ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ ସର୍ଵଭୂତାନି ରାମଃ ଶୁଦ୍ଧେନ ଚେତସା। ଗୃହ୍ଣାତି ମନୁଜଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ପ୍ରିଯୈର୍ଵିଷଯଵାସିନଃ
ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ରାମ ନିର୍ମଳ ହୃଦୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥାରେ ମନାଇନ୍ତି, ଏବଂ ସବୁଙ୍କ ମନ ଜିତ କରିନ୍ତି।
ସତ୍ଯେନ ଲୋକାଞ୍ ଜଯତି ଦ୍ଵିଜାନ୍ ଦାନେନ ରାଘଵଃ। ଗୁରୂଞ୍ ଛୁଶ୍ରୂଷଯା ଵୀରୋ ଧନୁଷା ଯୁଧି ଶାତ୍ରଵାନ୍
ରାଘବ ସତ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ, ଦାନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେବାରେ ବଡ଼ମାନେ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁଷ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନେ ଜିତିନ୍ତି।
ସତ୍ଯଂ ଦାନଂ ତପସ୍ତ୍ଯାଗୋ ମିତ୍ରତା ଶୌଚମାର୍ଜଵମ୍। ଵିଦ୍ଯା ଚ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷା ଧ୍ରୁଵାଣ୍ଯେତାନି ରାଘଵେ
ସତ୍ୟବାଦି, ଦାନଶୀଳ, ତପସ୍ବୀ, ତ୍ୟାଗୀ, ବନ୍ଧୁଭାବ, ପବିତ୍ରତା, ସରଳତା, ଶିକ୍ଷା ଓ ବଡ଼ମାନଙ୍କର ସେବା—ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ରାଘବଙ୍କରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅଛି।
ତସ୍ମିନ୍ନାର୍ଜଵସମ୍ପନ୍ନେ ଦେଵି ଦେଵୋପମେ କଥମ୍। ପାପମାଶଂସସେ ରାମେ ମହର୍ଷିସମତେଜସି
ଏପରି ସରଳ ଓ ଦେବତା ସମାନ ଗୁଣରେ ଭରପୂର ଯିଏ, ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ପରି ତେଜସ୍ବୀ ରାମଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆପଣ କିପରି ଦୁଷ୍ଟ ଇଚ୍ଛା କରିପାରିବେ, ମହିଳେ?
ନ ସ୍ମରାମ୍ଯପ୍ରିଯଂ ଵାକ୍ଯଂ ଲୋକସ୍ଯ ପ୍ରିଯଵାଦିନଃ। ସ କଥଂ ତ୍ଵତ୍କୃତେ ରାମଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରିଯମପ୍ରିଯମ୍
ମୁଁ କେବେ କାହାକୁ ଖରାପ କଥା କହିନାହିଁ, ସବୁବେଳେ ଭଲ କଥା କହେ। ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏବେ କିପରି ରାମଙ୍କୁ ଏମିତି କିଛି କହିପାରିବି, ଯାହା ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗିବେ କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେବ?
କ୍ଷମା ଯସ୍ମିଂସ୍ତପସ୍ତ୍ଯାଗଃ ସତ୍ଯଂ ଧର୍ମଃ କୃତଜ୍ଞତା। ଅପ୍ଯହିଂସା ଚ ଭୂତାନାଂ ତମୃତେ କାଗତିର୍ମମ
ଯେଉଁଠି କ୍ଷମା, ତପସ୍ୟା, ତ୍ୟାଗ, ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, କୃତଜ୍ଞତା ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଅହିଂସା ଅଛି, ଏମିତି ଲୋକ ଛାଡ଼ି ଆଉ କାହାକୁ ମୁଁ ଭରସା କରିପାରିବି?
ମମ ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ କୈକେଯି ଗତାନ୍ତସ୍ଯ ତପସ୍ଵିନଃ। ଦୀନଂ ଲାଲପ୍ଯମାନସ୍ଯ କାରୁଣ୍ଯଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ବୟସ୍କ, ଶକ୍ତିହୀନ, ତପସ୍ବୀ, ଦୁଃଖିତ ଓ ବିପଦରେ ଅନୁଭବ କରୁଛି; ଏପରି ସମୟରେ କୈକେୟୀ, ଆପଣ ମୋତେ ଦୟା କରିବା ଉଚିତ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସାଗରାନ୍ତାଯାଂ ଯତ୍ କିଂଚିଦଧିଗମ୍ଯତେ। ତତ୍ ସର୍ଵଂ ତଵ ଦାସ୍ଯାମି ମା ଚ ତ୍ଵଂ ମନ୍ଯୁମାଵିଶ
ପୃଥିବୀରେ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଜିନିଷ ମିଳିପାରିବ, ସେ ସବୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଇଦେବି; କିନ୍ତୁ ଦୟାକରି କ୍ରୋଧରେ ଆସନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ଅଞ୍ଜଲିଂ କୁର୍ମି କୈକେଯି ପାଦୌ ଚାପି ସ୍ପୃଶାମି ତେ। ଶରଣଂ ଭଵ ରାମସ୍ଯ ମାଧର୍ମୋ ମାମିହ ସ୍ପୃଶେତ୍
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡ଼ି ନମସ୍କାର କରୁଛି, କୈକେୟୀ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି; ଦୟାକରି ରାମଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୋପରେ ଅନ୍ୟାୟ ଆସିନପଡ଼ୁ।
ଇତି ଦୁଃଖାଭିସଂତପ୍ତଂ ଵିଲପନ୍ତମଚେତନମ୍। ଘୂର୍ଣମାନଂ ମହାରାଜଂ ଶୋକେନ ସମଭିପ୍ଲୁତମ୍
ଏପରି ଭାବରେ ଦୁଃଖରେ ଭିଜିଥିବା, କ୍ଷୁଦ୍ର କଥା କହୁଥିବା, ଅଚେତନ ଓ ଶୋକରେ ବିହ୍ୱଳ ମହାରାଜ ଦୁଃଖରେ ଏତେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ।
ପାରଂ ଶୋକାର୍ଣଵସ୍ଯାଶୁ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତଂ ପୁନଃ ପୁନଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ କୈକେଯୀ ରୌଦ୍ରା ରୌଦ୍ରତରଂ ଵଚଃ
ସେ ନିଜ ଶୋକ ସାଗରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ ପୁନିପୁନି ଅନୁରୋଧ କରୁଥିଲେ; ତେବେ କୈକେୟୀ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଅଧିକ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ଯଦି ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରୌ ରାଜନ୍ ପୁନଃ ପ୍ରତ୍ଯନୁତପ୍ଯସେ। ଧାର୍ମିକତ୍ଵଂ କଥଂ ଵୀର ପୃଥିଵ୍ଯାଂ କଥଯିଷ୍ଯସି
ମହାରାଜ, ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇ, ଏବେ ପଛୁତାଉଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଆପଣ କିପରି ନିଜ ଧର୍ମର କଥା କହିପାରିବେ, ବୀର?
ଯଦା ସମେତା ବହଵସ୍ତ୍ଵଯା ରାଜର୍ଷଯଃ ସହ। କଥଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଧର୍ମଜ୍ଞ ତତ୍ର କିଂ ପ୍ରତିଵକ୍ଷ୍ଯସି
ଯେତେବେଳେ ଅନେକ ରାଜା ଋଷିମାନେ ଆପଣ ସହିତ ବସି ଧର୍ମ କଥା କରିବେ, ତେବେ ଆପଣ ସେଠାରେ କଣ ଉତ୍ତର ଦେବେ?
ଯସ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦେ ଜୀଵାମି ଯା ଚ ମାମଭ୍ଯପାଲଯତ୍। ତସ୍ଯାଃ କୃତା ମଯା ମିଥ୍ଯା କୈକେଯ୍ଯା ଇତି ଵକ୍ଷ୍ଯସି
ଆପଣ କି ଏହିପରି କହିବେ—'ଯାଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ବଞ୍ଚିଛି, ଯିଏ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ସେଇ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ମୁଁ ଠକେଇଲି'?
କିଲ୍ବିଷଂ ତ୍ଵଂ ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ କରିଷ୍ଯସି ନରାଧିପ। ଯୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରମଦ୍ଯୈଵ ପୁନରନ୍ଯାନି ଭାଷସେ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ରାଜାମାନଙ୍କର ଅପମାନ କରିଦେବେ, ଯଦି ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବର ଦେଇ, ପୁଣି ଅନ୍ୟ କଥା କହିବେ।
ଶୈବ୍ଯଃ ଶ୍ଯେନକପୋତୀଯେ ସ୍ଵମାଂସଂ ପକ୍ଷିଣେ ଦଦୌ। ଅଲର୍କଶ୍ଚକ୍ଷୁଷୀ ଦତ୍ତ୍ଵା ଜଗାମ ଗତିମୁତ୍ତମାମ୍
ଶେବ୍ୟ ତାଳି ଓ ପଟି ଉପଖ୍ୟାନରେ ନିଜ ମାଂସ ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଇଥିଲେ; ଅଳର୍କ ନିଜ ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗତିକୁ ପାଇଥିଲେ।
ସାଗରଃ ସମଯଂ କୃତ୍ଵା ନ ଵେଲାମତିଵର୍ତତେ। ସମଯଂ ମାନୃତଂ କାର୍ଷୀଃ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତମନୁସ୍ମରନ୍
ସାଗର ଏକ ଶପଥ ଦେଇ, କେବେ ନିଜ ସୀମା ଛାଡ଼େନି; ଆଗରୁ ଯାହା ହୋଇଛି, ତାହା ମନେରଖି, ଆପଣ ନିଜ ଦିଆ ଶପଥ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ସ ତ୍ଵଂ ଧର୍ମଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ରାମଂ ରାଜ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯ ଚ। ସହ କୌସଲ୍ଯଯା ନିତ୍ଯଂ ରନ୍ତୁମିଚ୍ଛସି ଦୁର୍ମତେ
ତେଣୁ ଆପଣ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି, ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି, କୌଶଳ୍ୟା ସହ ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି।
ଭଵତ୍ଵଧର୍ମୋ ଧର୍ମୋ ଵା ସତ୍ଯଂ ଵା ଯଦି ଵାନୃତମ୍। ଯତ୍ତ୍ଵଯା ସଂଶ୍ରୁତଂ ମହ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ନାସ୍ତି ଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ
ଧର୍ମ ହେଉ କି ଅଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ହେଉ କି ମିଥ୍ୟା—ଆପଣ ମୋତେ ଯାହା ଦେବାକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛନ୍ତି, ତାହାରୁ ଆପଣ ପଛୁଆଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅହଂ ହି ଵିଷମଦ୍ଯୈଵ ପୀତ୍ଵା ବହୁ ତଵାଗ୍ରତଃ। ପଶ୍ଯତସ୍ତେ ମରିଷ୍ଯାମି ରାମୋ ଯଦ୍ଯଭିଷିଚ୍ଯତେ
ମୁଁ ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବିଷ ପିଇ ମରିଯିବି, ଯଦି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଯାଏ।
ଏକାହମପି ପଶ୍ଯେଯଂ ଯଦ୍ଯହଂ ରାମମାତରମ୍। ଅଞ୍ଜଲିଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣନ୍ତୀଂ ଶ୍ରେଯୋ ନନୁ ମୃତିର୍ମମ
ମୁଁ ଯଦି ଏକଦିନ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ ମୋର ପ୍ରଣାମ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଦେଖିପାରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଅଧିକ ଭଲ ହେବ।
ଭରତେନାତ୍ମନା ଚାହଂ ଶପେ ତେ ମନୁଜାଧିପ। ଯଥା ନାନ୍ଯେନ ତୁଷ୍ଯେଯମୃତେ ରାମଵିଵାସନାତ୍
ମୁଁ ଓ ଭରତଙ୍କ ନାମରେ ଶପଥ ଦେଉଛି, ହେ ରାଜା, ରାମଙ୍କୁ ଅଟବୀକୁ ପଠାଇବା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବିନାହିଁ।
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ କୈକେଯୀ ଵିରରାମ ହ। ଵିଲପନ୍ତଂ ଚ ରାଜାନଂ ନ ପ୍ରତିଵ୍ଯାଜହାର ସା
ଏପରି କଥା କହି କୈକେୟୀ ଚୁପ ହେଲେ; ରାଜା ବିଳାପ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କୁ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେନାହିଁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ରାଜା କୈକେଯ୍ଯା ଵାକ୍ଯଂ ପରମଶୋଭନମ୍। ରାମସ୍ଯ ଚ ଵନେ ଵାସମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଭରତସ୍ଯ ଚ
କୈକେୟୀଙ୍କ ମୁଁହରୁ ଏହି ଅପୂର୍ବ କଥା, ଯେଉଁଥିରେ ରାମଙ୍କ ଅଟବୀବାସ ଓ ଭରତଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଥିଲା, ରାଜା ଶୁଣିଲେ।
ନାଭ୍ଯଭାଷତ କୈକେଯୀଂ ମୁହୂର୍ତଂ ଵ୍ଯାକୁଲେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ପ୍ରୈକ୍ଷତାନିମିଷୋ ଦେଵୀଂ ପ୍ରିଯାମପ୍ରିଯଵାଦିନୀମ୍
ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯିବାରୁ ରାଜା କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କିଛି କହିପାରିଲେନାହିଁ; ସେ ତାଙ୍କୁ ନିର୍ମିଳିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯଦିଓ ସେ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହୁଥିଲେ।
ତାଂ ହି ଵଜ୍ରସମାଂ ଵାଚମାକର୍ଣ୍ଯ ହୃଦଯାପ୍ରିଯାମ୍। ଦୁଃଖଶୋକମଯୀଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ନ ସୁଖିତୋଽଭଵତ୍
ବଜ୍ରପାତ ସଦୃଶ ଏହି ହୃଦୟକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିବା ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି ରାଜା କେବେ ଖୁସି ହେଲେନାହିଁ।
ସ ଦେଵ୍ଯା ଵ୍ଯଵସାଯଂ ଚ ଘୋରଂ ଚ ଶପଥଂ କୃତମ୍। ଧ୍ଯାତ୍ଵା ରାମେତି ନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ଚ୍ଛିନ୍ନସ୍ତରୁରିଵାପତତ୍
ସେ ରାନୀଙ୍କ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଓ ଭୟଙ୍କର ଶପଥ ବିଷୟରେ ଭାବି, 'ରାମ' ବୋଲି ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଇ, କଟା ଗଛ ପରି ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ିଲେ।
ନଷ୍ଟଚିତ୍ତୋ ଯଥୋନ୍ମତ୍ତୋ ଵିପରୀତୋ ଯଥାତୁରଃ। ହୃତତେଜା ଯଥା ସର୍ପୋ ବଭୂଵ ଜଗତୀପତିଃ
ତାଙ୍କର ମନ ହରାଇଯିବାରୁ, ପାଗଳ ମନୁଷ୍ୟ ପରି, ଅସ୍ଥିର ଓ ରୋଗୀ ପରି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ହରାଇ ଯାଇଥିଲା; ସେ ଶକ୍ତିହୀନ ସର୍ପ ପରି ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଦୀନଯାଽଽତୁରଯା ଵାଚା ଇତି ହୋଵାଚ କୈକଯୀମ୍। ଅନର୍ଥମିମମର୍ଥାଭଂ କେନ ତ୍ଵମୁପଦେଶିତା
ଦୁଃଖ ଓ ଅସ୍ୱସ୍ଥ କଣ୍ଠରେ ସେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଏହି ବିନାଶକାରୀ କାମ, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଭଲ ଲାଗୁଛି, ତୁମକୁ କିଏ ଶିଖାଇଛି?'
ଭୂତୋପହତଚିତ୍ତେଵ ବ୍ରୁଵନ୍ତୀ ମାଂ ନ ଲଜ୍ଜସେ। ଶୀଲଵ୍ଯସନମେତତ୍ ତେ ନାଭିଜାନାମ୍ଯହଂ ପୁରା
ତୁମେ ମୋତେ ଲଜ୍ଜା ନ କରି କହୁଛ, ମନେ ଯେପରି ଭୂତ ପିଶାଚ ଧରିଛି; ଏପରି ଦୁର୍ଗୁଣ ଆଗରୁ କେବେ ମୁଁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିନଥିଲି।