କିଂ ଚୈନାଂ ପ୍ରତିଵକ୍ଷ୍ଯାମି କୃତ୍ଵା ଵିପ୍ରିଯମୀଦୃଶମ୍। ଯଦା ଯଦା ଚ କୌସଲ୍ଯା ଦାସୀଵ ଚ ସଖୀଵ ଚ
ଏପରି ଦୁଃଖଦ କାମ କରି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କଣ ଉତ୍ତର ଦେବି? କୌସଲ୍ୟା ତ ସଦା ମୋତେ ଦାସୀ ଭଳି, ସଖୀ ଭଳି ସେବା କରିଛନ୍ତି।
ଭାର୍ଯାଵଦ୍ ଭଗିନୀଵଚ୍ଚ ମାତୃଵଚ୍ଚୋପତିଷ୍ଠତି। ସତତଂ ପ୍ରିଯକାମା ମେ ପ୍ରିଯପୁତ୍ରା ପ୍ରିଯଂଵଦା
ସେ ଜଣେ ଭଲ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ, ଭଉଣୀ ଓ ମାଆ ଭଳି ସଦା ମୋ ସେବା କରିଛନ୍ତି; ସେ ମୋ ପ୍ରିୟକୁ ଚାହିଁଥିବା, ପୁଅକୁ ଭଲପାଉଥିବା, ମୃଦୁ ଭାଷା କହୁଥିବା।
ନ ମଯା ସତ୍କୃତା ଦେଵୀ ସତ୍କାରାର୍ହା କୃତେ ତଵ। ଇଦାନୀଂ ତତ୍ତପତି ମାଂ ଯନ୍ମଯା ସୁକୃତଂ ତ୍ଵଯି
ତୁମ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଦେବୀ ସମ୍ମାନ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ, ମୁଁ ସେଉଁଠି ସମ୍ମାନ ଦେଇପାରିଲିନି। ଏବେ ମୋର ମନ ଦୁଃଖିତ, ତୁମ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସବୁ ଭଲ କାମ କରିଥିଲି।
ଅପଥ୍ଯଵ୍ଯଞ୍ଜନୋପେତଂ ଭୁକ୍ତମନ୍ନମିଵାତୁରମ୍। ଵିପ୍ରକାରଂ ଚ ରାମସ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରଯାଣଂ ଵନସ୍ଯ ଚ
ଏହା ଏମିତି ଲାଗୁଛି, ଯେପରି ରୋଗୀ ମଣିଷ ବିଷ ମିଶା ଭାତ ଖାଇଥାଏ, ତେଣୁ ରାମଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଅନ୍ୟାୟ ହେଲା ଓ ବନକୁ ଯିବା ଘଟିଲା।
ସୁମିତ୍ରା ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵୈ ଭୀତା କଥଂ ମେ ଵିଶ୍ଵସିଷ୍ଯତି। କୃପଣଂ ବତ ଵୈଦେହୀ ଶ୍ରୋଷ୍ଯତି ଦ୍ଵଯମପ୍ରିଯମ୍
ସୁମିତ୍ରା ଏହା ଦେଖି ଭୟଭିତ ହେବେ, ମୋ ଉପରେ କିପରି ଭରସା କରିବେ? ଅବଳା ଵୈଦେହୀ ଦୁଇଟି ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣିବେ।
ମାଂ ଚ ପଞ୍ଚତ୍ଵମାପନ୍ନଂ ରାମଂ ଚ ଵନମାଶ୍ରିତମ୍। ଵୈଦେହୀ ବତ ମେ ପ୍ରାଣାନ୍ ଶୋଚନ୍ତୀ କ୍ଷପଯିଷ୍ଯତି
ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ରାମଙ୍କ ବନବାସ ଶୁଣିବେ; ହାଏ, ବୈଦେହୀ ମୋ ପାଇଁ ଶୋକ କରି କ୍ଷୀଣ ହେଇଯିବେ।
ହୀନା ହିମଵତଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ କିଂନରେଣେଵ କିଂନରୀ। ନହି ରାମମହଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଵସନ୍ତଂ ମହାଵନେ
ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ରେ ସଙ୍ଗୀହୀନ କିମ୍ନରୀ ଭଳି, ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ବନରେ ବନବାସୀ ଦେଖିପାରିବିନି।
ଚିରଂ ଜୀଵିତୁମାଶଂସେ ରୁଦନ୍ତୀଂ ଚାପି ମୈଥିଲୀମ୍। ସା ନୂନଂ ଵିଧଵା ରାଜ୍ଯଂ ସପୁତ୍ରା କାରଯିଷ୍ଯସି
ମୁଁ ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ହେବି ବୋଲି ଆଶା ନାହିଁ, ନାହିଁ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖିବାର ଆଶା; ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମେ ତୁମ ପୁଅ ସହିତ ବିଧବା ଭଳି ରାଜ୍ୟ ଚଳାଇବ।
ସତୀଂ ତ୍ଵାମହମତ୍ଯନ୍ତଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଯାମ୍ଯସତୀଂ ସତୀମ୍। ରୂପିଣୀଂ ଵିଷସଂଯୁକ୍ତାଂ ପୀତ୍ଵେଵ ମଦିରାଂ ନରଃ
ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଦେଖି, ବାହ୍ୟରେ ଭଲ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନରେ ଅଶୁଦ୍ଧ ବୋଲି ଭାବୁଛି; ଯେପରି ମନୁଷ୍ୟ ମଦିରାରେ ବିଷ ମିଶିଥିବା ଜାଣିନଥିବା।
ଅନୃତୈର୍ବତ ମାଂ ସାନ୍ତ୍ଵୈଃ ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ତୀ ସ୍ମ ଭାଷସେ। ଗୀତଶବ୍ଦେନ ସଂରୁଧ୍ଯ ଲୁବ୍ଧୋ ମୃଗମିଵାଵଧୀଃ
ତୁମେ ମୋତେ ମିଥ୍ୟା ମିଠା କଥା କହି ଶାନ୍ତ କରିଥିଲ; କିନ୍ତୁ ଶିକାରୀ ଯେପରି ମୃଗକୁ ଗୀତ ଶବ୍ଦରେ ଆକର୍ଷି ମାରିଦିଏ, ସେପରି ମୋକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲ।
ଅନାର୍ଯ ଇତି ମାମାର୍ଯାଃ ପୁତ୍ରଵିକ୍ରାଯକଂ ଧ୍ରୁଵମ୍। ଵିକରିଷ୍ଯନ୍ତି ରଥ୍ଯାସୁ ସୁରାପଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଯଥା
ନିଶ୍ଚୟ, ଭଲ ଲୋକେ ମୋତେ ଅନାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ରାସ୍ତାରେ ଗାଳି ଦେବେ—ନିଜ ପୁଅକୁ ବିକ୍ରି କରୁଥିବା, ମଦ ଖାଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭଳି।
ଅହୋ ଦୁଃଖମହୋ କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ଯତ୍ର ଵାଚଃ କ୍ଷମେ ତଵ। ଦୁଃଖମେଵଂଵିଧଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପୁରା କୃତମିଵାଶୁଭମ୍
ହାଏ, କେତେ ଦୁଃଖ, କେତେ କଷ୍ଟ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ତୁମ କଥା ସହିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି! ଏପରି ଦୁଃଖ ମୋ ପାଖରେ ଆସିଛି, ଯେପରି ଆଗରୁ କିଛି ଅପକାର କରିଥାଏ।
ଚିରଂ ଖଲୁ ମଯା ପାପେ ତ୍ଵଂ ପାପେନାଭିରକ୍ଷିତା। ଅଜ୍ଞାନାଦୁପସମ୍ପନ୍ନା ରଜ୍ଜୁରୁଦ୍ବନ୍ଧନୀ ଯଥା
ହେ ପାପିନୀ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମୁଁ ପାପିନୀ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲି; ଯେପରି ଅଜ୍ଞାନରେ ମଣିଷ ରସିକୁ ସାପ ଭାବି ଧରିନେଇ।
ରମମାଣସ୍ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧଂ ମୃତ୍ଯୁଂ ତ୍ଵାଂ ନାଭିଲକ୍ଷଯେ। ବାଲୋ ରହସି ହସ୍ତେନ କୃଷ୍ଣସର୍ପମିଵାସ୍ପୃଶମ୍
ତୁମ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୃତ୍ୟୁ ବୋଲି ଚିହ୍ନିପାରିଲିନି; ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ଏକାକୀ ହୋଇ ହାତରେ କଳା ସାପୁଁ ଧରିଥାଏ।
ତଂ ତୁ ମାଂ ଜୀଵଲୋକୋଽଯଂ ନୂନମାକ୍ରୋଷ୍ଟୁମର୍ହତି। ମଯା ହ୍ଯପିତୃକଃ ପୁତ୍ରଃ ସ ମହାତ୍ମା ଦୁରାତ୍ମନା
ନିଶ୍ଚୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରିବାକୁ ଅଧିକାରୀ; କାରଣ, ମୋ ଦୁଷ୍ଟତାରେ, ସେ ମହାତ୍ମା ପୁଅ ପିତା ବିହୀନ ହୋଇଗଲେ।
ବାଲିଶୋ ବତ କାମାତ୍ମା ରାଜା ଦଶରଥୋ ଭୃଶମ୍। ସ୍ତ୍ରୀକୃତେ ଯଃ ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ରଂ ଵନଂ ପ୍ରସ୍ଥାପଯିଷ୍ଯତି
ହାଏ, ଦଶରଥ ରାଜା କେତେ ଅବୁଝ ଓ କାମପରାୟଣ, ଯିଏ ଜଣେ ନାରୀ ପାଇଁ ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ବନକୁ ପଠାଇଦେବେ।
ଵେଦୈଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯୈଶ୍ଚ ଗୁରୁଭିଶ୍ଚୋପକର୍ଶିତଃ। ଭୋଗକାଲେ ମହତ୍କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ପୁନରେଵ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯତେ
ବେଦ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ଶିକ୍ଷାରେ ଶିକ୍ଷିତ ହୋଇ, ସେ ଉପଭୋଗ ସମୟରେ ପୁନି ବଡ଼ କଷ୍ଟ ଭୋଗିବ।
ନାଲଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଵଚନଂ ପୁତ୍ରୋ ମାଂ ପ୍ରତିଭାଷିତୁମ୍। ସ ଵନଂ ପ୍ରଵ୍ରଜେତ୍ଯୁକ୍ତୋ ବାଢମିତ୍ଯେଵ ଵକ୍ଷ୍ଯତି
ମୋ ପୁଅ ମୋତେ ଦ୍ୱିତୀୟ କଥା କହିପାରିବ ନାହିଁ; ମୁଁ ଯଦି କହିବି ଯେ ବନକୁ ଯାଅ, ସେ କେବଳ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହିଦେବ।
ଯଦି ମେ ରାଘଵଃ କୁର୍ଯାଦ୍ ଵନଂ ଗଚ୍ଛେତି ଚୋଦିତଃ। ପ୍ରତିକୂଲଂ ପ୍ରିଯଂ ମେ ସ୍ଯାନ୍ନ ତୁ ଵତ୍ସଃ କରିଷ୍ଯତି
ଯଦି ରାଘବ କେବଳ ମୋ ଇଚ୍ଛା ବିରୋଧରେ କିଛି କରିଥାନ୍ତା, ତାହା ମୋତେ ପ୍ରିୟ ଲାଗିଥାନ୍ତା; କିନ୍ତୁ ମୋ ପୁଅ ଏପରି କିଛି କରିବ ନାହିଁ।
ରାଘଵେ ହି ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ଧିକ୍କୃତମ୍। ମୃତ୍ଯୁରକ୍ଷମଣୀଯଂ ମାଂ ନଯିଷ୍ଯତି ଯମକ୍ଷଯମ୍
ଯେତେବେଳେ ରାଘବ ବନକୁ ଯିବେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରିବେ; ଏହି ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ମୃତ୍ୟୁ ମୋତେ ଯମଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯିବ।
ମୃତେ ମଯି ଗତେ ରାମେ ଵନଂ ମନୁଜପୁଙ୍ଗଵେ। ଇଷ୍ଟେ ମମ ଜନେ ଶେଷେ କିଂ ପାପଂ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯସେ
ମୁଁ ମରିଯିବି ଓ ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ବନକୁ ଚାଲିଯିବେ, ମୋ ପ୍ରିୟ ଲୋକମାନେ ଅଛିବା ସମୟରେ, ତୁମେ କଣ ପାପ କରିବୁ?
କୌସଲ୍ଯା ମାଂ ଚ ରାମଂ ଚ ପୁତ୍ରୌ ଚ ଯଦି ହାସ୍ଯତି। ଦୁଃଖାନ୍ଯସହତୀ ଦେଵୀ ମାମେଵାନୁଗମିଷ୍ଯତି
ଯଦି କୌଶଲ୍ୟା ମୋତେ, ରାମଙ୍କୁ ଓ ପୁଅମାନୋ ଛାଡ଼ିଦେଇ, ଦୁଃଖ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ରାଣୀ ମୋ ପଛରେ ଯିବେ।
କୌସଲ୍ଯାଂ ଚ ସୁମିତ୍ରାଂ ଚ ମାଂ ଚ ପୁତ୍ରୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ ସହ। ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ ନରକେ ସା ତ୍ଵଂ କୈକେଯି ସୁଖିତା ଭଵ
କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଓ ମୋତେ ତିନିପୁଅ ସହିତ ନରକକୁ ଫେଙ୍କି, ତୁମେ କୈକେୟୀ, ସୁଖରେ ରୁହ।
ମଯା ରାମେଣ ଚ ତ୍ଯକ୍ତଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ସତ୍କୃତଂ ଗୁଣୈଃ। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲମକ୍ଷୋଭ୍ଯମାକୁଲଂ ପାଲଯିଷ୍ଯସି
ମୁଁ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଇ, ତୁମେ ଏବେ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ମାନ୍ୟ ଓ ଅଚଳ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶକୁ ଅବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଶାସନ କରିବ।
ପ୍ରିଯଂ ଚେଦ୍ ଭରତସ୍ଯୈତଦ୍ ରାମପ୍ରଵ୍ରାଜନଂ ଭଵେତ୍। ମା ସ୍ମ ମେ ଭରତଃ କାର୍ଷୀତ୍ ପ୍ରେତକୃତ୍ଯଂ ଗତାଯୁଷଃ
ଯଦି ଏହି ରାମଙ୍କ ବନବାସ ଭରତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଲାଗେ, ତେବେ ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଭରତ ମୋ ପିଣ୍ଡଦାନ କରୁନାହିଁ।
ମୃତେ ମଯି ଗତେ ରାମେ ଵନଂ ପୁରୁଷପୁଙ୍ଗଵେ। ସେଦାନୀଂ ଵିଧଵା ରାଜ୍ଯଂ ସପୁତ୍ରା କାରଯିଷ୍ଯସି
ମୁଁ ମରିଯିବି ଓ ପୁରୁଷମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ବନକୁ ଚାଲିଯିବେ, ଏବେ ତୁମେ ପୁଅ ସହିତ ବିଧବା ହୋଇ ରାଜ୍ୟ ଚଲାଇବ।
ତ୍ଵଂ ରାଜପୁତ୍ରି ଦୈଵେନ ନ୍ଯଵସୋ ମମ ଵେଶ୍ମନି। ଅକୀର୍ତିଶ୍ଚାତୁଲା ଲୋକେ ଧ୍ରୁଵଃ ପରିଭଵଶ୍ଚ ମେ। ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଚାଵଜ୍ଞା ଯଥା ପାପକୃତସ୍ତଥା
ହେ ରାଜକୁମାରୀ, ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ମୋ ଘରେ ରହିଛ; ଏବେ ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ଅପମାନ କରିବେ, ମୋ ଉପରେ ଅବହେଳା ହେବ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋତେ ପାପୀ ଭାବି ଅବମାନିତ କରିବ।
କଥଂ ରଥୈର୍ଵିଭୁର୍ଯାତ୍ଵା ଗଜାଶ୍ଵୈଶ୍ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ରାମୋ ମହାରଣ୍ଯେ ଵତ୍ସୋ ମେ ଵିଚରିଷ୍ଯତି
ଯିଏ ମୋ ପୁଅ ରାମ, ଯିଏ ଦେବଦେଖା ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ବାରମ୍ବାର ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ, ସେ କିପରି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ପାଇଁ ଚାଲିବ?
ଯସ୍ଯ ଚାହାରସମଯେ ସୂଦାଃ କୁଣ୍ଡଲଧାରିଣଃ। ଅହଂପୂର୍ଵାଃ ପଚନ୍ତି ସ୍ମ ପ୍ରସନ୍ନାଃ ପାନଭୋଜନମ୍
ଯାହା ପାଇଁ ଖାଇବା ବେଳେ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ରସୋଇଅଳେମାନେ, ମୋ ପୂର୍ବରୁ ହସିମୁଖେ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ପାନ ତିଆରି କରୁଥିଲେ।
ସ କଥଂ ନୁ କଷାଯାଣି ତିକ୍ତାନି କଟୁକାନି ଚ। ଭକ୍ଷଯନ୍ ଵନ୍ଯମାହାରଂ ସୁତୋ ମେ ଵର୍ତଯିଷ୍ଯତି
ସେ ମୋ ପୁଅ କିପରି ବନର ତୀତ, ତିକ୍ତ ଓ ଝାଳ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ଜୀବନ କଟାଇବ?