ଅନାର୍ଯ ଇତି ମାମାର୍ଯାଃ ପୁତ୍ରଵିକ୍ରାଯକଂ ଧ୍ରୁଵମ୍। ଵିକରିଷ୍ଯନ୍ତି ରଥ୍ଯାସୁ ସୁରାପଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଯଥା
ନିଶ୍ଚୟ, ଭଲ ଲୋକେ ମୋତେ ଅନାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ରାସ୍ତାରେ ଗାଳି ଦେବେ—ନିଜ ପୁଅକୁ ବିକ୍ରି କରୁଥିବା, ମଦ ଖାଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭଳି।
ଅହୋ ଦୁଃଖମହୋ କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ଯତ୍ର ଵାଚଃ କ୍ଷମେ ତଵ। ଦୁଃଖମେଵଂଵିଧଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପୁରା କୃତମିଵାଶୁଭମ୍
ହାଏ, କେତେ ଦୁଃଖ, କେତେ କଷ୍ଟ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ତୁମ କଥା ସହିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି! ଏପରି ଦୁଃଖ ମୋ ପାଖରେ ଆସିଛି, ଯେପରି ଆଗରୁ କିଛି ଅପକାର କରିଥାଏ।
ଚିରଂ ଖଲୁ ମଯା ପାପେ ତ୍ଵଂ ପାପେନାଭିରକ୍ଷିତା। ଅଜ୍ଞାନାଦୁପସମ୍ପନ୍ନା ରଜ୍ଜୁରୁଦ୍ବନ୍ଧନୀ ଯଥା
ହେ ପାପିନୀ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମୁଁ ପାପିନୀ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲି; ଯେପରି ଅଜ୍ଞାନରେ ମଣିଷ ରସିକୁ ସାପ ଭାବି ଧରିନେଇ।
ରମମାଣସ୍ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧଂ ମୃତ୍ଯୁଂ ତ୍ଵାଂ ନାଭିଲକ୍ଷଯେ। ବାଲୋ ରହସି ହସ୍ତେନ କୃଷ୍ଣସର୍ପମିଵାସ୍ପୃଶମ୍
ତୁମ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୃତ୍ୟୁ ବୋଲି ଚିହ୍ନିପାରିଲିନି; ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ଏକାକୀ ହୋଇ ହାତରେ କଳା ସାପୁଁ ଧରିଥାଏ।
ତଂ ତୁ ମାଂ ଜୀଵଲୋକୋଽଯଂ ନୂନମାକ୍ରୋଷ୍ଟୁମର୍ହତି। ମଯା ହ୍ଯପିତୃକଃ ପୁତ୍ରଃ ସ ମହାତ୍ମା ଦୁରାତ୍ମନା
ନିଶ୍ଚୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରିବାକୁ ଅଧିକାରୀ; କାରଣ, ମୋ ଦୁଷ୍ଟତାରେ, ସେ ମହାତ୍ମା ପୁଅ ପିତା ବିହୀନ ହୋଇଗଲେ।
ବାଲିଶୋ ବତ କାମାତ୍ମା ରାଜା ଦଶରଥୋ ଭୃଶମ୍। ସ୍ତ୍ରୀକୃତେ ଯଃ ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ରଂ ଵନଂ ପ୍ରସ୍ଥାପଯିଷ୍ଯତି
ହାଏ, ଦଶରଥ ରାଜା କେତେ ଅବୁଝ ଓ କାମପରାୟଣ, ଯିଏ ଜଣେ ନାରୀ ପାଇଁ ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ବନକୁ ପଠାଇଦେବେ।
ଵେଦୈଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯୈଶ୍ଚ ଗୁରୁଭିଶ୍ଚୋପକର୍ଶିତଃ। ଭୋଗକାଲେ ମହତ୍କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ପୁନରେଵ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯତେ
ବେଦ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ଶିକ୍ଷାରେ ଶିକ୍ଷିତ ହୋଇ, ସେ ଉପଭୋଗ ସମୟରେ ପୁନି ବଡ଼ କଷ୍ଟ ଭୋଗିବ।
ନାଲଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଵଚନଂ ପୁତ୍ରୋ ମାଂ ପ୍ରତିଭାଷିତୁମ୍। ସ ଵନଂ ପ୍ରଵ୍ରଜେତ୍ଯୁକ୍ତୋ ବାଢମିତ୍ଯେଵ ଵକ୍ଷ୍ଯତି
ମୋ ପୁଅ ମୋତେ ଦ୍ୱିତୀୟ କଥା କହିପାରିବ ନାହିଁ; ମୁଁ ଯଦି କହିବି ଯେ ବନକୁ ଯାଅ, ସେ କେବଳ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହିଦେବ।
ଯଦି ମେ ରାଘଵଃ କୁର୍ଯାଦ୍ ଵନଂ ଗଚ୍ଛେତି ଚୋଦିତଃ। ପ୍ରତିକୂଲଂ ପ୍ରିଯଂ ମେ ସ୍ଯାନ୍ନ ତୁ ଵତ୍ସଃ କରିଷ୍ଯତି
ଯଦି ରାଘବ କେବଳ ମୋ ଇଚ୍ଛା ବିରୋଧରେ କିଛି କରିଥାନ୍ତା, ତାହା ମୋତେ ପ୍ରିୟ ଲାଗିଥାନ୍ତା; କିନ୍ତୁ ମୋ ପୁଅ ଏପରି କିଛି କରିବ ନାହିଁ।
ରାଘଵେ ହି ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ଧିକ୍କୃତମ୍। ମୃତ୍ଯୁରକ୍ଷମଣୀଯଂ ମାଂ ନଯିଷ୍ଯତି ଯମକ୍ଷଯମ୍
ଯେତେବେଳେ ରାଘବ ବନକୁ ଯିବେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରିବେ; ଏହି ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ମୃତ୍ୟୁ ମୋତେ ଯମଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯିବ।
ମୃତେ ମଯି ଗତେ ରାମେ ଵନଂ ମନୁଜପୁଙ୍ଗଵେ। ଇଷ୍ଟେ ମମ ଜନେ ଶେଷେ କିଂ ପାପଂ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯସେ
ମୁଁ ମରିଯିବି ଓ ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ବନକୁ ଚାଲିଯିବେ, ମୋ ପ୍ରିୟ ଲୋକମାନେ ଅଛିବା ସମୟରେ, ତୁମେ କଣ ପାପ କରିବୁ?
କୌସଲ୍ଯା ମାଂ ଚ ରାମଂ ଚ ପୁତ୍ରୌ ଚ ଯଦି ହାସ୍ଯତି। ଦୁଃଖାନ୍ଯସହତୀ ଦେଵୀ ମାମେଵାନୁଗମିଷ୍ଯତି
ଯଦି କୌଶଲ୍ୟା ମୋତେ, ରାମଙ୍କୁ ଓ ପୁଅମାନୋ ଛାଡ଼ିଦେଇ, ଦୁଃଖ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ରାଣୀ ମୋ ପଛରେ ଯିବେ।
କୌସଲ୍ଯାଂ ଚ ସୁମିତ୍ରାଂ ଚ ମାଂ ଚ ପୁତ୍ରୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ ସହ। ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ ନରକେ ସା ତ୍ଵଂ କୈକେଯି ସୁଖିତା ଭଵ
କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଓ ମୋତେ ତିନିପୁଅ ସହିତ ନରକକୁ ଫେଙ୍କି, ତୁମେ କୈକେୟୀ, ସୁଖରେ ରୁହ।
ମଯା ରାମେଣ ଚ ତ୍ଯକ୍ତଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ସତ୍କୃତଂ ଗୁଣୈଃ। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲମକ୍ଷୋଭ୍ଯମାକୁଲଂ ପାଲଯିଷ୍ଯସି
ମୁଁ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଇ, ତୁମେ ଏବେ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ମାନ୍ୟ ଓ ଅଚଳ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶକୁ ଅବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଶାସନ କରିବ।
ପ୍ରିଯଂ ଚେଦ୍ ଭରତସ୍ଯୈତଦ୍ ରାମପ୍ରଵ୍ରାଜନଂ ଭଵେତ୍। ମା ସ୍ମ ମେ ଭରତଃ କାର୍ଷୀତ୍ ପ୍ରେତକୃତ୍ଯଂ ଗତାଯୁଷଃ
ଯଦି ଏହି ରାମଙ୍କ ବନବାସ ଭରତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଲାଗେ, ତେବେ ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଭରତ ମୋ ପିଣ୍ଡଦାନ କରୁନାହିଁ।
ମୃତେ ମଯି ଗତେ ରାମେ ଵନଂ ପୁରୁଷପୁଙ୍ଗଵେ। ସେଦାନୀଂ ଵିଧଵା ରାଜ୍ଯଂ ସପୁତ୍ରା କାରଯିଷ୍ଯସି
ମୁଁ ମରିଯିବି ଓ ପୁରୁଷମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ବନକୁ ଚାଲିଯିବେ, ଏବେ ତୁମେ ପୁଅ ସହିତ ବିଧବା ହୋଇ ରାଜ୍ୟ ଚଲାଇବ।
ତ୍ଵଂ ରାଜପୁତ୍ରି ଦୈଵେନ ନ୍ଯଵସୋ ମମ ଵେଶ୍ମନି। ଅକୀର୍ତିଶ୍ଚାତୁଲା ଲୋକେ ଧ୍ରୁଵଃ ପରିଭଵଶ୍ଚ ମେ। ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଚାଵଜ୍ଞା ଯଥା ପାପକୃତସ୍ତଥା
ହେ ରାଜକୁମାରୀ, ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ମୋ ଘରେ ରହିଛ; ଏବେ ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ଅପମାନ କରିବେ, ମୋ ଉପରେ ଅବହେଳା ହେବ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋତେ ପାପୀ ଭାବି ଅବମାନିତ କରିବ।
କଥଂ ରଥୈର୍ଵିଭୁର୍ଯାତ୍ଵା ଗଜାଶ୍ଵୈଶ୍ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ରାମୋ ମହାରଣ୍ଯେ ଵତ୍ସୋ ମେ ଵିଚରିଷ୍ଯତି
ଯିଏ ମୋ ପୁଅ ରାମ, ଯିଏ ଦେବଦେଖା ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ବାରମ୍ବାର ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ, ସେ କିପରି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ପାଇଁ ଚାଲିବ?
ଯସ୍ଯ ଚାହାରସମଯେ ସୂଦାଃ କୁଣ୍ଡଲଧାରିଣଃ। ଅହଂପୂର୍ଵାଃ ପଚନ୍ତି ସ୍ମ ପ୍ରସନ୍ନାଃ ପାନଭୋଜନମ୍
ଯାହା ପାଇଁ ଖାଇବା ବେଳେ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ରସୋଇଅଳେମାନେ, ମୋ ପୂର୍ବରୁ ହସିମୁଖେ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ପାନ ତିଆରି କରୁଥିଲେ।
ସ କଥଂ ନୁ କଷାଯାଣି ତିକ୍ତାନି କଟୁକାନି ଚ। ଭକ୍ଷଯନ୍ ଵନ୍ଯମାହାରଂ ସୁତୋ ମେ ଵର୍ତଯିଷ୍ଯତି
ସେ ମୋ ପୁଅ କିପରି ବନର ତୀତ, ତିକ୍ତ ଓ ଝାଳ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ଜୀବନ କଟାଇବ?
ମହାର୍ହଵସ୍ତ୍ରସମ୍ବଦ୍ଧୋ ଭୂତ୍ଵା ଚିରସୁଖୋଚିତଃ। କାଷାଯପରିଧାନସ୍ତୁ କଥଂ ରାମୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯିଏ ଦୀର୍ଘଦିନ ମୂଲ୍ୟବାନ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି ଏବଂ ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ସେ ରାମ କିପରି କାଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବେ?
କସ୍ଯେଦଂ ଦାରୁଣଂ ଵାକ୍ଯମେଵଂଵିଧମପୀରିତମ୍। ରାମସ୍ଯାରଣ୍ଯଗମନଂ ଭରତସ୍ଯାଭିଷେଚନମ୍
ଏହି ଭୟଙ୍କର କଥା କାହାର? ଏପରି କଥା କିଏ କହିଛି — ରାମଙ୍କ ବନକୁ ଯିବା ଓ ଭରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ?
ଧିଗସ୍ତୁ ଯୋଷିତୋ ନାମ ଶଠାଃ ସ୍ଵାର୍ଥପରାଯଣାଃ। ନ ବ୍ରଵୀମି ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵା ଭରତସ୍ଯୈଵ ମାତରମ୍
ନାରୀମାନେ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ଓ ସ୍ୱାର୍ଥପର, ଏହିପାଇଁ ଦୁଃଖ ଲାଗେ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ନାରୀଙ୍କ କଥା କୁହୁନାହିଁ, କେବଳ ଭରତଙ୍କ ମାଆଁଙ୍କ କଥା କହୁଛି।
ଅନର୍ଥଭାଵେଽର୍ଥପରେ ନୃଶଂସେ ମମାନୁତାପାଯ ନିଵେଶିତାସି। କିମପ୍ରିଯଂ ପଶ୍ଯସି ମନ୍ନିମିତ୍ତଂ ହିତାନୁକାରିଣ୍ଯଥଵାପି ରାମେ
ତୁମେ ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଅନାବଶ୍ୟକ ଲାଭ ପଛରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଲୋକ, ମୋ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆଣିଦିଆଯାଇଛ; ମୋ କିମ୍ବା ଭଲ କାମ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଣ ଅପ୍ରିୟ ଦେଖୁଛ?
ପରିତ୍ଯଜେଯୁଃ ପିତରୋଽପି ପୁତ୍ରାନ୍ ଭାର୍ଯାଃ ପତୀଂଶ୍ଚାପି କୃତାନୁରାଗାଃ। କୃତ୍ସ୍ନଂ ହି ସର୍ଵଂ କୁପିତଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ରାମଂ ଵ୍ଯସନେ ନିମଗ୍ନମ୍
ପିତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି, ଭଳି ଭଳି ଭାବରେ ଜଡିତ ଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଛାଡିପାରନ୍ତି; କାରଣ, ଯଦି ରାମଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଉଥିବା ଦେଖିବେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯିବ।
ଅହଂ ପୁନର୍ଦେଵକୁମାରରୂପ- ମଲଂକୃତଂ ତଂ ସୁତମାଵ୍ରଜନ୍ତମ୍। ନନ୍ଦାମି ପଶ୍ଯନ୍ନିଵ ଦର୍ଶନେନ ଭଵାମି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ପୁନର୍ଯୁଵେଵ
ମୁଁ ମୋର ପୁଅକୁ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଶୋଭିତ ହୋଇ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ନୂତନ ଭାବେ ଦେଖୁଥିବା ପରି ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ଏବଂ ମୋତେ ପୁଣି ଯୌବନର ଅନୁଭୂତି ହୁଏ।
ଵିନା ହି ସୂର୍ଯେଣ ଭଵେତ୍ ପ୍ରଵୃତ୍ତି- ରଵର୍ଷତା ଵଜ୍ରଧରେଣ ଵାପି। ରାମଂ ତୁ ଗଚ୍ଛନ୍ତମିତଃ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଜୀଵେନ୍ନ କଶ୍ଚିତ୍ତ୍ଵିତି ଚେତନା ମେ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇପାରେ, ବର୍ଷା ଦେବତା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଷା ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, କେହି ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବେ ବୋଲି ମୋତେ ଲାଗୁନାହିଁ।
ଵିନାଶକାମାମହିତାମମିତ୍ରା- ମାଵାସଯଂ ମୃତ୍ଯୁମିଵାତ୍ମନସ୍ତ୍ଵାମ୍। ଚିରଂ ବତାଙ୍କେନ ଧୃତାସି ସର୍ପୀ ମହାଵିଷା ତେନ ହତୋଽସ୍ମି ମୋହାତ୍
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ନାଶ ଚାହୁଁଛ, ଶତ୍ରୁ ଭାବରେ ଘରେ ରହିଛ; ମୁଁ ତୁମକୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଘରେ ରଖିଛି। ହାଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବର୍ଷକାଳ ଧରି ହୃଦୟରେ ସାପ ପରି ଧରିଥିଲି, ଏବେ ମୋର ମୂଢତାରେ ତୁମର ବିଷରେ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ।
ମଯା ଚ ରାମେଣ ସଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ପ୍ରଶାସ୍ତୁ ହୀନୋ ଭରତସ୍ତ୍ଵଯା ସହ। ପୁରଂ ଚ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଚ ନିହତ୍ଯ ବାନ୍ଧଵାନ୍ ମମାହିତାନାଂ ଚ ଭଵାଭିହର୍ଷିଣୀ
ମୁଁ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯଦି ନଥାଉ, ତେବେ ତୁମେ ଭରତ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କର। ସହର, ଦେଶ ଓ ଆମ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କର, ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୋ ଓ ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେବେ।
ନୃଶଂସଵୃତ୍ତେ ଵ୍ଯସନପ୍ରହାରିଣି ପ୍ରସହ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ଯଦିହାଦ୍ଯ ଭାଷସେ। ନ ନାମ ତେ ତେନ ମୁଖାତ୍ ପତନ୍ତ୍ଯଧୋ ଵିଶୀର୍ଯମାଣା ଦଶନାଃ ସହସ୍ରଧା
ତୁମେ ନିର୍ଦୟ ଚରିତ୍ର ଓ ଦୁଃଖ ଦେବାରେ ପ୍ରବୀଣ, ଆଜି ଏପରି କଠୋର କଥା ଜୋରକରି କହୁଛ। ଏପରି କଥା କହିବାରୁ କାହିଁକି ତୁମର ଦାନ୍ତ ମୁଖରୁ ଖସି ପଡ଼ି ହଜାର ଟୁକୁଡ଼ା ହେଉନାହିଁ?