ଯଦା ଵକ୍ତୁଂ ସ୍ଵଯଂ ଦୈନ୍ଯାନ୍ନ ଶଶାକ ମହୀପତିଃ। ତଦା ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞା କୈକେଯୀ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ଯେତେବେଳେ ଦୁଃଖରେ ରାଜା ସ୍ୱୟଂ କଥା କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ମନ୍ତ୍ରକୁଶଳ କୈକେୟୀ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜା ରଜନୀଂ ରାମହର୍ଷସମୁତ୍ସୁକଃ। ପ୍ରଜାଗରପରିଶ୍ରାନ୍ତୋ ନିଦ୍ରାଵଶମୁପାଗତଃ
ସୁମନ୍ତ୍ର, ରାଜା ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଆତୁର ହୋଇ ରାତିଟିଏ ଜାଗିଥିଲେ, ଏବେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଘୁମେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ତଦ୍ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵରିତଂ ସୂତ ରାଜପୁତ୍ରଂ ଯଶସ୍ଵିନମ୍। ରାମମାନଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ତେଣୁ, ରଥଚାଳକ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ ଏବଂ ଯଶସ୍ବୀ ରାଜପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ନେଇଆସ; ତୁମର ଭଲ ହେଉ—ଏଠାରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ।
ଅଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜଵଚନଂ କଥଂ ଗଚ୍ଛାମି ଭାମିନି। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଵାକ୍ଯଂ ରାଜା ମନ୍ତ୍ରିଣମବ୍ରଵୀତ୍
"ମହିଳା, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣିନଥିବାବେଳେ କିପରି ଯିବି?" ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୀଘ୍ରମାନଯ ସୁନ୍ଦରମ୍। ସ ମନ୍ଯମାନଃ କଲ୍ଯାଣଂ ହୃଦଯେନ ନନନ୍ଦ ଚ
"ସୁମନ୍ତ୍ର, ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବି; ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ନେଇଆସ।" ଭଲ କିଛି ହେବ ବୋଲି ଭାବି, ସେ ମନରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ନିର୍ଜଗାମ ଚ ସ ପ୍ରୀତ୍ଯା ତ୍ଵରିତୋ ରାଜଶାସନାତ୍। ସୁମନ୍ତ୍ରଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ ତ୍ଵରିତଂ ଚୋଦିତସ୍ତଯା
ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ଏବଂ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ବାହାରିଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ସହ, ସେ ତ୍ୱରାରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଵ୍ଯକ୍ତଂ ରାମାଭିଷେକାର୍ଥେ ଇହାଯାସ୍ଯତି ଧର୍ମରାଟ୍। ଇତି ସୂତୋ ମତିଂ କୃତ୍ଵା ହର୍ଷେଣ ମହତା ପୁନଃ
"ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମିକ ରାଜା ଏଠିକୁ ରାମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଡାକିବେ।" ଏଭଳି ଭାବି, ରଥଚାଳକ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଥିଲେ—
ନିର୍ଜଗାମ ମହାତେଜା ରାଘଵସ୍ଯ ଦିଦୃକ୍ଷଯା। ସାଗରହ୍ରଦସଂକାଶାତ୍ସୁମନ୍ତ୍ରୋଽନ୍ତଃପୁରାଚ୍ଛୁଭାତ୍। ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଜନସମ୍ବାଧଂ ଦଦର୍ଶ ଦ୍ଵାରମଗ୍ରତଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଶୁଭ୍ର ଅନ୍ତଃପୁରୁ ଛାଡ଼ି, ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା ବଡ଼ ହ୍ରଦ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସେଠାରୁ ବାହାରିଲେ ଏବଂ ସାମ୍ନାରେ ଭିଡ଼ ହୋଇଥିବା ଦ୍ୱାର ଦେଖିଲେ।
ତତଃ ପୁରସ୍ତାତ୍ ସହସା ଵିନିଃସୃତୋ ମହୀପତେର୍ଦ୍ଵାରଗତାନ୍ ଵିଲୋକଯନ୍। ଦଦର୍ଶ ପୌରାନ୍ ଵିଵିଧାନ୍ ମହାଧନା- ନୁପସ୍ଥିତାନ୍ ଦ୍ଵାରମୁପେତ୍ଯ ଵିଷ୍ଠିତାନ୍
ତାପରେ, ସାମ୍ନାରୁ ହଠାତ୍ ବାହାରି, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ିଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ଦେଖିଲେ; ବିଭିନ୍ନ ଧନୀ ପୌରମାନେ ଦ୍ୱାରରେ ଆସି ଭିଡ଼ ହୋଇ ଦଢ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏବେ ପଞ୍ଚଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତେ ତୁ ତାଂ ରଜନୀମୁଷ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ। ଉପତସ୍ଥୁରୁପସ୍ଥାନଂ ସହ ରାଜପୁରୋହିତାଃ
ସେ ରାତିଟିଏ କଟାଇ, ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବଂ ରାଜପୁରୋହିତ ସହିତ ଆସି ଦରବାରରେ ଏକଠା ହେଲେ।
ଅମାତ୍ଯା ବଲମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ ମୁଖ୍ଯା ଯେ ନିଗମସ୍ଯ ଚ। ରାଘଵସ୍ଯାଭିଷେକାର୍ଥେ ପ୍ରୀଯମାଣାଃ ସୁସଂଗତାଃ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ସେନାପତିମାନେ ଏବଂ ସହରର ମୁଖ୍ୟ ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତେ ରାଘବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦରେ ଏକଠା ହେଲେ।
ଉଦିତେ ଵିମଲେ ସୂର୍ଯେ ପୁଷ୍ଯେ ଚାଭ୍ଯାଗତେଽହନି। ଲଗ୍ନେ କର୍କଟକେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଜନ୍ମ ରାମସ୍ଯ ଚ ସ୍ଥିତେ
ନିର୍ମଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସହିତ, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଦିନ ଆସିଗଲା, ଲଗ୍ନ କର୍କଟ ରାଶିରେ ଥିଲା ଓ ରାମଙ୍କର ଜନ୍ମ ସମୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଇଥିଲା।
ଅଭିଷେକାଯ ରାମସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରୈରୁପକଲ୍ପିତମ୍। କାଞ୍ଚନା ଜଲକୁମ୍ଭାଶ୍ଚ ଭଦ୍ରପୀଠଂ ସ୍ଵଲଂକୃତମ୍
ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସୁନାର ପାଣି ଘଡ଼ା ଓ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଦ୍ରାସନ ସଜାଇଥିଲେ।
ରଥଶ୍ଚ ସମ୍ଯଗାସ୍ତୀର୍ଣୋ ଭାସ୍ଵତା ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମଣା। ଗଙ୍ଗାଯମୁନଯୋଃ ପୁଣ୍ଯାତ୍ ସଂଗମାଦାହୃତଂ ଜଲମ୍
ଏକ ରଥକୁ ଚମକୁଥିବା ବାଘ ଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ଢାକାଯାଇଥିଲା, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଶିଥିବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରୁ ପାଣି ଆଣାଯାଇଥିଲା।
ଯାଶ୍ଚାନ୍ଯାଃ ସରିତଃ ପୁଣ୍ଯା ହ୍ରଦାଃ କୂପାଃ ସରାଂସି ଚ। ପ୍ରାଗ୍ଵହାଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଵାହାଶ୍ଚ ତିର୍ଯଗ୍ଵାହାଶ୍ଚ କ୍ଷୀରିଣଃ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀ, ହ୍ରଦ, କୁଆଁ, ଓ ଝିଲିକୁ ମଧ୍ୟ—ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବକୁ, ଉପରକୁ, ଆଡ଼କୁ ବହୁଥିବା ଓ କ୍ଷୀର ଜଳ ଥିବା ସ୍ଥାନରୁ—
ତାଭ୍ଯଶ୍ଚୈଵାହୃତଂ ତୋଯଂ ସମୁଦ୍ରେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। କ୍ଷୌଦ୍ରଂ ଦଧି ଘୃତଂ ଲାଜା ଦର୍ଭାଃ ସୁମନସଃ ପଯଃ
ସେମାନଠାରୁ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରମାନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପାଣି ଆଣାଯାଇଥିଲା; ମଧୁ, ଦହି, ଘିଅ, ଲାଜା, କୁଶ ଘାସ, ଫୁଲ ଓ ଦୁଧ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ଅଷ୍ଟୌ ଚ କନ୍ଯା ରୁଚିରା ମତ୍ତଶ୍ଚ ଵରଵାରଣଃ। ସଜଲାଃ କ୍ଷୀରିଭିଶ୍ଛନ୍ନା ଘଟାଃ କାଞ୍ଚନରାଜତାଃ
ଆଠି ଶୋଭାବନ୍ତି କନ୍ୟା ଓ ଏକ ମଦମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ହାତୀ ଥିଲେ; ସୁନା ଓ ଚାଁଦିର ଘଡ଼ା, ଦୁଧରେ ଢାକାଯାଇଥିବା, ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସଜିଥିଲା।
ପଦ୍ମୋତ୍ପଲଯୁତା ଭାନ୍ତି ପୂର୍ଣାଃ ପରମଵାରିଣା। ଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁଵିକଚପ୍ରଖ୍ଯଂ ପାଣ୍ଡୁରଂ ରତ୍ନଭୂଷିତମ୍
ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ା, ପଦ୍ମ ଓ ଶାଳୁକ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଧଳା ଓ ରତ୍ନରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସଜ୍ଜଂ ତିଷ୍ଠତି ରାମସ୍ଯ ଵାଲଵ୍ଯଜନମୁତ୍ତମମ୍। ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଲସଂକାଶମାତପତ୍ରଂ ଚ ପାଣ୍ଡୁରମ୍
ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବାଲ ଝାଡ଼ ଓ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଧଳା ଛତା ସଜି ରହିଥିଲା।
ସଜ୍ଜଂ ଦ୍ଯୁତିକରଂ ଶ୍ରୀମଦଭିଷେକପୁରସ୍ସରମ୍। ପାଣ୍ଡୁରଶ୍ଚ ଵୃଷଃ ସଜ୍ଜଃ ପାଣ୍ଡୁରାଶ୍ଵଶ୍ଚ ସଂସ୍ଥିତଃ
ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଶୋଭାମୟ ଓ ଚମକୁଥିବା ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସଜିଥିଲା; ଧଳା ବୃଷ ଓ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନ ନେଇଥିଲେ।
ଵାଦିତ୍ରାଣି ଚ ସର୍ଵାଣି ଵନ୍ଦିନଶ୍ଚ ତଥାପରେ। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ଯଥା ରାଜ୍ଯେ ସମ୍ଭ୍ରିଯେତାଭିଷେଚନମ୍
ସମସ୍ତ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଓ ଗାୟକମାନେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ, ଯେପରିକି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାଜବଂଶର ଅଭିଷେକରେ ହେବା ଉଚିତ।
ତଥାଜାତୀଯମାଦାଯ ରାଜପୁତ୍ରାଭିଷେଚନମ୍। ତେ ରାଜଵଚନାତ୍ ତତ୍ର ସମଵେତା ମହୀପତିମ୍
ଏପରି ଭାବେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା ସେସବୁ ନେଇ, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେଠାରେ ଏକଠା ହେଲେ।
ଅପଶ୍ଯନ୍ତୋଽବ୍ରୁଵନ୍ କୋ ନୁ ରାଜ୍ଞୋ ନଃ ପ୍ରତିଵେଦଯେତ୍। ନ ପଶ୍ଯାମଶ୍ଚ ରାଜାନମୁଦିତଶ୍ଚ ଦିଵାକରଃ
ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିବାରୁ ସେମାନେ କହିଲେ, 'କିଏ ଆମ ପକ୍ଷରୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେବେ? ଆମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଠିଯାଇଛି।'
ଅବ୍ରଵୀତ୍ ତାନିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ସୁମନ୍ତ୍ରୋ ରାଜସତ୍କୃତଃ। ରାମଂ ରାଜ୍ଞୋ ନିଯୋଗେନ ତ୍ଵରଯା ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ହ୍ଯହମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଆଦର ପାଇଥିବା ସୁମନ୍ତ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତୁରନ୍ତ ରାମଙ୍କୁ ନେଇଯିବାକୁ ଯାଇଛି।'
ପୂଜ୍ଯା ରାଜ୍ଞୋ ଭଵନ୍ତଶ୍ଚ ରାମସ୍ଯ ତୁ ଵିଶେଷତଃ। ଅଯଂ ପୃଚ୍ଛାମି ଵଚନାତ୍ ସୁଖମାଯୁଷ୍ମତାମହମ୍
'ଆପଣମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଓ ବିଶେଷକରି ରାମଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ; ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ନାମରେ ଆପଣମାନଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛି, ହେ ଶୁଭ ଲୋକମାନେ।'
ରାଜ୍ଞଃ ସମ୍ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଚାନାଗମନକାରଣମ୍। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ତଃପୁରଦ୍ଵାରମାଜଗାମ ପୁରାଣଵିତ୍
'ରାଜା ଜାଗିଯାଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ଆସୁନଥିବାର କାରଣ...' ଏଭଳି କହି, ସେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟଶାଳୀ ଅନ୍ତଃପୁର ଦ୍ୱାରକୁ ଗଲେ।
ସଦା ସକ୍ତଂ ଚ ତଦ୍ ଵେଶ୍ମ ସୁମନ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ। ତୁଷ୍ଟାଵାସ୍ଯ ତଦା ଵଂଶଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସ ଵିଶାମ୍ପତେଃ
ସୁମନ୍ତ୍ର, ଯିଏ ସେ ରାଜମହଳ ସହ ସଦା ଜଡିତ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ରାଜାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇ, ସେ ତାଙ୍କ ବଂଶର ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଶଯନୀଯଂ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତଦାସାଦ୍ଯ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ। ସୋଽତ୍ଯାସାଦ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ ଵେଶ୍ମ ତିରସ୍କରଣିମନ୍ତରା
ସେ ରାଜାଙ୍କ ଶୋଇବା ଘର ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ଅତି ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଅନ୍ତଃପଟର ବାହାରେ ଅପେକ୍ଷା କଲେ।
ଆଶୀର୍ଭିର୍ଗୁଣଯୁକ୍ତାଭିରଭିତୁଷ୍ଟାଵ ରାଘଵମ୍। ସୋମସୂର୍ଯୌ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଶିଵଵୈଶ୍ରଵଣାଵପି
ସେ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହିତ ରାଘବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଏବଂ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ, ସୋମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶିବ ଓ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କଲେ।