ଵରୁଣଶ୍ଚାଗ୍ନିରିନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଵିଜଯଂ ପ୍ରଦିଶନ୍ତୁ ତେ। ଗତା ଭଗଵତୀ ରାତ୍ରିରହଃ ଶିଵମୁପସ୍ଥିତମ୍
ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମକୁ ବିଜୟ ଦିଅନ୍ତୁ; ପବିତ୍ର ରାତି ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି, ଏବେ ଶୁଭ ସକାଳ ଆସିଛି।
ବୁଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଵ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ କୁରୁ କାର୍ଯମନନ୍ତରମ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣା ବଲମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ ନୈଗମାଶ୍ଚାଗତାସ୍ତ୍ଵିହ
ହେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ଏଉଠି ଉଠି ତୁମର ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କର; ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେନାପତି ଓ ସହରବାସୀମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି।
ଦର୍ଶନଂ ତେଽଭିକାଂକ୍ଷନ୍ତେ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଵ ରାଘଵ। ସ୍ତୁଵନ୍ତଂ ତଂ ତଦା ସୂତଂ ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ମନ୍ତ୍ରକୋଵିଦମ୍
ସେମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଶା କରୁଛନ୍ତି; ଏଉଠି ଉଠ, ହେ ରାଘବ। ଏପରି ଭାବେ ରଥଚାଳକ ସୁମନ୍ତ୍ର, ଯିଏ ଉପଦେଶରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧ୍ଯ ତତୋ ରାଜା ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ରାମମାନଯ ସୂତେତି ଯଦସ୍ଯଭିହିତୋ ମଯା
ତାପରେ ରାଜା ଜାଗି ଏହି କଥା କହିଲେ: 'ମୁଁ ଯେପରି ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲି, ରାମଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।'
କିମିଦଂ କାରଣଂ ଯେନ ମମାଜ୍ଞା ପ୍ରତିଵାହ୍ଯତେ। ନ ଚୈଵ ସମ୍ପ୍ରସୁପ୍ତୋଽହମାନଯେହାଶୁ ରାଘଵମ୍
'ମୋର ଆଦେଶ କାହିଁକି ଦେରି ହେଉଛି? ମୁଁ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ନୁହେଁ; ତୁରନ୍ତ ରାଘବଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।'
ଇତି ରାଜା ଦଶରଥଃ ସୂତଂ ତତ୍ରାନ୍ଵଶାତ୍ ପୁନଃ। ସ ରାଜଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶିରସା ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ତମ୍
ଏପରି ଭାବେ ରାଜା ଦଶରଥ ପୁଣିଥରେ ସୁତକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ; ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି ସେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ନିର୍ଜଗାମ ନୃପାଵାସାନ୍ମନ୍ଯମାନଃ ପ୍ରିଯଂ ମହତ୍। ପ୍ରପନ୍ନୋ ରାଜମାର୍ଗଂ ଚ ପତାକାଧ୍ଵଜଶୋଭିତମ୍
ସେ ରଥଚାଳକ ରାଜପ୍ରାସାଦରୁ ବାହାରିଲେ, ମନେ କଲେ ଯେ ସେ ଖୁସିର ସମ୍ବାଦ ନେଇଯାଉଛି, ଏବଂ ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ସୁଶୋଭିତ ରାଜପଥକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରମୁଦିତଃ ସୂତୋ ଜଗାମାଶୁ ଵିଲୋକଯନ୍। ସ ସୂତସ୍ତତ୍ର ଶୁଶ୍ରାଵ ରାମାଧିକରଣାଃ କଥାଃ
ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ସୁତ ତ୍ୱରିତ ଚାଲିଗଲେ, ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ ଚାରିପାଖ ଦେଖୁଥିଲେ; ସେଠାରେ ସେ ରାମ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା ଶୁଣିଲେ।
ଅଭିଷେଚନସଂଯୁକ୍ତାଃ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ହୃଷ୍ଟଵତ୍। ତତୋ ଦଦର୍ଶ ରୁଚିରଂ କୈଲାସସଦୃଶପ୍ରଭମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ନେଇ ଆନନ୍ଦିତ ଥିଲେ; ତାପରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଘର, ଯାହା କୈଳାସ ପର୍ବତ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ରାମଵେଶ୍ମ ସୁମନ୍ତ୍ରସ୍ତୁ ଶକ୍ରଵେଶ୍ମସମପ୍ରଭମ୍। ମହାକପାଟପିହିତଂ ଵିତର୍ଦିଶତଶୋଭିତମ୍
ସୁମନ୍ତ୍ର ଦେଖିଲେ ରାମଙ୍କ ଘର, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହଲ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ବଡ଼ ବଡ଼ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ ଥିଲା ଏବଂ ବହୁ ବାଲକନିରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା।
କାଞ୍ଚନପ୍ରତିମୈକାଗ୍ରଂ ମଣିଵିଦ୍ରୁମତୋରଣମ୍। ଶାରଦାଭ୍ରଘନପ୍ରଖ୍ଯଂ ଦୀପ୍ତଂ ମେରୁଗୁହାସମମ୍
ସେଠାରେ ସୁନାର ମୂର୍ତ୍ତି, ମଣି ଓ ପାଗା ଦ୍ୱାରପାଳି, ଶରତ୍କାଳର ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ମେରୁ ପର୍ବତର ଗୁହା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା।
ମଣିଭିର୍ଵରମାଲ୍ଯାନାଂ ସୁମହଦ୍ଭିରଲଂକୃତମ୍। ମୁକ୍ତାମଣିଭିରାକୀର୍ଣଂ ଚନ୍ଦନାଗୁରୁଭୂଷିତମ୍
ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିର ମାଳାରେ ଅତି ଶୋଭିତ ଥିଲା, ମୁକ୍ତା ଓ ମଣିରେ ଭରିଥିଲା, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁର ଗନ୍ଧ ରହିଥିଲା।
ଗନ୍ଧାନ୍ ମନୋଜ୍ଞାନ୍ ଵିସୃଜଦ୍ ଦାର୍ଦୁରଂ ଶିଖରଂ ଯଥା। ସାରସୈଶ୍ଚ ମଯୂରୈଶ୍ଚ ଵିନଦଦ୍ଭିର୍ଵିରାଜିତମ୍
ସେଠାରୁ ମନମୋହନ ଗନ୍ଧ ବିକିରଣ ହେଉଥିଲା, ବର୍ଷାକାଳର ପାହାଡ଼ ପରି; ସାରସ ଓ ମୟୂରର ଡାକରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ସୁକୃତେହାମୃଗାକୀର୍ଣମୁତ୍କୀର୍ଣଂ ଭକ୍ତିଭିସ୍ତଥା। ମନଶ୍ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚ ଭୂତାନାମାଦଦତ୍ ତିଗ୍ମତେଜସା
ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ହରିଣମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଭକ୍ତିରେ ନକ୍ଷିତ; ଏହାର ତୀବ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା।
ଚନ୍ଦ୍ରଭାସ୍କରସଂକାଶଂ କୁବେରଭଵନୋପମମ୍। ମହେନ୍ଦ୍ରଧାମପ୍ରତିମଂ ନାନାପକ୍ଷିସମାକୁଲମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କୁବେରଙ୍କ ଗୃହ ପରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସ ସମାନ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିଲା।
ମେରୁଶୃଙ୍ଗସମଂ ସୂତୋ ରାମଵେଶ୍ମ ଦଦର୍ଶ ହ। ଉପସ୍ଥିତୈଃ ସମାକୀର୍ଣଂ ଜନୈରଞ୍ଜଲିକାରିଭିଃ
ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ, ରଥଚାଳକ ରାମଙ୍କ ଘରକୁ ଦେଖିଲେ; ଏହା ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକମାନେ ଯୋଡ଼ାହାତ କରି ଭିଡ଼ିଥିଲେ।
ଉପାଦାଯ ସମାକ୍ରାନ୍ତୈସ୍ତଦା ଜାନପଦୈର୍ଜନୈଃ। ରାମାଭିଷେକସୁମୁଖୈରୁନ୍ମୁଖୈଃ ସମଲଂକୃତମ୍
ସେଠାରେ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁହଁ ଖୁସିରେ ମନ୍ଦାରିତ ଥିଲା।
ମହାମେଘସମପ୍ରଖ୍ଯମୁଦଗ୍ରଂ ସୁଵିରାଜିତମ୍। ନାନାରତ୍ନସମାକୀର୍ଣଂ କୁବ୍ଜକୈରପି ଚାଵୃତମ୍
ବଡ଼ ବର୍ଷାମେଘ ପରି ଉଚ୍ଚ ଓ ଶୋଭାମୟ, ନାନା ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିଲା, ଏବଂ ବାମନମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାରିପାଖ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ସ ଵାଜିଯୁକ୍ତେନ ରଥେନ ସାରଥିଃ ସମାକୁଲଂ ରାଜକୁଲଂ ଵିରାଜଯନ୍। ଵରୂଥିନା ରାଜଗୃହାଭିପାତିନା ପୁରସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ମନାଂସି ହର୍ଷଯନ୍
ଘୋଡା ଜୋଡା ରଥରେ ଚାଳକ ରାଜପାଳିକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ରାଜାଙ୍କ ଘରକୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଥୀ ସହ ଯାଇ, ସମସ୍ତ ସହରବାସୀଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଦେଲେ।
ତତଃ ସମାସାଦ୍ଯ ମହାଧନଂ ମହତ୍ ପ୍ରହୃଷ୍ଟରୋମା ସ ବଭୂଵ ସାରଥିଃ। ମୃଗୈର୍ମଯୂରୈଶ୍ଚ ସମାକୁଲୋଲ୍ବଣଂ ଗୃହଂ ଵରାର୍ହସ୍ଯ ଶଚୀପତେରିଵ
ପରେ, ଏହି ମହାଧନୀ ଓ ମହାନ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ସାରଥିର ଶରୀରରେ ଆନନ୍ଦରେ ଲୋମ ହେଉଥିଲା; ମୃଗ ଓ ମୟୂରରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଘର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଣୀର ନିବାସ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସ ତତ୍ର କୈଲାସନିଭାଃ ସ୍ଵଲଂକୃତାଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ କକ୍ଷ୍ଯାସ୍ତ୍ରିଦଶାଲଯୋପମାଃ। ପ୍ରିଯାନ୍ ଵରାନ୍ ରାମମତେ ସ୍ଥିତାନ୍ ବହୂନ୍ ଵ୍ଯପୋହ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧାନ୍ତମୁପସ୍ଥିତୌ ରଥୀ
ସେଠାରେ, କୈଳାସ ପରି ଭୂଷିତ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଘର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା କକ୍ଷ୍ୟାଗୁଡିକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାମଙ୍କ ଭକ୍ତ ଓ ମନୋହର ସେବକମାନେ ଥିବା ଅନେକ ଜଣଙ୍କୁ ଛାଡି, ସାରଥି ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସ ତତ୍ର ଶୁଶ୍ରାଵ ଚ ହର୍ଷଯୁକ୍ତା ରାମାଭିଷେକାର୍ଥକୃତାଂ ଜନାନାମ୍। ନରେନ୍ଦ୍ରସୂନୋରଭିମଙ୍ଗଲାର୍ଥାଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଗିରଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ
ସେଠାରେ ସେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦମୟ କଥା ଶୁଣିଲେ; ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ଶୁଭ ଇଚ୍ଛା ଭରିଥିବା ରାଜପୁତ୍ର ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କଥା କହୁଥିଲେ।
ମହେନ୍ଦ୍ରସଦ୍ମପ୍ରତିମଂ ଚ ଵେଶ୍ମ ରାମସ୍ଯ ରମ୍ଯଂ ମୃଗପକ୍ଷିଜୁଷ୍ଟମ୍। ଦଦର୍ଶ ମେରୋରିଵ ଶୃଙ୍ଗମୁଚ୍ଚଂ ଵିଭ୍ରାଜମାନଂ ପ୍ରଭଯା ସୁମନ୍ତ୍ରଃ
ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କ ରମ୍ୟ ଓ ମୃଗ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସ ପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘରକୁ ଦେଖିଲେ, ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ ଓ ନିଜ ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିଲା।
ଉପସ୍ଥିତୈରଞ୍ଜଲିକାରିଭିଶ୍ଚ ସୋପାଯନୈର୍ଜାନପଦୈର୍ଜନୈଶ୍ଚ। କୋଟ୍ଯା ପରାର୍ଧୈଶ୍ଚ ଵିମୁକ୍ତଯାନୈଃ ସମାକୁଲଂ ଦ୍ଵାରପଦଂ ଦଦର୍ଶ
ସେ ଦେଖିଲେ ଦ୍ୱାରପଦ ଗ୍ରାମବାସୀ ଉପହାର ନେଇ ଆସିଥିବା ଲୋକମାନେ ଓ ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇ ଶୁଭେଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଅସଂଖ୍ୟ ଯାନ ରଖାଯାଇଥିବା ଦ୍ୱାର ଭିଡ଼ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଥିଲା।
ତତୋ ମହାମେଘମହୀଧରାଭଂ ପ୍ରଭିନ୍ନମତ୍ଯଙ୍କୁଶମତ୍ଯସହ୍ଯମ୍। ରାମୋପଵାହ୍ଯଂ ରୁଚିରଂ ଦଦର୍ଶ ଶତ୍ରୁଞ୍ଜଯଂ ନାଗମୁଦଗ୍ରକାଯମ୍
ପରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ବଡ଼ ହାତୀ, ମହା ମେଘ ଓ ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ଓ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ ନାମକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହାତୀ।
ସ୍ଵଲଂକୃତାନ୍ ସାଶ୍ଵରଥାନ୍ ସକୁଞ୍ଜରା- ନମାତ୍ଯମୁଖ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଦଦର୍ଶ ଵଲ୍ଲଭାନ୍। ଵ୍ଯପୋହ୍ଯ ସୂତଃ ସହିତାନ୍ ସମନ୍ତତଃ ସମୃଦ୍ଧମନ୍ତଃପୁରମାଵିଵେଶ ହ
ସେ ଦେଖିଲେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘୋଡା, ରଥ, ହାତୀ ସହ ଭୂଷିତ ଓ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ସାରଥି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡି ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତୋଽଦ୍ରିକୂଟାଚଲମେଘସଂନିଭଂ ମହାଵିମାନୋପମଵେଶ୍ମସଂଯୁତମ୍। ଅଵାର୍ଯମାଣଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ସାରଥିଃ ପ୍ରଭୂତରତ୍ନଂ ମକରୋ ଯଥାର୍ଣଵମ୍
ପରେ ସାରଥି ଅନ୍ୟେଯାଉଥିବା ଏକ ପର୍ବତ ଶିଖର ଓ ବଡ଼ ମହଲ ପରି ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଅନେକ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା, ମକର ପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲା।
thumb|ଷୋଡଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଷୋଡଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏବେ ଶୋଡଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସ ତଦନ୍ତଃପୁରଦ୍ଵାରଂ ସମତୀତ୍ଯ ଜନାକୁଲମ୍। ପ୍ରଵିଵିକ୍ତାଂ ତତଃ କକ୍ଷ୍ଯାମାସସାଦ ପୁରାଣଵିତ୍
ସେ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିବା ଅନ୍ତଃପୁର ଦ୍ୱାରକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘି, ପୁରାତନ ରୀତିରେ ଜଣା ଏକ ନିର୍ଜନ କକ୍ଷ୍ୟାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ପ୍ରାସକାର୍ମୁକବିଭ୍ରଦ୍ଭିର୍ଯୁଵଭିର୍ମୃଷ୍ଟକୁଣ୍ଡଲୈଃ। ଅପ୍ରମାଦିଭିରେକାଗ୍ରୈଃ ସ୍ଵାନୁରକ୍ତୈରଧିଷ୍ଠିତାମ୍
ସେଠାରେ ତଳୱାର ଓ ଧନୁଷ ଧରିଥିବା, ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚେତନାଶୀଳ ଓ ଏକାଗ୍ର, ନିଜ ମାଲିକଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ଯୁବକମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।