ତଦନ୍ତଃପୁରମାସାଦ୍ଯ ଵ୍ଯତିଚକ୍ରାମ ତଂ ଜନମ୍। ଵସିଷ୍ଠଃ ପରମପ୍ରୀତଃ ପରମର୍ଷିଭିରାଵୃତଃ
ସେଇ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି, ବସିଷ୍ଠ ଅତି ଖୁସି ହୋଇ, ପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା, ସେଠାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଗଲେ ।
ସ ତ୍ଵପଶ୍ଯଦ୍ ଵିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଂ ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ନାମ ସାରଥିମ୍। ଦ୍ଵାରେ ମନୁଜସିଂହସ୍ଯ ସଚିଵଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍
ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ସମାନ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାରଥି ବାହାରୁଛନ୍ତି, ଯିଏ ଦେଖିବାକୁ ମଧୁର ।
ତମୁଵାଚ ମହାତେଜାଃ ସୂତପୁତ୍ରଂ ଵିଶାରଦମ୍। ଵସିଷ୍ଠଃ କ୍ଷିପ୍ରମାଚକ୍ଷ୍ଵ ନୃପତେର୍ମାମିହାଗତମ୍
ତାକୁ ବସିଷ୍ଠ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦକ୍ଷ ସୂତପୁତ୍ରକୁ କହିଲେ, 'ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ କୁହ, ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି' ।
ଇମେ ଗଙ୍ଗୋଦକଘଟାଃ ସାଗରେଭ୍ଯଶ୍ଚ କାଞ୍ଚନାଃ। ଔଦୁମ୍ବରଂ ଭଦ୍ରପୀଠମଭିଷେକାର୍ଥମାହୃତମ୍
'ଏଠି ଗଙ୍ଗାଜଳର ଘଟ, ସାଗରରୁ ଆଣା ସୁନା ବାତିଲି, ଓ ଉଦୁମ୍ବର କାଠର ଭଦ୍ରପୀଠ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଆଣାଯାଇଛି ।'
ସର୍ଵବୀଜାନି ଗନ୍ଧାଶ୍ଚ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। କ୍ଷୌଦ୍ରଂ ଦଧି ଘୃତଂ ଲାଜା ଦର୍ଭାଃ ସୁମନସଃ ପଯଃ
'ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମାନ୍ୟ ମାଞ୍ଜି, ସୁଗନ୍ଧି, ବିଭିନ୍ନ ମଣି, ମଧୁ, ଦହି, ଘିଅ, ଲାଉଜ, ଦର୍ଭା, ଫୁଲ ଓ ଦୁଧ ଏଠି ଅଛି ।'
ଅଷ୍ଟୌ ଚ କନ୍ଯା ରୁଚିରା ମତ୍ତଶ୍ଚ ଵରଵାରଣଃ। ଚତୁରଶ୍ଵୋ ରଥଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶୋ ଧନୁରୁତ୍ତମମ୍
'ଏଠି ଆଠିଏ ସୁନ୍ଦର ଝିଅ, ଏକ ମଦମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ହାତୀ, ଚାରି ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଶୋଭାମୟ ରଥ, ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଓ ଉତ୍ତମ ଧନୁ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।'
ଵାହନଂ ନରସଂଯୁକ୍ତଂ ଛତ୍ରଂ ଚ ଶଶିସଂନିଭମ୍। ଶ୍ଵେତେ ଚ ଵାଲଵ୍ଯଜନେ ଭୃଙ୍ଗାରଂ ଚ ହିରଣ୍ମଯମ୍
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଚାଲାଉଥିବା ଯାନ, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଧଳା ଛତା, ଧଳା ଚାମର ଓ ସୁନାର ଭାଣ୍ଡି ନେଇ ଆଣାଯାଇଛି।
ହେମଦାମପିନଦ୍ଧଶ୍ଚ କକୁଦ୍ମାନ୍ ପାଣ୍ଡୁରୋ ଵୃଷଃ। କେସରୀ ଚ ଚତୁର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମହାବଲଃ
ସୁନାର ଶୃଙ୍ଖଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, କୁହୁଡ଼ି ଥିବା ଧଳା ବୃଷ, ଚାରିଟି ଦାଁତ ଥିବା, ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଂହ ଆଣାଯାଇଛି।
ସିଂହାସନଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରତନୁଃ ସମିଧଶ୍ଚ ହୁତାଶନଃ। ସର୍ଵେ ଵାଦିତ୍ରସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ଵେଶ୍ଯାଶ୍ଚାଲଂକୃତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ସିଂହାସନ, ବାଘ ଚର୍ମ, ହୋମ ପାଇଁ କାଠି ଓ ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣ ଓ ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଆଚାର୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣା ଗାଵଃ ପୁଣ୍ଯାଶ୍ଚ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ। ପୌରଜାନପଦଶ୍ରେଷ୍ଠା ନୈଗମାଶ୍ଚ ଗଣୈଃ ସହ
ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପବିତ୍ର ଗାଈ, ଶୁଭ ଜନ୍ତୁ ଓ ପକ୍ଷୀ, ସହର ଓ ଗ୍ରାମର ମୁଖ୍ୟ ଲୋକମାନେ, ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ତାଙ୍କ ଦଳ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ ପ୍ରୀଯମାଣାଃ ପ୍ରିଯଂଵଦାଃ। ଅଭିଷେକାଯ ରାମସ୍ଯ ସହ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପାର୍ଥିଵୈଃ
ଏହିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟେ ଅନେକ ଲୋକ, ଖୁସି ହୋଇ ମିଷ୍ଟି କଥା କହୁଛନ୍ତି, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ରାଜାମାନେ ସହିତ ଏକଠି ହୋଇଛନ୍ତି।
ତ୍ଵରଯସ୍ଵ ମହାରାଜଂ ଯଥା ସମୁଦିତେଽହନି। ପୁଷ୍ଯେ ନକ୍ଷତ୍ରଯୋଗେ ଚ ରାମୋ ରାଜ୍ଯମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ତୁମେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ଯେପରି ଶୁଭ ଦିନ ଓ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଆସିଲେ, ରାମ ରାଜ୍ୟ ପାଉନ୍ତୁ।
ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୂତପୁତ୍ରୋ ମହାବଲଃ। ସ୍ତୁଵନ୍ ନୃପତିଶାର୍ଦୂଲଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ନିଵେଶନମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରଥିର ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁମନ୍ତ୍ର, ସିଂହ ସଦୃଶ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଂ ତୁ ପୂର୍ଵୋଦିତଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ଦ୍ଵାରସ୍ଥା ରାଜସମ୍ମତାଃ। ନ ଶେକୁରଭିସଂରୋଦ୍ଧୁଂ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଵଃ
ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଥିବା ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ, ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସେବକମାନେ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
ସ ସମୀପସ୍ଥିତୋ ରାଜ୍ଞସ୍ତାମଵସ୍ଥାମଜଜ୍ଞିଵାନ୍। ଵାଗ୍ଭିଃ ପରମତୁଷ୍ଟାଭିରଭିଷ୍ଟୋତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ସେ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟରେ ଦଢ଼ି, ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ବୁଝି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟିର କଥା କହି ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତଃ ସୂତୋ ଯଥାପୂର୍ଵଂ ପାର୍ଥିଵସ୍ଯ ନିଵେଶନେ। ସୁମନ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ତୁଷ୍ଟାଵ ଜଗତୀପତିମ୍
ତାପରେ ସୁମନ୍ତ୍ର, ପୂର୍ବର ପରି, ରାଜମହଳରେ ହାତ ଜୋଡି, ପୃଥିବୀର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଯଥା ନନ୍ଦତି ତେଜସ୍ଵୀ ସାଗରୋ ଭାସ୍କରୋଦଯେ। ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରୀତେନ ମନସା ତଥା ନନ୍ଦଯ ନସ୍ତତଃ
ଯେପରି ତେଜସ୍ୱୀ ସାଗର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ, ସେପରି ଆନନ୍ଦ ହୃଦୟରେ ଆମକୁ ମଧୁରତା ଦିଅ।
ଇନ୍ଦ୍ରମସ୍ଯାଂ ତୁ ଵେଲାଯାମଭିତୁଷ୍ଟାଵ ମାତଲିଃ। ସୋଽଜଯଦ୍ ଦାନଵାନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ତଥା ତ୍ଵାଂ ବୋଧଯାମ୍ଯହମ୍
ଏହି ସମୟରେ ମାତଳି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ; ସେପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଗାଉଛି।
ଵେଦାଃ ସହାଙ୍ଗା ଵିଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଯଥା ହ୍ଯାତ୍ମଭୁଵଂ ପ୍ରଭୁମ୍। ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ବୋଧଯନ୍ତ୍ଯଦ୍ଯ ତଥା ତ୍ଵାଂ ବୋଧଯାମ୍ଯହମ୍
ଯେପରି ବେଦ ଓ ତାଙ୍କ ଅଂଗ ଓ ବିଦ୍ୟାମାନେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜାଗାଉଛନ୍ତି, ସେପରି ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଗାଉଛି।
ଆଦିତ୍ଯଃ ସହ ଚନ୍ଦ୍ରେଣ ଯଥା ଭୂତଧରାଂ ଶୁଭାମ୍। ବୋଧଯତ୍ଯଦ୍ଯ ପୃଥିଵୀଂ ତଥା ତ୍ଵାଂ ବୋଧଯାମ୍ଯହମ୍
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଏହି ସୁନ୍ଦର ପୃଥିବୀକୁ ଜାଗାଉଛନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଗାଉଛି।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ସୁମହାରାଜ କୃତକୌତୁକମଙ୍ଗଲଃ। ଵିରାଜମାନୋ ଵପୁଷା ମେରୋରିଵ ଦିଵାକରଃ
ଉଠ, ମହାନ ରାଜା, ଉତ୍ସବ ଓ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ତୁମ ରୂପ ମେରୁ ପର୍ବତ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅଭିଭାସିତ ହେଉ।
ସୋମସୂର୍ଯୌ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଶିଵଵୈଶ୍ରଵଣାଵପି। ଵରୁଣଶ୍ଚାଗ୍ନିରିନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଵିଜଯଂ ପ୍ରଦିଶନ୍ତୁ ତେ
କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ସୋମ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶିବ ଓ କୁବେର, ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମକୁ ବିଜୟ ଦିଅନ୍ତୁ।
ଗତା ଭଗଵତୀ ରାତ୍ରିଃ କୃତଂ କୃତ୍ଯମିଦଂ ତଵ। ବୁଧ୍ଯସ୍ଵ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ କୁରୁ କାର୍ଯମନନ୍ତରମ୍
ପବିତ୍ର ରାତି ଶେଷ ହୋଇଛି, ତୁମର କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ରାଜାଙ୍କ ସିଂହ, ଜାଗିଉ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାମ କର।
ଉଦତିଷ୍ଠତ ରାମସ୍ଯ ସମଗ୍ରମଭିଷେଚନମ୍। ପୌରଜାନପଦାଶ୍ଚାପି ନୈଗମଶ୍ଚ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ସହର ଲୋକ, ଗ୍ରାମ ଲୋକ ଓ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ହାତ ଜୋଡି ଦଢ଼ିଛନ୍ତି।
ସ୍ଵଯଂ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସହ ତିଷ୍ଠତି। କ୍ଷିପ୍ରମାଜ୍ଞାପ୍ଯତାଂ ରାଜନ୍ ରାଘଵସ୍ଯାଭିଷେଚନମ୍
ପୂଜ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ ଜଣେ ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି; ରାଜା, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ଆଦେଶ ଦିଅ, ରାଘବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଆରମ୍ଭ କର।
ଯଥା ହ୍ଯପାଲାଃ ପଶଵୋ ଯଥା ସେନା ହ୍ଯନାଯକା। ଯଥା ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଵିନା ରାତ୍ରିର୍ଯଥା ଗାଵୋ ଵିନା ଵୃଷମ୍
ଯେପରି ଚରାଇ ଅଛି କିନ୍ତୁ ରଖିଆ ନାହିଁ, ଯେପରି ସେନା ଅଛି କିନ୍ତୁ ନେତା ନାହିଁ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ରାତି, ଯେପରି ବୃଷ ନାଥିବା ଗାଈମାନେ—
ଏଵଂ ହି ଭଵିତା ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଯତ୍ର ରାଜା ନ ଦୃଶ୍ଯତେ। ଏଵଂ ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵମିଵାର୍ଥଵତ୍
ସେପରି ରାଜା ନଥିବା ଦେଶ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ହେବ। ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ମୃଦୁ ଏବଂ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ସେହି ଉପଦେଶ ରାଜା ଶୁଣିଲେ—
ଅଭ୍ଯକୀର୍ଯତ ଶୋକେନ ଭୂଯ ଏଵ ମହୀପତିଃ। ତତସ୍ତୁ ରାଜା ତଂ ସୂତଂ ସନ୍ନହର୍ଷଃ ସୁତଂ ପ୍ରତି
ରାଜା ପୁଣିଥରେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ; ତାପରେ, ପୁଅକୁ ଭାବି, ରାଜା ତାଙ୍କର ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ କଥା କହିଲେ।
ଶୋକରକ୍ତେକ୍ଷଣଃ ଶ୍ରୀମାନୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯୋଵାଚ ଧାର୍ମିକଃ। ଵାକ୍ଯୈସ୍ତୁ ଖଲୁ ମର୍ମାଣି ମମ ଭୂଯୋ ନିକୃନ୍ତସି
ଦୁଃଖରେ ଲାଲ ହୋଇଥିବା ଚକ୍ଷୁ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଧର୍ମିକ ରାଜା ମୁଣ୍ଡ ଉଠାଇ କହିଲେ: "ତୁମେ ତୁମ କଥାରେ ପୁଣିଥରେ ମୋର ହୃଦୟକୁ ଛିଣ୍ଡିଦେଉଛ।"
ସୁମନ୍ତ୍ରଃ କରୁଣଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୀନଂ ଚ ପାର୍ଥିଵମ୍। ପ୍ରଗୃହୀତାଞ୍ଜଲିଃ କିଂଚିତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଦେଶାଦପାକ୍ରମତ୍
ସେଇ ଦୁଃଖଦ କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୁମନ୍ତ୍ର ହାତ ଜୋଡି ହେଲେ ଏବଂ ସେଠାରୁ ଅଳ୍ପ ଦୂରକୁ ହଟିଗଲେ।