ନ ଦଦର୍ଶ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ରାଜା କୈକେଯୀଂ ଶଯନୋତ୍ତମେ। ସ କାମବଲସଂଯୁକ୍ତୋ ରତ୍ଯର୍ଥୀ ମନୁଜାଧିପଃ
ମହାରାଜା ଉତ୍ତମ ଶୟନରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; ସେ ଆଶା ଓ ରତିର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରିଥିଲେ, ମାନବ ସମ୍ରାଟ୍ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ।
ଅପଶ୍ଯନ୍ ଦଯିତାଂ ଭାର୍ଯାଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵିଷସାଦ ଚ। ନହି ତସ୍ଯ ପୁରା ଦେଵୀ ତାଂ ଵେଲାମତ୍ଯଵର୍ତତ
ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ନ ଦେଖି, ସେ ପଚାରିଲେ ଓ ମନ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ; କାରଣ, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଣୀ କେବେ ଏମିତି ସମୟରେ ଦୂରେ ରହିନଥିଲେ।
ନ ଚ ରାଜା ଗୃହଂ ଶୂନ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଵେଶ କଦାଚନ। ତତୋ ଗୃହଗତୋ ରାଜା କୈକେଯୀଂ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ
ମହାରାଜା କେବେ ଖାଲି ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିନଥିଲେ; ତେଣୁ ଘରକୁ ଯାଇ, ରାଜା କୈକେୟୀ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ଯଥାପୁରମ୍ ଅଵିଜ୍ଞାଯ ସ୍ଵାର୍ଥଲିପ୍ସୁମ୍ ଅପଣ୍ଡିତାମ୍। ପ୍ରତିହାରୀ ତ୍ଵଥୋଵାଚ ସଂତ୍ରସ୍ତା ତୁ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ପୂର୍ବବତ୍ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଲାଭ ଓ ଅବିବେକ ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଥିବା, ରାଜା ପଚାରିଲେ; କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱାରପାଳୀ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ।
ଦେଵ ଦେଵୀ ଭୃଶଂ କ୍ରୁଦ୍ଧା କ୍ରୋଧାଗାରମଭିଦ୍ରୁତା। ପ୍ରତୀହାର୍ଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ପରମଦୁର୍ମନାଃ
“ପ୍ରଭୁ, ରାଣୀ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କ୍ରୋଧ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।” ଦ୍ୱାରପାଳୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଗଭୀର ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଵିଷସାଦ ପୁନର୍ଭୂଯୋ ଲୁଲିତଵ୍ଯାକୁଲେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ତତ୍ର ତାଂ ପତିତାଂ ଭୂମୌ ଶଯାନାମତଥୋଚିତାମ୍
ସେ ପୁଣି ମନମନେ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା; ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା, ଅଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଶୋଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରତପ୍ତ ଇଵ ଦୁଃଖେନ ସୋଽପଶ୍ଯଜ୍ଜଗତୀପତିଃ। ସ ଵୃଦ୍ଧସ୍ତରୁଣୀଂ ଭାର୍ଯାଂ ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋଽପି ଗରୀଯସୀମ୍
ଧରଣୀପତି ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା ପରି ଦେଖିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ଯୁବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପ୍ରାଣଠାରୁ ବି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ଅପାପଃ ପାପସଂକଲ୍ପାଂ ଦଦର୍ଶ ଧରଣୀତଲେ। ଲତାମିଵ ଵିନିଷ୍କୃତ୍ତାଂ ପତିତାଂ ଦେଵତାମିଵ
ନିଜେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଯାହାର ମନ ଦୁଷ୍ଟ ବିଚାରରେ ଲଗିଥିଲା—ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଯେପରି କଟାଯାଇଥିବା ଲତା, କିମ୍ବା ତଳି ପଡ଼ିଥିବା ଦେବୀ।
କିନ୍ନରୀମିଵ ନିର୍ଧୂତାଂ ଚ୍ଯୁତାମ୍ ଅପ୍ସରସଂ ଯଥା। ମାଯାମ୍ ଇଵ ପରିଭ୍ରଷ୍ଟାଂ ହରିଣୀମ୍ ଇଵ ସଂଯତାମ୍
ଯେପରି ତ୍ୟାଗିତ କିନ୍ନରୀ, କିମ୍ବା ତଳି ପଡ଼ିଥିବା ଅପ୍ସରା, ମାୟା ହରାଇଯିବା ପରି, କିମ୍ବା ଧରି ପକା ହରିଣୀ।
କରେଣୁମ୍ ଇଵ ଦିଗ୍ଧେନ ଵିଦ୍ଧାଂ ମୃଗଯୁନା ଵନେ। ମହାଗଜ ଇଵାରଣ୍ଯେ ସ୍ନେହାତ୍ ପରମଦୁଃଖିତାମ୍
ଯେପରି ଅରଣ୍ୟରେ ଶିକାରୀଙ୍କ ବିଷାକ୍ତ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇଥିବା ମହିଳା ହାତୀ, ସେ ଏଭଳି ପଡ଼ିଥିଲେ, ଭଲପାଇବାରୁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ, ଯେପରି ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ହାତୀ।
ପରିମୃଜ୍ଯ ଚ ପାଣିଭ୍ଯାମଭିସଂତ୍ରସ୍ତଚେତନଃ। କାମୀ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷୀମୁଵାଚ ଵନିତାମିଦମ୍
ହାତରେ ମୁହଁ ପୁଞ୍ଜି, ଭୟଭୀତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ମନେ, ଆଶାକ୍ତ ରାଜା ନିଳପଦ୍ମ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହିଳାକୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ନ ତେଽହମଭିଜାନାମି କ୍ରୋଧମାତ୍ମନି ସଂଶ୍ରିତମ୍। ଦେଵି କେନାଭିଯୁକ୍ତାସି କେନ ଵାସି ଵିମାନିତା
ମୁଁ ତୁମରେ କୌଣସି କ୍ରୋଧ ରହିଛି ବୋଲି ଜାଣିନି, ଦେବୀ। କିଏ ତୁମକୁ ଅଭିଯୋଗ କଲା, କିଏ ତୁମକୁ ଅପମାନ କଲା?
ଯଦିଦଂ ମମ ଦୁଃଖାଯ ଶେଷେ କଲ୍ଯାଣି ପାଂସୁଷୁ। ଭୂମୌ ଶେଷେ କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵଂ ମଯି କଲ୍ଯାଣଚେତସି
ଓ ଶୁଭେ, ମୋ ମନ ତୁମ ଭଲରେ ଲାଗିଥିବା ବେଳେ, ତୁମେ ପାଉଡ଼ି ମାଟିରେ ଶୋଇ ମୋତେ ଏତେ ଦୁଃଖ କାହିଁକି ଦେଉଛ?
ଭୂତୋପହତଚିତ୍ତେଵ ମମ ଚିତ୍ତପ୍ରମାଥିନି। ସନ୍ତି ମେ କୁଶଲା ଵୈଦ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଭିତୁଷ୍ଟାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ମନେ ହୁଏ କିଛି ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ତୁମ ମନକୁ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ କରିଛି, ଯାହା ମୋ ହୃଦୟକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଅଛି। ମୋ ପାଖରେ ଦକ୍ଷ ଚିକିତ୍ସକ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ କ୍ଷମା।
ସୁଖିତାଂ ତ୍ଵାଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଵ୍ଯାଧିମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଭାମିନି। କସ୍ଯ ଵାପି ପ୍ରିଯଂ କାର୍ଯଂ କେନ ଵା ଵିପ୍ରିଯଂ କୃତମ୍
ସେମାନେ ତୁମକୁ ପୁନି ସୁଖୀ କରିଦେବେ। ଓ ଭାମିନୀ, କେଉଁ ରୋଗ ତୁମକୁ ଭୋଗାଇଛି, କିମ୍ବା କେଉଁ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛ, କିମ୍ବା କିଏ ତୁମକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଛି?
କଃ ପ୍ରିଯଂ ଲଭତାମଦ୍ଯ କୋ ଵା ସୁମହଦପ୍ରିଯମ୍। ମା ରୌତ୍ସୀର୍ମା ଚ କାର୍ଷୀସ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵି ସମ୍ପରିଶୋଷଣମ୍
ଆଜି କିଏ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ପାଇଛି, କିଏ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି? ଦେବୀ, ତୁମେ ଦୁଃଖ କରନି, ନିଜକୁ ଏପରି ଶୋଷଣ କରନି।
ଅଵଧ୍ଯୋ ଵଧ୍ଯତାଂ କୋ ଵା ଵଧ୍ଯଃ କୋ ଵା ଵିମୁଚ୍ଯତାମ୍। ଦରିଦ୍ରଃ କୋ ଭଵେଦାଢ୍ଯୋ ଦ୍ରଵ୍ଯଵାନ୍ ଵାପ୍ଯକିଂଚନଃ
ଯେଉଁ ମଣିଷ ମରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେକୁ ମରାଯିବା ଉଚିତ କି? ଯେଉଁ ମଣିଷ ମରିବା ଉଚିତ, ସେକୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଯିବା ଉଚିତ କି? ଯେଉଁ ଦରିଦ୍ର ଅଛି, ସେକୁ ଧନୀ କରିଦିଆଯିବା ଉଚିତ କି? ଯେଉଁ ଧନୀ ଅଛି, ସେକୁ ଦରିଦ୍ର କରିଦିଆଯିବା ଉଚିତ କି?
ଅହଂ ଚ ହି ମଦୀଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ତଵ ଵଶାନୁଗାଃ। ନ ତେ କଂଚିଦଭିପ୍ରାଯଂ ଵ୍ଯାହନ୍ତୁମହମୁତ୍ସହେ
ମୁଁ ଓ ମୋ ସମସ୍ତ ଜନ, ସବୁ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛି। ମୁଁ ତୁମ କୌଣସି ଇଚ୍ଛାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିବି ନାହିଁ।
ଆତ୍ମନୋ ଜୀଵିତେନାପି ବ୍ରୂହି ଯନ୍ମନସି ସ୍ଥିତମ୍। ବଲମାତ୍ମନି ଜାନନ୍ତୀ ନ ମାଂ ଶଙ୍କିତୁମର୍ହସି
ମୋ ଜୀବନ ଦେଇ ବି, ମନରେ ଯାହା ଅଛି, କହ। ମୋ ଶକ୍ତି ଜାଣି, ତୁମେ ମୋ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
କରିଷ୍ଯାମି ତଵ ପ୍ରୀତିଂ ସୁକୃତେନାପି ତେ ଶପେ। ଯାଵଦାଵର୍ତତେ ଚକ୍ରଂ ତାଵତୀ ମେ ଵସୁଂଧରା
ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି, ମୋ କର୍ମର ଶପଥ ଦେଉଛି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୟର ଚକ୍ର ଘୁଞ୍ଚିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପୃଥିବୀ ମୋର।
ଦ୍ରାଵିଡାଃ ସିନ୍ଧୁସୌଵୀରାଃ ସୌରାଷ୍ଟ୍ରା ଦକ୍ଷିଣାପଥାଃ। ଵଙ୍ଗାଙ୍ଗମଗଧା ମତ୍ସ୍ଯାଃ ସମୃଦ୍ଧାଃ କାଶିକୋସଲାଃ
ଦ୍ରାବିଡ଼, ସିନ୍ଧୁ, ସୌବୀର, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ଲୋକ, ବଙ୍ଗ, ଅଙ୍ଗ, ମଗଧ, ମତ୍ସ୍ୟ, ଏବଂ ଶ୍ରୀମନ୍ତ କାଶୀ ଓ କୋଶଳ—
ତତ୍ର ଜାତଂ ବହୁ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଧନଧାନ୍ଯମଜାଵିକମ୍। ତତୋ ଵୃଣୀଷ୍ଵ କୈକେଯି ଯଦ୍ ଯତ୍ ତ୍ଵଂ ମନସେଚ୍ଛସି
ସେଠାରେ ବହୁ ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଜନ୍ତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ତେଣୁ, କୈକେୟୀ, ତୁମ ମନେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେଠାରୁ ଚୟନ କର।
କିମାଯାସେନ ତେ ଭୀରୁ ଉତ୍ତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠ ଶୋଭନେ। ତତ୍ତ୍ଵଂ ମେ ବ୍ରୂହି କୈକେଯି ଯତସ୍ତେ ଭଯମାଗତମ୍। ତତ୍ ତେ ଵ୍ଯପନଯିଷ୍ଯାମି ନୀହାରମିଵ ରଶ୍ମିଵାନ୍
ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଏପରି ଦୁଃଖ କାହିଁକି କରୁଛ? ଉଠ, ଉଠ, ଶୋଭାବନ୍ତୀ! କୈକେୟୀ, ମୋତେ ସତ୍ୟ କହ, କଣ ଭୟ ଆସିଛି? ମୁଁ ସେହି ଭୟକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମିଷ୍ଟିକୁ ହଟାଇଦେଇଥିବା ପରି ଦୂର କରିଦେବି।
ତଥୋକ୍ତା ସା ସମାଶ୍ଵସ୍ତା ଵକ୍ତୁକାମା ତଦପ୍ରିଯମ୍। ପରିପୀଡଯିତୁଂ ଭୂଯୋ ଭର୍ତାରମୁପଚକ୍ରମେ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହେଇ, ଅପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା କହିବାକୁ ଚାହିଲେ, ପୁନି ଭାର୍ତ୍ତାକୁ ଦବାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
thumb|ଏକାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଏକାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣିବେ।
ତଂ ମନ୍ମଥଶରୈର୍ଵିଦ୍ଧଂ କାମଵେଗଵଶାନୁଗମ୍। ଉଵାଚ ପୃଥିଵୀପାଲଂ କୈକେଯୀ ଦାରୁଣଂ ଵଚଃ
କାମର ଶରରେ ବିଦ୍ଧ ଏବଂ ଆଶାକ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ, କୈକେୟୀ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ନାସ୍ମି ଵିପ୍ରକୃତା ଦେଵ କେନଚିନ୍ନାଵମାନିତା। ଅଭିପ୍ରାଯସ୍ତୁ ମେ କଶ୍ଚିତ୍ ତମିଚ୍ଛାମି ତ୍ଵଯା କୃତମ୍
ହେ ଦେବ, ମୁଁ କୌଣସି ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗିନି। କିନ୍ତୁ ମୋ ମନରେ ଏକ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ତୁମେ ସେହି ପୂରଣ କର।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ପ୍ରତିଜାନୀଷ୍ଵ ଯଦି ତ୍ଵଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛସି। ଅଥ ତେ ଵ୍ଯାହରିଷ୍ଯାମି ଯଥାଭିପ୍ରାର୍ଥିତଂ ମଯା
ତୁମେ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କର। ତାପରେ ମୁଁ ମୋ ଏଇ ଇଚ୍ଛା କହିଦେବି।
ତାମୁଵାଚ ମହାରାଜଃ କୈକେଯୀମୀଷଦୁତ୍ସ୍ମଯଃ। କାମୀ ହସ୍ତେନ ସଂଗୃହ୍ଯ ମୂର୍ଧଜେଷୁ ଭୁଵି ସ୍ଥିତାମ୍
ରାଜା ହଲକା ହସି ସହ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଭୂମିରେ ବସିଥିବାବେଳେ ଚୁଲି ଧରି ନିଜ ପାଖକୁ ଆଣିଲେ।
ଅଵଲିପ୍ତେ ନ ଜାନାସି ତ୍ଵତ୍ତଃ ପ୍ରିଯତରୋ ମମ। ମନୁଜୋ ମନୁଜଵ୍ଯାଘ୍ରାଦ୍ ରାମାଦନ୍ଯୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଅହଂକାରିଣୀ, ତୁମେ ଜାଣୁନାହ, ମୋ ପାଇଁ ରାମ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ନାହିଁ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ।