ମହାର୍ହଵସ୍ତ୍ରସମ୍ବଦ୍ଧୋ ଭୂତ୍ଵା ଚିରସୁଖୋଚିତଃ। କାଷାଯପରିଧାନସ୍ତୁ କଥଂ ରାମୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯିଏ ଦୀର୍ଘଦିନ ମୂଲ୍ୟବାନ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି ଏବଂ ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ସେ ରାମ କିପରି କାଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବେ?
କସ୍ଯେଦଂ ଦାରୁଣଂ ଵାକ୍ଯମେଵଂଵିଧମପୀରିତମ୍। ରାମସ୍ଯାରଣ୍ଯଗମନଂ ଭରତସ୍ଯାଭିଷେଚନମ୍
ଏହି ଭୟଙ୍କର କଥା କାହାର? ଏପରି କଥା କିଏ କହିଛି — ରାମଙ୍କ ବନକୁ ଯିବା ଓ ଭରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ?
ଧିଗସ୍ତୁ ଯୋଷିତୋ ନାମ ଶଠାଃ ସ୍ଵାର୍ଥପରାଯଣାଃ। ନ ବ୍ରଵୀମି ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵା ଭରତସ୍ଯୈଵ ମାତରମ୍
ନାରୀମାନେ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ଓ ସ୍ୱାର୍ଥପର, ଏହିପାଇଁ ଦୁଃଖ ଲାଗେ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ନାରୀଙ୍କ କଥା କୁହୁନାହିଁ, କେବଳ ଭରତଙ୍କ ମାଆଁଙ୍କ କଥା କହୁଛି।
ଅନର୍ଥଭାଵେଽର୍ଥପରେ ନୃଶଂସେ ମମାନୁତାପାଯ ନିଵେଶିତାସି। କିମପ୍ରିଯଂ ପଶ୍ଯସି ମନ୍ନିମିତ୍ତଂ ହିତାନୁକାରିଣ୍ଯଥଵାପି ରାମେ
ତୁମେ ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଅନାବଶ୍ୟକ ଲାଭ ପଛରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଲୋକ, ମୋ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆଣିଦିଆଯାଇଛ; ମୋ କିମ୍ବା ଭଲ କାମ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଣ ଅପ୍ରିୟ ଦେଖୁଛ?
ପରିତ୍ଯଜେଯୁଃ ପିତରୋଽପି ପୁତ୍ରାନ୍ ଭାର୍ଯାଃ ପତୀଂଶ୍ଚାପି କୃତାନୁରାଗାଃ। କୃତ୍ସ୍ନଂ ହି ସର୍ଵଂ କୁପିତଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ରାମଂ ଵ୍ଯସନେ ନିମଗ୍ନମ୍
ପିତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି, ଭଳି ଭଳି ଭାବରେ ଜଡିତ ଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଛାଡିପାରନ୍ତି; କାରଣ, ଯଦି ରାମଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଉଥିବା ଦେଖିବେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯିବ।
ଅହଂ ପୁନର୍ଦେଵକୁମାରରୂପ- ମଲଂକୃତଂ ତଂ ସୁତମାଵ୍ରଜନ୍ତମ୍। ନନ୍ଦାମି ପଶ୍ଯନ୍ନିଵ ଦର୍ଶନେନ ଭଵାମି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ପୁନର୍ଯୁଵେଵ
ମୁଁ ମୋର ପୁଅକୁ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଶୋଭିତ ହୋଇ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ନୂତନ ଭାବେ ଦେଖୁଥିବା ପରି ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ଏବଂ ମୋତେ ପୁଣି ଯୌବନର ଅନୁଭୂତି ହୁଏ।
ଵିନା ହି ସୂର୍ଯେଣ ଭଵେତ୍ ପ୍ରଵୃତ୍ତି- ରଵର୍ଷତା ଵଜ୍ରଧରେଣ ଵାପି। ରାମଂ ତୁ ଗଚ୍ଛନ୍ତମିତଃ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଜୀଵେନ୍ନ କଶ୍ଚିତ୍ତ୍ଵିତି ଚେତନା ମେ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇପାରେ, ବର୍ଷା ଦେବତା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଷା ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, କେହି ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବେ ବୋଲି ମୋତେ ଲାଗୁନାହିଁ।
ଵିନାଶକାମାମହିତାମମିତ୍ରା- ମାଵାସଯଂ ମୃତ୍ଯୁମିଵାତ୍ମନସ୍ତ୍ଵାମ୍। ଚିରଂ ବତାଙ୍କେନ ଧୃତାସି ସର୍ପୀ ମହାଵିଷା ତେନ ହତୋଽସ୍ମି ମୋହାତ୍
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ନାଶ ଚାହୁଁଛ, ଶତ୍ରୁ ଭାବରେ ଘରେ ରହିଛ; ମୁଁ ତୁମକୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଘରେ ରଖିଛି। ହାଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବର୍ଷକାଳ ଧରି ହୃଦୟରେ ସାପ ପରି ଧରିଥିଲି, ଏବେ ମୋର ମୂଢତାରେ ତୁମର ବିଷରେ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ।
ମଯା ଚ ରାମେଣ ସଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ପ୍ରଶାସ୍ତୁ ହୀନୋ ଭରତସ୍ତ୍ଵଯା ସହ। ପୁରଂ ଚ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଚ ନିହତ୍ଯ ବାନ୍ଧଵାନ୍ ମମାହିତାନାଂ ଚ ଭଵାଭିହର୍ଷିଣୀ
ମୁଁ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯଦି ନଥାଉ, ତେବେ ତୁମେ ଭରତ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କର। ସହର, ଦେଶ ଓ ଆମ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କର, ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୋ ଓ ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେବେ।
ନୃଶଂସଵୃତ୍ତେ ଵ୍ଯସନପ୍ରହାରିଣି ପ୍ରସହ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ଯଦିହାଦ୍ଯ ଭାଷସେ। ନ ନାମ ତେ ତେନ ମୁଖାତ୍ ପତନ୍ତ୍ଯଧୋ ଵିଶୀର୍ଯମାଣା ଦଶନାଃ ସହସ୍ରଧା
ତୁମେ ନିର୍ଦୟ ଚରିତ୍ର ଓ ଦୁଃଖ ଦେବାରେ ପ୍ରବୀଣ, ଆଜି ଏପରି କଠୋର କଥା ଜୋରକରି କହୁଛ। ଏପରି କଥା କହିବାରୁ କାହିଁକି ତୁମର ଦାନ୍ତ ମୁଖରୁ ଖସି ପଡ଼ି ହଜାର ଟୁକୁଡ଼ା ହେଉନାହିଁ?
ନ କିଂଚିଦାହାହିତମପ୍ରିଯଂ ଵଚୋ ନ ଵେତ୍ତି ରାମଃ ପରୁଷାଣି ଭାଷିତୁମ୍। କଥଂ ତୁ ରାମେ ହ୍ଯଭିରାମଵାଦିନି ବ୍ରଵୀଷି ଦୋଷାନ୍ ଗୁଣନିତ୍ଯସମ୍ମତେ
ରାମ କେବେ ଅପ୍ରିୟ କିମ୍ବା କଠୋର କଥା କହିନାହାନ୍ତି, ଏହା କିପରି କହିବାକୁ ଜାଣନ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏପରି ମଧୁର ଓ ଗୁଣବାନ କଥା କହୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ତୁମେ କିପରି ଦୋଷ ଲଗାଉଛ?
ପ୍ରତାମ୍ଯ ଵା ପ୍ରଜ୍ଵଲ ଵା ପ୍ରଣଶ୍ଯ ଵା ସହସ୍ରଶୋ ଵା ସ୍ଫୁଟିତାଂ ମହୀଂ ଵ୍ରଜ। ନ ତେ କରିଷ୍ଯାମି ଵଚଃ ସୁଦାରୁଣଂ ମମାହିତଂ କେକଯରାଜପାଂସନେ
ତୁମେ ଚାହିଲେ ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼, ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼, ନଷ୍ଟ ହେଉ କିମ୍ବା ଭୂମିକୁ ହଜାର ଟୁକୁଡ଼ା କର; କିନ୍ତୁ ମୁଁ, ହେ କେକୟ ରାଜାଙ୍କ ଧୂଳି, ତୁମ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଆଦେଶ କେବେ ମାନିବିନାହିଁ।
କ୍ଷୁରୋପମାଂ ନିତ୍ଯମସତ୍ପ୍ରିଯଂଵଦାଂ ପ୍ରଦୁଷ୍ଟଭାଵାଂ ସ୍ଵକୁଲୋପଘାତିନୀମ୍। ନ ଜୀଵିତୁଂ ତ୍ଵାଂ ଵିଷହେଽମନୋରମାଂ ଦିଧକ୍ଷମାଣାଂ ହୃଦଯଂ ସବନ୍ଧନମ୍
ତୁମର କଥା ସବୁବେଳେ କଟାରି ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ତୁମେ ମିଥ୍ୟାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛ, ମନ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ନିଜ ପରିବାରକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଛ। ଏପରି ଅମନୋହର ଓ ହୃଦୟ ଓ ସମ୍ପର୍କକୁ ଜଳାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ତୁମ ସହିତ ମୁଁ ରହିପାରିବିନାହିଁ।
ନ ଜୀଵିତଂ ମେଽସ୍ତି କୁତଃ ପୁନଃ ସୁଖଂ ଵିନାତ୍ମଜେନାତ୍ମଵତାଂ କୁତୋ ରତିଃ। ମମାହିତଂ ଦେଵି ନ କର୍ତୁମର୍ହସି ସ୍ପୃଶାମି ପାଦାଵପି ତେ ପ୍ରସୀଦ ମେ
ମୋର ଜୀବନ ରହିନାହିଁ—ତେବେ ସୁଖ କେଉଁଠୁ ଆସିବ? ପୁଅ ବିନା, ଯେଉଁମାନେ ସନ୍ତାନକୁ ଆତ୍ମା ପରି ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ କେମିତି ଆନନ୍ଦ ମାନିପାରିବେ? ହେ ଦେବୀ, ମୋତେ ଏପରି କଷ୍ଟ ଦିଅନାହଁ—ମୁଁ ତୁମ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି, ଦୟା କର।
ସ ଭୂମିପାଲୋ ଵିଲପନ୍ନନାଥଵତ୍ ସ୍ତ୍ରିଯା ଗୃହୀତୋ ହୃଦଯେଽତିମାତ୍ରଯା। ପପାତ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରଣୌ ପ୍ରସାରିତା- ଵୁଭାଵସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଥାଽଽତୁରସ୍ତଥା
ସେ ଭୂମିର ନାଥ, ନାଥହୀନ ମନୁଷ୍ୟ ପରି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ସ୍ତ୍ରୀର ଅତିଶୟ ଦମନରେ ହୃଦୟରେ ବନ୍ଧିଗଲେ; ସେ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରସାରିତ ପାଦ ଉପରେ ଅସୁସ୍ଥ ମନୁଷ୍ୟ ପରି ଢେରି ପଡ଼ିଲେ।
thumb|ତ୍ରଯୋଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯୋଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ତ୍ରୟୋଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅତଦର୍ହଂ ମହାରାଜଂ ଶଯାନମତଥୋଚିତମ୍। ଯଯାତିମିଵ ପୁଣ୍ଯାନ୍ତେ ଦେଵଲୋକାତ୍ ପରିଚ୍ଯୁତମ୍
ସେ ମହାରାଜା ଯଥାଯଥ ଅବସ୍ଥାରେ ଶୋଇଥିଲେ, ଯେପରି ଯୟାତି ପୁଣ୍ୟ ଶେଷରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖସିଯାଏ।
ଅନର୍ଥରୂପାସିଦ୍ଧାର୍ଥା ହ୍ଯଭୀତା ଭଯଦର୍ଶିନୀ। ପୁନରାକାରଯାମାସ ତମେଵ ଵରମଙ୍ଗନା
ସେ ନାରୀ, ଭୟ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭୟ, ଯାହାର ଇଚ୍ଛା ଦୁଃଖ ଆଣେ, ପୁଣି ସେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦାବି କଲେ।
ତ୍ଵଂ କତ୍ଥସେ ମହାରାଜ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଦୃଢଵ୍ରତଃ। ମମ ଚେଦଂ ଵରଂ କସ୍ମାଦ୍ ଵିଧାରଯିତୁମିଚ୍ଛସି
ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ ନିଜକୁ ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ବୋଲି କହ, ତେବେ ମୋର ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ କାହିଁକି ଚାହୁଁନାହଁ?
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କୈକେଯ୍ଯା ରାଜା ଦଶରଥସ୍ତଦା। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମୁହୂର୍ତଂ ଵିହ୍ଵଲନ୍ନିଵ
କୈକେୟୀ ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାଜା ଦଶରଥ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ମୃତେ ମଯି ଗତେ ରାମେ ଵନଂ ମନୁଜପୁଙ୍ଗଵେ। ହନ୍ତାନାର୍ଯେ ମମାମିତ୍ରେ ସକାମା ସୁଖିନୀ ଭଵ
ମୁଁ ମରିଯିବି ଓ ରାମ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ, ତେବେ ହେ ଅନାର୍ଯ୍ୟ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ମୋର ଶତ୍ରୁମାନେ ନଶ୍ଟ କରି ସୁଖୀ ହେଉ।
ସ୍ଵର୍ଗେଽପି ଖଲୁ ରାମସ୍ଯ କୁଶଲଂ ଦୈଵତୈରହମ୍। ପ୍ରତ୍ଯାଦେଶାଦଭିହିତଂ ଧାରଯିଷ୍ଯେ କଥଂ ବତ
ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ରାମ ପାଇଁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନିନ୍ଦା ସହିବାକୁ ପଡ଼ିବ—ହାଁ, ଏହା କିପରି ସହିବି?
କୈକେଯ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯକାମେନ ରାମଃ ପ୍ରଵ୍ରାଜିତୋ ଵନମ୍। ଯଦି ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମ୍ଯେତତ୍ ତଦସତ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ଯଦି ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବାସ କରାଏଁ, ଏବଂ ଏହି କଥାକୁ ସତ୍ୟ କହିଁ, ତେବେ ଏହା ଅସତ୍ୟ ହୋଇଯିବ।
ଅପୁତ୍ରେଣ ମଯା ପୁତ୍ରଃ ଶ୍ରମେଣ ମହତା ମହାନ୍। ରାମୋ ଲବ୍ଧୋ ମହାତେଜାଃ ସ କଥଂ ତ୍ଯଜ୍ଯତେ ମଯା
ମୁଁ ଜଣେ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲି, ବଡ଼ ଦୁଃଖ କଷ୍ଟରେ ମୋତେ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ରାମ ପୁଅ ମିଳିଲେ; ଏମିତି ଥିଲେ ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିପାରିବି?
ଶୂରଶ୍ଚ କୃତଵିଦ୍ଯଶ୍ଚ ଜିତକ୍ରୋଧଃ କ୍ଷମାପରଃ। କଥଂ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷୋ ମଯା ରାମୋ ଵିଵାସ୍ଯତେ
ଶୂର, ଶିକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ, କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିଥିବା, ଖ୍ଷମାଶୀଳ ଏବଂ କମଳପତ୍ର ନୟନ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ମୁଁ କିପରି ନିଜ ହାତରେ ପ୍ରବାସ କରାଏଁ?
କଥମିନ୍ଦୀଵରଶ୍ଯାମଂ ଦୀର୍ଘବାହୁଂ ମହାବଲମ୍। ଅଭିରାମମହଂ ରାମଂ ସ୍ଥାପଯିଷ୍ଯାମି ଦଣ୍ଡକାନ୍
ନୀଳ କମଳର ଦଳ ପରି କଳା, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ରାମଙ୍କୁ ମୁଁ କିପରି ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଇପାରିବି?
ସୁଖାନାମୁଚିତସ୍ଯୈଵ ଦୁଃଖୈରନୁଚିତସ୍ଯ ଚ। ଦୁଃଖଂ ନାମାନୁପଶ୍ଯେଯଂ କଥଂ ରାମସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଯିଏ ସଦା ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଓ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ, ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମଙ୍କୁ ମୁଁ କିପରି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା ଦେଖିପାରିବି?
ଯଦି ଦୁଃଖମକୃତ୍ଵା ତୁ ମମ ସଂକ୍ରମଣଂ ଭଵେତ୍। ଅଦୁଃଖାର୍ହସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ତତଃ ସୁଖମଵାପ୍ନୁଯାମ୍
ଯଦି ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ମୋ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ କିଛି ଦୁଃଖ ଦେଇନଥାନ୍ତା, ତେବେ ମୁଁ ଖୁସି ହେବି, କାରଣ ରାମ କେବେ ଦୁଃଖ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଅକୀର୍ତିରତୁଲା ଲୋକେ ଧ୍ରୁଵଂ ପରିଭଵିଷ୍ଯତି। ତଥା ଵିଲପତସ୍ତସ୍ଯ ପରିଭ୍ରମିତଚେତସଃ
ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଏଭଳି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ, ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଲୋକରେ ଅପରିମିତ ଅପକୀର୍ତ୍ତି ମୋ ଉପରେ ପଡ଼ିବ।
ଅସ୍ତମଭ୍ଯାଗମତ୍ ସୂର୍ଯୋ ରଜନୀ ଚାଭ୍ଯଵର୍ତତ। ସା ତ୍ରିଯାମା ତଦାର୍ତସ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଲମଣ୍ଡିତା
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା, ରାତି ଆସିଲା; ଚନ୍ଦ୍ରମା ରଶ୍ମିରେ ଶୋଭିତ ସେଇ ତିନି ପ୍ରହରର ରାତି ଦୁଃଖିତ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ କେମିତି କଟିଗଲା।