ଦ୍ରାଵିଡାଃ ସିନ୍ଧୁସୌଵୀରାଃ ସୌରାଷ୍ଟ୍ରା ଦକ୍ଷିଣାପଥାଃ। ଵଙ୍ଗାଙ୍ଗମଗଧା ମତ୍ସ୍ଯାଃ ସମୃଦ୍ଧାଃ କାଶିକୋସଲାଃ
ଦ୍ରାବିଡ଼, ସିନ୍ଧୁ, ସୌବୀର, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ଲୋକ, ବଙ୍ଗ, ଅଙ୍ଗ, ମଗଧ, ମତ୍ସ୍ୟ, ଏବଂ ଶ୍ରୀମନ୍ତ କାଶୀ ଓ କୋଶଳ—
ତତ୍ର ଜାତଂ ବହୁ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଧନଧାନ୍ଯମଜାଵିକମ୍। ତତୋ ଵୃଣୀଷ୍ଵ କୈକେଯି ଯଦ୍ ଯତ୍ ତ୍ଵଂ ମନସେଚ୍ଛସି
ସେଠାରେ ବହୁ ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଜନ୍ତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ତେଣୁ, କୈକେୟୀ, ତୁମ ମନେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେଠାରୁ ଚୟନ କର।
କିମାଯାସେନ ତେ ଭୀରୁ ଉତ୍ତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠ ଶୋଭନେ। ତତ୍ତ୍ଵଂ ମେ ବ୍ରୂହି କୈକେଯି ଯତସ୍ତେ ଭଯମାଗତମ୍। ତତ୍ ତେ ଵ୍ଯପନଯିଷ୍ଯାମି ନୀହାରମିଵ ରଶ୍ମିଵାନ୍
ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଏପରି ଦୁଃଖ କାହିଁକି କରୁଛ? ଉଠ, ଉଠ, ଶୋଭାବନ୍ତୀ! କୈକେୟୀ, ମୋତେ ସତ୍ୟ କହ, କଣ ଭୟ ଆସିଛି? ମୁଁ ସେହି ଭୟକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମିଷ୍ଟିକୁ ହଟାଇଦେଇଥିବା ପରି ଦୂର କରିଦେବି।
ତଥୋକ୍ତା ସା ସମାଶ୍ଵସ୍ତା ଵକ୍ତୁକାମା ତଦପ୍ରିଯମ୍। ପରିପୀଡଯିତୁଂ ଭୂଯୋ ଭର୍ତାରମୁପଚକ୍ରମେ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହେଇ, ଅପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା କହିବାକୁ ଚାହିଲେ, ପୁନି ଭାର୍ତ୍ତାକୁ ଦବାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
thumb|ଏକାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଏକାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣିବେ।
ତଂ ମନ୍ମଥଶରୈର୍ଵିଦ୍ଧଂ କାମଵେଗଵଶାନୁଗମ୍। ଉଵାଚ ପୃଥିଵୀପାଲଂ କୈକେଯୀ ଦାରୁଣଂ ଵଚଃ
କାମର ଶରରେ ବିଦ୍ଧ ଏବଂ ଆଶାକ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ, କୈକେୟୀ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ନାସ୍ମି ଵିପ୍ରକୃତା ଦେଵ କେନଚିନ୍ନାଵମାନିତା। ଅଭିପ୍ରାଯସ୍ତୁ ମେ କଶ୍ଚିତ୍ ତମିଚ୍ଛାମି ତ୍ଵଯା କୃତମ୍
ହେ ଦେବ, ମୁଁ କୌଣସି ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗିନି। କିନ୍ତୁ ମୋ ମନରେ ଏକ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ତୁମେ ସେହି ପୂରଣ କର।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ପ୍ରତିଜାନୀଷ୍ଵ ଯଦି ତ୍ଵଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛସି। ଅଥ ତେ ଵ୍ଯାହରିଷ୍ଯାମି ଯଥାଭିପ୍ରାର୍ଥିତଂ ମଯା
ତୁମେ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କର। ତାପରେ ମୁଁ ମୋ ଏଇ ଇଚ୍ଛା କହିଦେବି।
ତାମୁଵାଚ ମହାରାଜଃ କୈକେଯୀମୀଷଦୁତ୍ସ୍ମଯଃ। କାମୀ ହସ୍ତେନ ସଂଗୃହ୍ଯ ମୂର୍ଧଜେଷୁ ଭୁଵି ସ୍ଥିତାମ୍
ରାଜା ହଲକା ହସି ସହ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଭୂମିରେ ବସିଥିବାବେଳେ ଚୁଲି ଧରି ନିଜ ପାଖକୁ ଆଣିଲେ।
ଅଵଲିପ୍ତେ ନ ଜାନାସି ତ୍ଵତ୍ତଃ ପ୍ରିଯତରୋ ମମ। ମନୁଜୋ ମନୁଜଵ୍ଯାଘ୍ରାଦ୍ ରାମାଦନ୍ଯୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଅହଂକାରିଣୀ, ତୁମେ ଜାଣୁନାହ, ମୋ ପାଇଁ ରାମ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ନାହିଁ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ।
ତେନାଜଯ୍ଯେନ ମୁଖ୍ଯେନ ରାଘଵେଣ ମହାତ୍ମନା। ଶପେ ତେ ଜୀଵନାର୍ହେଣ ବ୍ରୂହି ଯନ୍ମନସେପ୍ସିତମ୍
ଅଜୟ ଓ ମହାତ୍ମା ରାଘବ ରାମଙ୍କ ନାମରେ, ଯିଏ ଜୀବନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶପଥ ଦେଉଛି, ମନରେ ଯାହା ଅଛି ତାହା କହ।
ଯଂ ମୁହୂର୍ତମପଶ୍ଯଂସ୍ତୁ ନ ଜୀଵେ ତମହଂ ଧ୍ରୁଵମ୍। ତେନ ରାମେଣ କୈକେଯି ଶପେ ତେ ଵଚନକ୍ରିଯାମ୍
ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହୁଛି, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ବିନା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବି ନାହିଁ; ଏହି ରାମଙ୍କ ନାମରେ, କୈକେୟୀ, ମୁଁ ତୁମର ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବି ବୋଲି ଶପଥ ଦେଉଛି।
ଆତ୍ମନା ଚାତ୍ମଜୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈର୍ଵୃଣେ ଯଂ ମନୁଜର୍ଷଭମ୍। ତେନ ରାମେଣ କୈକେଯି ଶପେ ତେ ଵଚନକ୍ରିଯାମ୍
ମୁଁ ନିଜକୁ, ମୋ ପୁଅମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯାହାକୁ ବାଛିଛି, ସେଇ ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ନାମରେ, କୈକେୟୀ, ମୁଁ ତୁମର କଥା ପୂରଣ କରିବି ବୋଲି ଶପଥ ଦେଉଛି।
ଭଦ୍ରେ ହୃଦଯମପ୍ଯେତଦନୁମୃଶ୍ଯୋଦ୍ଧରସ୍ଵ ମେ। ଏତତ୍ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ କୈକେଯି ବ୍ରୂହି ଯତ୍ ସାଧୁ ମନ୍ଯସେ
ଭଲ ମହିଳା, ଏହି କଥା ହୃଦୟରେ ଭାବି ମୋତେ ମୁକ୍ତି ଦିଅ; ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର, କୈକେୟୀ, ଏବଂ ଯାହା ଠିକ୍ ମନେ କରୁଛ, ତାହା କହ।
ବଲମାତ୍ମନି ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ନ ଵିଶଙ୍କିତୁମର୍ହସି। କରିଷ୍ଯାମି ତଵ ପ୍ରୀତିଂ ସୁକୃତେନାପି ତେ ଶପେ
ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖି, ତୁମେ ଦ୍ୱିଧା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁଁ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି, ନିଜ ପୁଣ୍ୟରେ ତୁମକୁ ଶପଥ ଦେଉଛି।
ତେନ ଵାକ୍ଯେନ ସଂହୃଷ୍ଟା ତମଭିପ୍ରାଯମାତ୍ମନଃ। ଵ୍ଯାଜହାର ମହାଘୋରମଭ୍ଯାଗତମିଵାନ୍ତକମ୍
ସେଇ କଥା ଶୁଣି କୈକେୟୀ ଖୁସି ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଇଚ୍ଛାକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ଆସିଥାଏ।
ଯଥା କ୍ରମେଣ ଶପସେ ଵରଂ ମମ ଦଦାସି ଚ। ତଚ୍ଛୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ ଦେଵାଃ ସେନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ତୁମେ ଯେପରି ଅନୁକ୍ରମରେ ଶପଥ ଦେଲା ଏବଂ ମୋତେ ବର ଦେଲା, ଏହି କଥା ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ତିରିଶି ଦେବତାମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ନଭଶ୍ଚୈଵ ଗ୍ରହା ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ଦିଶଃ। ଜଗଚ୍ଚ ପୃଥିଵୀ ଚେଯଂ ସଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସରାକ୍ଷସାଃ
ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆକାଶ, ଗ୍ରହମାନେ, ରାତି ଦିନ, ଦିଗବଳୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍, ଏହି ପୃଥିବୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହାକୁ ସାକ୍ଷୀ ରଉନ୍ତୁ।
ନିଶାଚରାଣି ଭୂତାନି ଗୃହେଷୁ ଗୃହଦେଵତାଃ। ଯାନି ଚାନ୍ଯାନି ଭୂତାନି ଜାନୀଯୁର୍ଭାଷିତଂ ତଵ
ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ପ୍ରେତ, ଭୂତମାନେ, ଘରରେ ଘରଦେବତା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ତୁମେ କହିଥିବା କଥାକୁ ଜାଣନ୍ତୁ।
ସତ୍ଯସଂଧୋ ମହାତେଜା ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସତ୍ଯଵାକ୍ଶୁଚିଃ। ଵରଂ ମମ ଦଦାତ୍ଯେଷ ସର୍ଵେ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ଦୈଵତାଃ
ଏହି ଯିଏ ସତ୍ୟବ୍ରତ, ମହାତେଜସ୍ବୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ପବିତ୍ର, ସେ ମୋତେ ବର ଦେଉଛନ୍ତି—ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଇତି ଦେଵୀ ମହେଷ୍ଵାସଂ ପରିଗୃହ୍ଯାଭିଶସ୍ଯ ଚ। ତତଃ ପରମୁଵାଚେଦଂ ଵରଦଂ କାମମୋହିତମ୍
ଏପରି କହି, ରାଣୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଓ ପ୍ରଶଂସା କରି, ପରେ ଇଚ୍ଛାରେ ମୋହିତ ବରଦାତାଙ୍କୁ ଆଉ କଥା କହିଲେ।
ସ୍ମର ରାଜନ୍ ପୁରା ଵୃତ୍ତଂ ତସ୍ମିନ୍ ଦେଵାସୁରେ ରଣେ। ତତ୍ର ତ୍ଵାଂ ଚ୍ଯାଵଯଚ୍ଛତ୍ରୁସ୍ତଵ ଜୀଵିତମନ୍ତରା
ରାଜା, ପୂର୍ବେ ଦେବ-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ତୁମେ ସେଥିରେ ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଅପାୟରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ଏହାକୁ ମନେ ପକା।
ତତ୍ର ଚାପି ମଯା ଦେଵ ଯତ୍ ତ୍ଵଂ ସମଭିରକ୍ଷିତଃ। ଜାଗ୍ରତ୍ଯା ଯତମାନାଯାସ୍ତତୋ ମେ ପ୍ରଦଦୌ ଵରୌ
ସେଠାରେ, ମୁଁ ଜାଗି ଓ ପ୍ରୟାସ କରି ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲି; ତାହା ପାଇଁ ତୁମେ ମୋତେ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇଥିଲେ।
ତୌ ଦତ୍ତୌ ଚ ଵରୌ ଦେଵ ନିକ୍ଷେପୌ ମୃଗଯାମ୍ଯହମ୍। ତଵୈଵ ପୃଥିଵୀପାଲ ସକାଶେ ରଘୁନନ୍ଦନ
ହେ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ରଘୁବଂଶୀ, ସେଇ ଦୁଇଟି ବର ଯାହା ତୁମେ ଦେଇଥିଲ, ଏବେ ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମାଗୁଛି।
ତତ୍ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ଧର୍ମେଣ ନ ଚେଦ୍ ଦାସ୍ଯସି ମେ ଵରମ୍। ଅଦ୍ଯୈଵ ହି ପ୍ରହାସ୍ଯାମି ଜୀଵିତଂ ତ୍ଵଦ୍ଵିମାନିତା
ଧର୍ମରେ ଯାହା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲ, ତୁମେ ଯଦି ଏହି ବର ଦେବାକୁ ମନା କର, ଏହି ଦିନେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇ ମୁଁ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବି।
ଵାଙ୍ମାତ୍ରେଣ ତଦା ରାଜା କୈକେଯ୍ଯା ସ୍ଵଵଶେ କୃତଃ। ପ୍ରଚସ୍କନ୍ଦ ଵିନାଶାଯ ପାଶଂ ମୃଗ ଇଵାତ୍ମନଃ
ସେତେବେଳେ କୈକେୟୀ କେବଳ କଥାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନ କରିଲେ; ଏକ ମୃଗ ଯେପରି ଫାନ୍ଦରେ ପଡ଼ି ନିଜ ନାଶ ଦିଗକୁ ଚାଲିଯାଏ, ସେପରି ରାଜା ଅଗ୍ରଗତି କଲେ।
ତତଃ ପରମୁଵାଚେଦଂ ଵରଦଂ କାମମୋହିତମ୍। ଵରୌ ଦେଯୌ ତ୍ଵଯା ଦେଵ ତଦା ଦତ୍ତୌ ମହୀପତେ
ତାପରେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ, ଯିଏ ଇଚ୍ଛା ଓ ମୋହରେ ଆବୃତ, ଏହିପରି କଥା କହିଲା: 'ମହାରାଜ, ଆପଣ ମୋତେ ଦୁଇଟି ଦାନ ଦେବେ ବୋଲି ଏହିପୂର୍ବରୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ ।'
ତୌ ତାଵଦହମଦ୍ଯୈଵ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ମେ ଵଚଃ। ଅଭିଷେକସମାରମ୍ଭୋ ରାଘଵସ୍ଯୋପକଲ୍ପିତଃ
ସେ କହିଲା: 'ମୁଁ ଏହି ଦୁଇଟି ଦାନ ଆଜି ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି, ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ । ରାଘବଙ୍କର ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହୋଇଯାଇଛି ।'
ଅନେନୈଵାଭିଷେକେଣ ଭରତୋ ମେଽଭିଷିଚ୍ଯତାମ୍। ଯୋ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ଵରୋ ଦେଵ ଦତ୍ତଃ ପ୍ରୀତେନ ମେ ତ୍ଵଯା
'ଏହି ଅଭିଷେକ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପୁଅ ଭରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଯାଉ । ଦ୍ୱିତୀୟ ଦାନ ଯାହା ଆପଣ ଆନନ୍ଦରେ ମୋତେ ଦେଇଥିଲେ, ସେହି ଦାନ ଏହି ।'
ତଦା ଦେଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ତସ୍ଯ କାଲୋଽଯମାଗତଃ। ନଵ ପଞ୍ଚ ଚ ଵର୍ଷାଣି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯମାଶ୍ରିତଃ
'ସେ ସମୟରେ, ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆପଣ ଯାହା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ, ଏହି ସମୟ ଏବେ ଆସିଛି । ରାମ ଚଉଦ ଅବଧି ପାଇଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବାସ କରୁନ୍ ।'