ଏଵଂ ପ୍ରଚୋଦିତୋ ରାଜା କୈକେଯ୍ଯା ନିର୍ଵିଶଙ୍କଯା। ନାଶକତ୍ ପାଶମୁନ୍ମୋକ୍ତୁଂ ବଲିରିନ୍ଦ୍ରକୃତଂ ଯଥା
କୈକେୟୀଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଉତ୍ସାହରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ଚେନ୍ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଯେପରି ବଳି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତାଲରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଲେ ନାହିଁ।
ଉଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତହୃଦଯଶ୍ଚାପି ଵିଵର୍ଣଵଦନୋଽଭଵତ୍। ସ ଧୁର୍ଯୋ ଵୈ ପରିସ୍ପନ୍ଦନ୍ ଯୁଗଚକ୍ରାନ୍ତରଂ ଯଥା
ରାଜାଙ୍କ ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲା, ମୁହଁ ଫିକା ହେଲା; ଗଡ଼ିର ଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିବା ଯୋକ୍ତ ଘୋଡ଼ା ପରି।
ଵିକଲାଭ୍ଯାଂ ଚ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମପଶ୍ଯନ୍ନିଵ ଭୂମିପଃ। କୃଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ ଧୈର୍ଯେଣ ସଂସ୍ତଭ୍ଯ କୈକେଯୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ରାଜାଙ୍କ ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଦୃଢ଼ତା ସଂଗ୍ରହ କରି, ତିନି କଷ୍ଟରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରଯାତା ରଜନୀ ଦେଵି ସୂର୍ଯସ୍ଯୋଦଯନଂ ପ୍ରତି। ଅଭିଷେକାଯ ହି ଜନସ୍ତ୍ଵରଯିଷ୍ଯତି ମାଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ରାତି ପରିଗଲା, ମହିଳା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବାକୁ ଯାଉଛି; ନିଶ୍ଚୟ ଲୋକମାନେ ମୋତେ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ତାଡ଼ିବେ।
ରାମାଭିଷେକସମ୍ଭାରୈସ୍ତଦର୍ଥମୁପକଲ୍ପିତୈଃ। ରାମଃ କାରଯିତଵ୍ଯୋ ମେ ମୃତସ୍ଯ ସଲିଲକ୍ରିଯାମ୍
ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛି, ତାହା ସହିତ ରାମ ମୋ ପାଇଁ ମୃତ ମନେଇ ଜଳ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।
ସପୁତ୍ରଯା ତ୍ଵଯା ନୈଵ କର୍ତଵ୍ଯା ସଲିଲକ୍ରିଯା। ଵ୍ଯାହନ୍ତାସ୍ଯଶୁଭାଚାରେ ଯଦି ରାମାଭିଷେଚନମ୍
ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁଅ ସହିତ ମୋ ପାଇଁ ଜଳ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଯଦି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକରେ ବାଧା ଦେଉଛ, ଅଶୁଭ ଚରିତ୍ର ମହିଳା।
ନ ଶକ୍ତୋଽଦ୍ଯାସ୍ମ୍ଯହଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୂର୍ଵଂ ତଥାମୁଖମ୍। ହତହର୍ଷଂ ତଥାନନ୍ଦଂ ପୁନର୍ଜନମଵାଙ୍ମୁଖମ୍
ଆଜି ମୁଁ ଲୋକମାନେକୁ ଦେଖିପାରିବି ନାହିଁ; ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ମୁହଁ ଦେଖାଇଥିଲେ, ଏବେ ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚିବେ।
ତାଂ ତଥା ବ୍ରୁଵତସ୍ତସ୍ଯ ଭୂମିପସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ପ୍ରଭାତା ଶର୍ଵରୀ ପୁଣ୍ଯା ଚନ୍ଦ୍ରନକ୍ଷତ୍ରମାଲିନୀ
ସେ ମହାନ୍ଭାବ ରାଜା ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରାରେ ଶୋଭିତ ପୁଣ୍ୟ ରାତି ଶେଷ ହେଲା ।
ତତଃ ପାପସମାଚାରା କୈକେଯୀ ପାର୍ଥିଵଂ ପୁନଃ। ଉଵାଚ ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଜ୍ଞା ରୋଷମୂର୍ଚ୍ଛିତା
ତାପରେ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣର କୈକେୟୀ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ରାଜାଙ୍କୁ ପୁନି ରୁଖା ଭାବରେ କହିଲେ ।
କିମିଦଂ ଭାଷସେ ରାଜନ୍ ଵାକ୍ଯଂ ଗରରୁଜୋପମମ୍। ଆନାଯଯିତୁମକ୍ଲିଷ୍ଟଂ ପୁତ୍ରଂ ରାମମିହାର୍ହସି
ହେ ରାଜା, ଆପଣ କାହିଁକି ଏପରି କଥା କହୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ମନେ ହୁଏ ବିଷମିଶ୍ରିତ ବାଣ ମାନେ? ଆପଣ ଦେରି ନକରି ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ ।
ସ୍ଥାପ୍ଯ ରାଜ୍ଯେ ମମ ସୁତଂ କୃତ୍ଵା ରାମଂ ଵନେଚରମ୍। ନିଃସପତ୍ନାଂ ଚ ମାଂ କୃତ୍ଵା କୃତକୃତ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ସିଂହାସନରେ ବସାନ୍ତୁ, ରାମଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାନ୍ତୁ, ଏବଂ ମୋତେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ—ତେବେ ଆପଣଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ ।
ସ ତୁନ୍ନ ଇଵ ତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ପ୍ରତୋଦେନ ହଯୋତ୍ତମଃ। ରାଜା ପ୍ରଚୋଦିତୋଽଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ କୈକେଯ୍ଯା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଙ୍କୁଶରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ପରି, କୈକେୟୀଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ ରାଜା ପୁନି କଥା କହିଲେ ।
ଧର୍ମବନ୍ଧେନ ବଦ୍ଧୋଽସ୍ମି ନଷ୍ଟା ଚ ମମ ଚେତନା। ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରିଯଂ ରାମଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ଧାର୍ମିକମ୍
ଧର୍ମର ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ରହିଛି, ମୋର ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଛି; ମୁଁ ମୋର ପ୍ରିୟ ଓ ବଡ଼ ପୁଅ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ ।
ତତଃ ପ୍ରଭାତାଂ ରଜନୀମୁଦିତେ ଚ ଦିଵାକରେ। ପୁଣ୍ଯେ ନକ୍ଷତ୍ରଯୋଗେ ଚ ମୁହୂର୍ତେ ଚ ସମାଗତେ
ତାପରେ, ପୁଣ୍ୟ ରାତି ଶେଷ ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ, ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆସିଗଲା—
ଵସିଷ୍ଠୋ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନଃ ଶିଷ୍ଯୈଃ ପରିଵୃତସ୍ତଥା। ଉପଗୃହ୍ଯାଶୁ ସମ୍ଭାରାନ୍ ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରୋତ୍ତମମ୍
ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବସିଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସାମଗ୍ରୀ ନେଇ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ସିକ୍ତସମ୍ମାର୍ଜିତପଥାଂ ପତାକୋତ୍ତମଭୂଷିତାମ୍। ସଂହୃଷ୍ଟମନୁଜୋପେତାଂ ସମୃଦ୍ଧଵିପଣାପଣାମ୍
ସେ ଏମିତି ଏକ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହାର ରାସ୍ତା ଜଳ ଛିଟାଯାଇ ଓ ଭଲଭାବେ ପୋଉଁଛାଯାଇଥିଲା, ଉତ୍ତମ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ, ଆନନ୍ଦିତ ସେବକମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଓ ବଜାର ଦୋକାନରେ ସମୃଦ୍ଧି ଥିଲା ।
ମହୋତ୍ସଵସମାଯୁକ୍ତାଂ ରାଘଵାର୍ଥେ ସମୁତ୍ସୁକାମ୍। ଚନ୍ଦନାଗୁରୁଧୂପୈଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ ପରିଧୂମିତାମ୍
ସହରଟି ମହୋତ୍ସବ ପାଇଁ ସଜିଥିଲା, ରାଘବଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ସବୁଏ ଉତ୍ସୁକ, ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ ଓ ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧି ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିଲା ।
ତାଂ ପୁରୀଂ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ ପୁରଂଦରପୁରୋପମାମ୍। ଦଦର୍ଶାନ୍ତଃପୁରଂ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାନାଧ୍ଵଜଗଣାଯୁତମ୍
ସେ ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ସମାନ ଏହି ସହରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବସିଷ୍ଠ ମହାନ୍ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଦେଖିଲେ ।
ପୌରଜାନପଦାକୀର୍ଣଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୈରୁପଶୋଭିତମ୍। ଯଷ୍ଟିମଦ୍ଭିଃ ସୁସମ୍ପୂର୍ଣଂ ସଦଶ୍ଵୈଃ ପରମାର୍ଚିତୈଃ
ସେ ଅନ୍ତଃପୁର ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ, ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଓ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ଥିଲା ।
ତଦନ୍ତଃପୁରମାସାଦ୍ଯ ଵ୍ଯତିଚକ୍ରାମ ତଂ ଜନମ୍। ଵସିଷ୍ଠଃ ପରମପ୍ରୀତଃ ପରମର୍ଷିଭିରାଵୃତଃ
ସେଇ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି, ବସିଷ୍ଠ ଅତି ଖୁସି ହୋଇ, ପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା, ସେଠାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଗଲେ ।
ସ ତ୍ଵପଶ୍ଯଦ୍ ଵିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଂ ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ନାମ ସାରଥିମ୍। ଦ୍ଵାରେ ମନୁଜସିଂହସ୍ଯ ସଚିଵଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍
ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ସମାନ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାରଥି ବାହାରୁଛନ୍ତି, ଯିଏ ଦେଖିବାକୁ ମଧୁର ।
ତମୁଵାଚ ମହାତେଜାଃ ସୂତପୁତ୍ରଂ ଵିଶାରଦମ୍। ଵସିଷ୍ଠଃ କ୍ଷିପ୍ରମାଚକ୍ଷ୍ଵ ନୃପତେର୍ମାମିହାଗତମ୍
ତାକୁ ବସିଷ୍ଠ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦକ୍ଷ ସୂତପୁତ୍ରକୁ କହିଲେ, 'ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ କୁହ, ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି' ।
ଇମେ ଗଙ୍ଗୋଦକଘଟାଃ ସାଗରେଭ୍ଯଶ୍ଚ କାଞ୍ଚନାଃ। ଔଦୁମ୍ବରଂ ଭଦ୍ରପୀଠମଭିଷେକାର୍ଥମାହୃତମ୍
'ଏଠି ଗଙ୍ଗାଜଳର ଘଟ, ସାଗରରୁ ଆଣା ସୁନା ବାତିଲି, ଓ ଉଦୁମ୍ବର କାଠର ଭଦ୍ରପୀଠ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଆଣାଯାଇଛି ।'
ସର୍ଵବୀଜାନି ଗନ୍ଧାଶ୍ଚ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। କ୍ଷୌଦ୍ରଂ ଦଧି ଘୃତଂ ଲାଜା ଦର୍ଭାଃ ସୁମନସଃ ପଯଃ
'ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମାନ୍ୟ ମାଞ୍ଜି, ସୁଗନ୍ଧି, ବିଭିନ୍ନ ମଣି, ମଧୁ, ଦହି, ଘିଅ, ଲାଉଜ, ଦର୍ଭା, ଫୁଲ ଓ ଦୁଧ ଏଠି ଅଛି ।'
ଅଷ୍ଟୌ ଚ କନ୍ଯା ରୁଚିରା ମତ୍ତଶ୍ଚ ଵରଵାରଣଃ। ଚତୁରଶ୍ଵୋ ରଥଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶୋ ଧନୁରୁତ୍ତମମ୍
'ଏଠି ଆଠିଏ ସୁନ୍ଦର ଝିଅ, ଏକ ମଦମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ହାତୀ, ଚାରି ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଶୋଭାମୟ ରଥ, ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଓ ଉତ୍ତମ ଧନୁ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।'
ଵାହନଂ ନରସଂଯୁକ୍ତଂ ଛତ୍ରଂ ଚ ଶଶିସଂନିଭମ୍। ଶ୍ଵେତେ ଚ ଵାଲଵ୍ଯଜନେ ଭୃଙ୍ଗାରଂ ଚ ହିରଣ୍ମଯମ୍
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଚାଲାଉଥିବା ଯାନ, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଧଳା ଛତା, ଧଳା ଚାମର ଓ ସୁନାର ଭାଣ୍ଡି ନେଇ ଆଣାଯାଇଛି।
ହେମଦାମପିନଦ୍ଧଶ୍ଚ କକୁଦ୍ମାନ୍ ପାଣ୍ଡୁରୋ ଵୃଷଃ। କେସରୀ ଚ ଚତୁର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମହାବଲଃ
ସୁନାର ଶୃଙ୍ଖଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, କୁହୁଡ଼ି ଥିବା ଧଳା ବୃଷ, ଚାରିଟି ଦାଁତ ଥିବା, ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଂହ ଆଣାଯାଇଛି।
ସିଂହାସନଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରତନୁଃ ସମିଧଶ୍ଚ ହୁତାଶନଃ। ସର୍ଵେ ଵାଦିତ୍ରସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ଵେଶ୍ଯାଶ୍ଚାଲଂକୃତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ସିଂହାସନ, ବାଘ ଚର୍ମ, ହୋମ ପାଇଁ କାଠି ଓ ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣ ଓ ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଆଚାର୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣା ଗାଵଃ ପୁଣ୍ଯାଶ୍ଚ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ। ପୌରଜାନପଦଶ୍ରେଷ୍ଠା ନୈଗମାଶ୍ଚ ଗଣୈଃ ସହ
ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପବିତ୍ର ଗାଈ, ଶୁଭ ଜନ୍ତୁ ଓ ପକ୍ଷୀ, ସହର ଓ ଗ୍ରାମର ମୁଖ୍ୟ ଲୋକମାନେ, ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ତାଙ୍କ ଦଳ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ ପ୍ରୀଯମାଣାଃ ପ୍ରିଯଂଵଦାଃ। ଅଭିଷେକାଯ ରାମସ୍ଯ ସହ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପାର୍ଥିଵୈଃ
ଏହିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟେ ଅନେକ ଲୋକ, ଖୁସି ହୋଇ ମିଷ୍ଟି କଥା କହୁଛନ୍ତି, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ରାଜାମାନେ ସହିତ ଏକଠି ହୋଇଛନ୍ତି।