ମୃତେ ମଯି ଗତେ ରାମେ ଵନଂ ମନୁଜପୁଙ୍ଗଵେ। ଇଷ୍ଟେ ମମ ଜନେ ଶେଷେ କିଂ ପାପଂ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯସେ
ମୁଁ ମରିଯିବି ଓ ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ବନକୁ ଚାଲିଯିବେ, ମୋ ପ୍ରିୟ ଲୋକମାନେ ଅଛିବା ସମୟରେ, ତୁମେ କଣ ପାପ କରିବୁ?
କୌସଲ୍ଯା ମାଂ ଚ ରାମଂ ଚ ପୁତ୍ରୌ ଚ ଯଦି ହାସ୍ଯତି। ଦୁଃଖାନ୍ଯସହତୀ ଦେଵୀ ମାମେଵାନୁଗମିଷ୍ଯତି
ଯଦି କୌଶଲ୍ୟା ମୋତେ, ରାମଙ୍କୁ ଓ ପୁଅମାନୋ ଛାଡ଼ିଦେଇ, ଦୁଃଖ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ରାଣୀ ମୋ ପଛରେ ଯିବେ।
କୌସଲ୍ଯାଂ ଚ ସୁମିତ୍ରାଂ ଚ ମାଂ ଚ ପୁତ୍ରୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ ସହ। ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ ନରକେ ସା ତ୍ଵଂ କୈକେଯି ସୁଖିତା ଭଵ
କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଓ ମୋତେ ତିନିପୁଅ ସହିତ ନରକକୁ ଫେଙ୍କି, ତୁମେ କୈକେୟୀ, ସୁଖରେ ରୁହ।
ମଯା ରାମେଣ ଚ ତ୍ଯକ୍ତଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ସତ୍କୃତଂ ଗୁଣୈଃ। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲମକ୍ଷୋଭ୍ଯମାକୁଲଂ ପାଲଯିଷ୍ଯସି
ମୁଁ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଇ, ତୁମେ ଏବେ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ମାନ୍ୟ ଓ ଅଚଳ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶକୁ ଅବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଶାସନ କରିବ।
ପ୍ରିଯଂ ଚେଦ୍ ଭରତସ୍ଯୈତଦ୍ ରାମପ୍ରଵ୍ରାଜନଂ ଭଵେତ୍। ମା ସ୍ମ ମେ ଭରତଃ କାର୍ଷୀତ୍ ପ୍ରେତକୃତ୍ଯଂ ଗତାଯୁଷଃ
ଯଦି ଏହି ରାମଙ୍କ ବନବାସ ଭରତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଲାଗେ, ତେବେ ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଭରତ ମୋ ପିଣ୍ଡଦାନ କରୁନାହିଁ।
ମୃତେ ମଯି ଗତେ ରାମେ ଵନଂ ପୁରୁଷପୁଙ୍ଗଵେ। ସେଦାନୀଂ ଵିଧଵା ରାଜ୍ଯଂ ସପୁତ୍ରା କାରଯିଷ୍ଯସି
ମୁଁ ମରିଯିବି ଓ ପୁରୁଷମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ବନକୁ ଚାଲିଯିବେ, ଏବେ ତୁମେ ପୁଅ ସହିତ ବିଧବା ହୋଇ ରାଜ୍ୟ ଚଲାଇବ।
ତ୍ଵଂ ରାଜପୁତ୍ରି ଦୈଵେନ ନ୍ଯଵସୋ ମମ ଵେଶ୍ମନି। ଅକୀର୍ତିଶ୍ଚାତୁଲା ଲୋକେ ଧ୍ରୁଵଃ ପରିଭଵଶ୍ଚ ମେ। ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଚାଵଜ୍ଞା ଯଥା ପାପକୃତସ୍ତଥା
ହେ ରାଜକୁମାରୀ, ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ମୋ ଘରେ ରହିଛ; ଏବେ ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ଅପମାନ କରିବେ, ମୋ ଉପରେ ଅବହେଳା ହେବ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋତେ ପାପୀ ଭାବି ଅବମାନିତ କରିବ।
କଥଂ ରଥୈର୍ଵିଭୁର୍ଯାତ୍ଵା ଗଜାଶ୍ଵୈଶ୍ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ରାମୋ ମହାରଣ୍ଯେ ଵତ୍ସୋ ମେ ଵିଚରିଷ୍ଯତି
ଯିଏ ମୋ ପୁଅ ରାମ, ଯିଏ ଦେବଦେଖା ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ବାରମ୍ବାର ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ, ସେ କିପରି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ପାଇଁ ଚାଲିବ?
ଯସ୍ଯ ଚାହାରସମଯେ ସୂଦାଃ କୁଣ୍ଡଲଧାରିଣଃ। ଅହଂପୂର୍ଵାଃ ପଚନ୍ତି ସ୍ମ ପ୍ରସନ୍ନାଃ ପାନଭୋଜନମ୍
ଯାହା ପାଇଁ ଖାଇବା ବେଳେ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ରସୋଇଅଳେମାନେ, ମୋ ପୂର୍ବରୁ ହସିମୁଖେ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ପାନ ତିଆରି କରୁଥିଲେ।
ସ କଥଂ ନୁ କଷାଯାଣି ତିକ୍ତାନି କଟୁକାନି ଚ। ଭକ୍ଷଯନ୍ ଵନ୍ଯମାହାରଂ ସୁତୋ ମେ ଵର୍ତଯିଷ୍ଯତି
ସେ ମୋ ପୁଅ କିପରି ବନର ତୀତ, ତିକ୍ତ ଓ ଝାଳ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ଜୀବନ କଟାଇବ?
ମହାର୍ହଵସ୍ତ୍ରସମ୍ବଦ୍ଧୋ ଭୂତ୍ଵା ଚିରସୁଖୋଚିତଃ। କାଷାଯପରିଧାନସ୍ତୁ କଥଂ ରାମୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯିଏ ଦୀର୍ଘଦିନ ମୂଲ୍ୟବାନ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି ଏବଂ ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ସେ ରାମ କିପରି କାଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବେ?
କସ୍ଯେଦଂ ଦାରୁଣଂ ଵାକ୍ଯମେଵଂଵିଧମପୀରିତମ୍। ରାମସ୍ଯାରଣ୍ଯଗମନଂ ଭରତସ୍ଯାଭିଷେଚନମ୍
ଏହି ଭୟଙ୍କର କଥା କାହାର? ଏପରି କଥା କିଏ କହିଛି — ରାମଙ୍କ ବନକୁ ଯିବା ଓ ଭରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ?
ଧିଗସ୍ତୁ ଯୋଷିତୋ ନାମ ଶଠାଃ ସ୍ଵାର୍ଥପରାଯଣାଃ। ନ ବ୍ରଵୀମି ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵା ଭରତସ୍ଯୈଵ ମାତରମ୍
ନାରୀମାନେ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ଓ ସ୍ୱାର୍ଥପର, ଏହିପାଇଁ ଦୁଃଖ ଲାଗେ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ନାରୀଙ୍କ କଥା କୁହୁନାହିଁ, କେବଳ ଭରତଙ୍କ ମାଆଁଙ୍କ କଥା କହୁଛି।
ଅନର୍ଥଭାଵେଽର୍ଥପରେ ନୃଶଂସେ ମମାନୁତାପାଯ ନିଵେଶିତାସି। କିମପ୍ରିଯଂ ପଶ୍ଯସି ମନ୍ନିମିତ୍ତଂ ହିତାନୁକାରିଣ୍ଯଥଵାପି ରାମେ
ତୁମେ ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଅନାବଶ୍ୟକ ଲାଭ ପଛରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଲୋକ, ମୋ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆଣିଦିଆଯାଇଛ; ମୋ କିମ୍ବା ଭଲ କାମ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଣ ଅପ୍ରିୟ ଦେଖୁଛ?
ପରିତ୍ଯଜେଯୁଃ ପିତରୋଽପି ପୁତ୍ରାନ୍ ଭାର୍ଯାଃ ପତୀଂଶ୍ଚାପି କୃତାନୁରାଗାଃ। କୃତ୍ସ୍ନଂ ହି ସର୍ଵଂ କୁପିତଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ରାମଂ ଵ୍ଯସନେ ନିମଗ୍ନମ୍
ପିତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି, ଭଳି ଭଳି ଭାବରେ ଜଡିତ ଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଛାଡିପାରନ୍ତି; କାରଣ, ଯଦି ରାମଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଉଥିବା ଦେଖିବେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯିବ।
ଅହଂ ପୁନର୍ଦେଵକୁମାରରୂପ- ମଲଂକୃତଂ ତଂ ସୁତମାଵ୍ରଜନ୍ତମ୍। ନନ୍ଦାମି ପଶ୍ଯନ୍ନିଵ ଦର୍ଶନେନ ଭଵାମି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ପୁନର୍ଯୁଵେଵ
ମୁଁ ମୋର ପୁଅକୁ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଶୋଭିତ ହୋଇ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ନୂତନ ଭାବେ ଦେଖୁଥିବା ପରି ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ଏବଂ ମୋତେ ପୁଣି ଯୌବନର ଅନୁଭୂତି ହୁଏ।
ଵିନା ହି ସୂର୍ଯେଣ ଭଵେତ୍ ପ୍ରଵୃତ୍ତି- ରଵର୍ଷତା ଵଜ୍ରଧରେଣ ଵାପି। ରାମଂ ତୁ ଗଚ୍ଛନ୍ତମିତଃ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଜୀଵେନ୍ନ କଶ୍ଚିତ୍ତ୍ଵିତି ଚେତନା ମେ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇପାରେ, ବର୍ଷା ଦେବତା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଷା ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, କେହି ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବେ ବୋଲି ମୋତେ ଲାଗୁନାହିଁ।
ଵିନାଶକାମାମହିତାମମିତ୍ରା- ମାଵାସଯଂ ମୃତ୍ଯୁମିଵାତ୍ମନସ୍ତ୍ଵାମ୍। ଚିରଂ ବତାଙ୍କେନ ଧୃତାସି ସର୍ପୀ ମହାଵିଷା ତେନ ହତୋଽସ୍ମି ମୋହାତ୍
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ନାଶ ଚାହୁଁଛ, ଶତ୍ରୁ ଭାବରେ ଘରେ ରହିଛ; ମୁଁ ତୁମକୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଘରେ ରଖିଛି। ହାଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବର୍ଷକାଳ ଧରି ହୃଦୟରେ ସାପ ପରି ଧରିଥିଲି, ଏବେ ମୋର ମୂଢତାରେ ତୁମର ବିଷରେ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ।
ମଯା ଚ ରାମେଣ ସଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ପ୍ରଶାସ୍ତୁ ହୀନୋ ଭରତସ୍ତ୍ଵଯା ସହ। ପୁରଂ ଚ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଚ ନିହତ୍ଯ ବାନ୍ଧଵାନ୍ ମମାହିତାନାଂ ଚ ଭଵାଭିହର୍ଷିଣୀ
ମୁଁ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯଦି ନଥାଉ, ତେବେ ତୁମେ ଭରତ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କର। ସହର, ଦେଶ ଓ ଆମ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କର, ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୋ ଓ ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେବେ।
ନୃଶଂସଵୃତ୍ତେ ଵ୍ଯସନପ୍ରହାରିଣି ପ୍ରସହ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ଯଦିହାଦ୍ଯ ଭାଷସେ। ନ ନାମ ତେ ତେନ ମୁଖାତ୍ ପତନ୍ତ୍ଯଧୋ ଵିଶୀର୍ଯମାଣା ଦଶନାଃ ସହସ୍ରଧା
ତୁମେ ନିର୍ଦୟ ଚରିତ୍ର ଓ ଦୁଃଖ ଦେବାରେ ପ୍ରବୀଣ, ଆଜି ଏପରି କଠୋର କଥା ଜୋରକରି କହୁଛ। ଏପରି କଥା କହିବାରୁ କାହିଁକି ତୁମର ଦାନ୍ତ ମୁଖରୁ ଖସି ପଡ଼ି ହଜାର ଟୁକୁଡ଼ା ହେଉନାହିଁ?
ନ କିଂଚିଦାହାହିତମପ୍ରିଯଂ ଵଚୋ ନ ଵେତ୍ତି ରାମଃ ପରୁଷାଣି ଭାଷିତୁମ୍। କଥଂ ତୁ ରାମେ ହ୍ଯଭିରାମଵାଦିନି ବ୍ରଵୀଷି ଦୋଷାନ୍ ଗୁଣନିତ୍ଯସମ୍ମତେ
ରାମ କେବେ ଅପ୍ରିୟ କିମ୍ବା କଠୋର କଥା କହିନାହାନ୍ତି, ଏହା କିପରି କହିବାକୁ ଜାଣନ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏପରି ମଧୁର ଓ ଗୁଣବାନ କଥା କହୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ତୁମେ କିପରି ଦୋଷ ଲଗାଉଛ?
ପ୍ରତାମ୍ଯ ଵା ପ୍ରଜ୍ଵଲ ଵା ପ୍ରଣଶ୍ଯ ଵା ସହସ୍ରଶୋ ଵା ସ୍ଫୁଟିତାଂ ମହୀଂ ଵ୍ରଜ। ନ ତେ କରିଷ୍ଯାମି ଵଚଃ ସୁଦାରୁଣଂ ମମାହିତଂ କେକଯରାଜପାଂସନେ
ତୁମେ ଚାହିଲେ ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼, ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼, ନଷ୍ଟ ହେଉ କିମ୍ବା ଭୂମିକୁ ହଜାର ଟୁକୁଡ଼ା କର; କିନ୍ତୁ ମୁଁ, ହେ କେକୟ ରାଜାଙ୍କ ଧୂଳି, ତୁମ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଆଦେଶ କେବେ ମାନିବିନାହିଁ।
କ୍ଷୁରୋପମାଂ ନିତ୍ଯମସତ୍ପ୍ରିଯଂଵଦାଂ ପ୍ରଦୁଷ୍ଟଭାଵାଂ ସ୍ଵକୁଲୋପଘାତିନୀମ୍। ନ ଜୀଵିତୁଂ ତ୍ଵାଂ ଵିଷହେଽମନୋରମାଂ ଦିଧକ୍ଷମାଣାଂ ହୃଦଯଂ ସବନ୍ଧନମ୍
ତୁମର କଥା ସବୁବେଳେ କଟାରି ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ତୁମେ ମିଥ୍ୟାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛ, ମନ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ନିଜ ପରିବାରକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଛ। ଏପରି ଅମନୋହର ଓ ହୃଦୟ ଓ ସମ୍ପର୍କକୁ ଜଳାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ତୁମ ସହିତ ମୁଁ ରହିପାରିବିନାହିଁ।
ନ ଜୀଵିତଂ ମେଽସ୍ତି କୁତଃ ପୁନଃ ସୁଖଂ ଵିନାତ୍ମଜେନାତ୍ମଵତାଂ କୁତୋ ରତିଃ। ମମାହିତଂ ଦେଵି ନ କର୍ତୁମର୍ହସି ସ୍ପୃଶାମି ପାଦାଵପି ତେ ପ୍ରସୀଦ ମେ
ମୋର ଜୀବନ ରହିନାହିଁ—ତେବେ ସୁଖ କେଉଁଠୁ ଆସିବ? ପୁଅ ବିନା, ଯେଉଁମାନେ ସନ୍ତାନକୁ ଆତ୍ମା ପରି ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ କେମିତି ଆନନ୍ଦ ମାନିପାରିବେ? ହେ ଦେବୀ, ମୋତେ ଏପରି କଷ୍ଟ ଦିଅନାହଁ—ମୁଁ ତୁମ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି, ଦୟା କର।
ସ ଭୂମିପାଲୋ ଵିଲପନ୍ନନାଥଵତ୍ ସ୍ତ୍ରିଯା ଗୃହୀତୋ ହୃଦଯେଽତିମାତ୍ରଯା। ପପାତ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରଣୌ ପ୍ରସାରିତା- ଵୁଭାଵସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଥାଽଽତୁରସ୍ତଥା
ସେ ଭୂମିର ନାଥ, ନାଥହୀନ ମନୁଷ୍ୟ ପରି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ସ୍ତ୍ରୀର ଅତିଶୟ ଦମନରେ ହୃଦୟରେ ବନ୍ଧିଗଲେ; ସେ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରସାରିତ ପାଦ ଉପରେ ଅସୁସ୍ଥ ମନୁଷ୍ୟ ପରି ଢେରି ପଡ଼ିଲେ।
thumb|ତ୍ରଯୋଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯୋଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ତ୍ରୟୋଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅତଦର୍ହଂ ମହାରାଜଂ ଶଯାନମତଥୋଚିତମ୍। ଯଯାତିମିଵ ପୁଣ୍ଯାନ୍ତେ ଦେଵଲୋକାତ୍ ପରିଚ୍ଯୁତମ୍
ସେ ମହାରାଜା ଯଥାଯଥ ଅବସ୍ଥାରେ ଶୋଇଥିଲେ, ଯେପରି ଯୟାତି ପୁଣ୍ୟ ଶେଷରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖସିଯାଏ।
ଅନର୍ଥରୂପାସିଦ୍ଧାର୍ଥା ହ୍ଯଭୀତା ଭଯଦର୍ଶିନୀ। ପୁନରାକାରଯାମାସ ତମେଵ ଵରମଙ୍ଗନା
ସେ ନାରୀ, ଭୟ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭୟ, ଯାହାର ଇଚ୍ଛା ଦୁଃଖ ଆଣେ, ପୁଣି ସେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦାବି କଲେ।
ତ୍ଵଂ କତ୍ଥସେ ମହାରାଜ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଦୃଢଵ୍ରତଃ। ମମ ଚେଦଂ ଵରଂ କସ୍ମାଦ୍ ଵିଧାରଯିତୁମିଚ୍ଛସି
ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ ନିଜକୁ ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ବୋଲି କହ, ତେବେ ମୋର ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ କାହିଁକି ଚାହୁଁନାହଁ?
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କୈକେଯ୍ଯା ରାଜା ଦଶରଥସ୍ତଦା। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମୁହୂର୍ତଂ ଵିହ୍ଵଲନ୍ନିଵ
କୈକେୟୀ ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାଜା ଦଶରଥ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।