ସୀତଯା ଭୂଯଶ୍ଚିତ୍ରଯା ଶଶିନଂ ଯଥା
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ସୀତା ଦଣ୍ଡା ହାତରେ ଚାମର ଧରିଥିଲେ, ଶୋଭା ଓ ଭୂଷାରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ତାରା ଅନୁସରଣ କରେ।
ତଂ ତପନ୍ତମିଵାଦିତ୍ଯମୁପପନ୍ନଂ ସ୍ଵତେଜସା। ଵଵନ୍ଦେ ଵରଦଂ ଵନ୍ଦୀ ଵିନଯଜ୍ଞୋ ଵିନୀତଵତ୍
ସ୍ୱଭାବରେ ବିନୟଶୀଳ ଓ ନମ୍ର ବନ୍ଦୀ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଯିଏ ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ସୂର୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଦାନ ଦେବାରେ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ସୁମୁଖଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିହାରଶଯନାସନେ। ରାଜପୁତ୍ରମୁଵାଚେଦଂ ସୁମନ୍ତ୍ରୋ ରାଜସତ୍କୃତଃ
ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ସୁମନ୍ତ୍ର, ହାତ ଜୋଡି ଏବଂ ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିବା ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବିଶ୍ରାମ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଦେଖି କହିଲେ।