ଵିନ୍ଧ୍ଯପର୍ଵତଜୈର୍ମତ୍ତୈଃ ପୂର୍ଣା ହୈମଵତୈରପି । ମଦାନ୍ଵିତୈରତିବଲୈର୍ମାତଙ୍ଗୈଃ ପର୍ଵତୋପମୈଃ ॥୧-୬-
ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ହିମାଳୟ ପର୍ବତରୁ ଆସିଥିବା ମଦୋନ୍ମତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀମାନେ ପର୍ବତ ପରି ଏହି ପୁରୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ଐରାଵତକୁଲୀନୈଶ୍ଚ ମହାପଦ୍ମକୁଲୈସ୍ତଥା । ଅଞ୍ଜନାଦପି ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତୈର୍ଵାମନାଦପି ଚ ଦ୍ଵିପୈଃ ॥୧-୬-
ଏହି ପୁରୀ ଏଇରାବତ ଓ ମହାପଦ୍ମ ବଂଶର ହାତୀମାନେ, ଅଞ୍ଜନ ଓ ବାମନ ପର୍ବତରୁ ଆସିଥିବା ହାତୀମାନେ ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ଭଦୈର୍ମନ୍ଦ୍ରୈର୍ମୃଗୈଶ୍ଚୈଵ ଭଦ୍ରମନ୍ଦ୍ରମୃଗୈସ୍ତଥା । ଭଦ୍ରମନ୍ଦ୍ରୈର୍ଭଦ୍ରମୃଗୈର୍ମୃଗମନ୍ଦ୍ରୈଶ୍ଚ ସା ପୁରୀ ॥୧-୬-
ଏହି ପୁରୀ ଭଦ୍ର, ମନ୍ଦ୍ର, ମୃଗ, ଭଦ୍ରମନ୍ଦ୍ର, ଭଦ୍ରମୃଗ ଓ ମୃଗମନ୍ଦ୍ର ହାତୀମାନେ ସହିତ ଭରି ଥିଲା।
ନିତ୍ଯମତ୍ତୈଃ ସଦା ପୂର୍ଣା ନାଗୈରଚଲସଂନିଭୈଃ । ସା ଯୋଜନେ ଦ୍ଵେ ଚ ଭୂଯଃ ସତ୍ଯନାମା ପ୍ରକାଶତେ । ଯସ୍ଯାଂ ଦଶରଥୋ ରାଜା ଵସଞ୍ଜଗଦପାଲଯତ୍ ॥୧-୬-
ସଦା ମଦୋନ୍ମତ ଏବଂ ପର୍ବତ ସମାନ ହାତୀମାନେ ସହିତ ଏହି ପୁରୀ, ଯାହାକୁ ସତ୍ୟନାମା ବୋଲାଯାଏ, ଦୁଇ ଯୋଜନା ଠାରୁ ଅଧିକ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଦଶରଥ ରାଜା ବସି ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ତାଂ ପୁରୀଂ ସ ମହାତେଜା ରାଜା ଦଶରଥୋ ମହାନ୍ । ଶଶାସ ଶମିତାମିତ୍ରୋ ନକ୍ଷତ୍ରାଣୀଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ॥୧-୬-
ଏହି ପୁରୀକୁ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଦଶରଥ ରାଜା ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଦମନ କରି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ହୋଇ।
ତାଂ ସତ୍ଯନାମାଂ ଦୃଢତୋରଣାର୍ଗଲାମ୍ ::ଗୃହୈର୍ଵିଚିତ୍ରୈରୁପଶୋଭିତାଂ ଶିଵାମ୍ । ପୁରୀମଯୋଧ୍ଯାଂ ନୃସହସ୍ରସଂକୁଲାଂ ::ଶଶାସ ଵୈ ଶକ୍ରସମୋ ମହୀପତିଃ ॥୧-୬-
ସତ୍ୟନାମା ନାମକ ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟା ପୁରୀ, ଦୃଢ ଦ୍ୱାର ଓ ଅର୍ଗଳା ସହିତ, ବିଚିତ୍ର ଘର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଶୁଭ, ହଜାର ଲୋକରେ ଭରିଥିବା, ଏହି ପୁରୀକୁ ଶକ୍ର ସମାନ ରାଜା ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
thumb|ସପ୍ତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ସପ୍ତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତସ୍ଯାମାତ୍ଯା ଗୁଣୈରାସନ୍ଵିକ୍ଷ୍ଵାକୋଃ ସୁମହାତ୍ମନଃ । ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞାଶ୍ଚେଙ୍ଗିତଜ୍ଞାଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରିଯହିତେ ରତାଃ ॥୧-୭-
ବିକ୍ଷ୍ୱାକୁ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଗୁଣବତୀ ଥିଲେ । ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଇଂଗିତ ବୁଝିପାରିବାରେ ଦକ୍ଷ, ଏବଂ ସଦା ରାଜାଙ୍କର ଭଲ ଓ ପ୍ରିୟ କାମରେ ଲଗି ଥିଲେ ।
ଅଷ୍ଟୌ ବଭୂଵୁର୍ଵୀରସ୍ଯ ତସ୍ଯାମାତ୍ଯା ଯଶସ୍ଵିନଃ । ଶୁଚଯଶ୍ଚାନୁରକ୍ତାଶ୍ଚ ରାଜକୃତ୍ଯେଷୁ ନିତ୍ଯଶଃ ॥୧-୭-
ସେ ଯଶସ୍ୱୀ ଓ ଶୂର ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ଏଠି ଆଠ ଜଣ ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ । ସେମାନେ ଶୁଚି ଚରିତ୍ର ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସଦା ରାଜକାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗି ଥିଲେ ।
ଧୃଷ୍ଟିର୍ଜଯନ୍ତୋ ଵିଜଯଃ ସୁରାଷ୍ଟ୍ରୋ ରାଷ୍ଟ୍ର୍ଵର୍ଧନଃ । ଅକୋପୋ ଧର୍ମପାଲଶ୍ଚ ସୁମନ୍ତ୍ରଶ୍ଚାଷ୍ଟମୋଽର୍ଥଵିତ୍ ॥୧-୭-
ଧୃଷ୍ଟି, ଜୟନ୍ତ, ବିଜୟ, ସୁରାଷ୍ଟ୍ର, ରାଷ୍ଟ୍ରବର୍ଧନ, ଅକୋପ, ଧର୍ମପାଳ ଓ ଅଠମ ମନ୍ତ୍ରୀ ସୁମନ୍ତ୍ର, ଯିଏ ଅର୍ଥକୁ ବୁଝିଥିଲେ ।
ଋତ୍ଵିଜୌ ଦ୍ଵାଵଭିମତୌ ତସ୍ଯାସ୍ତାମୃଷିସତ୍ତମୌ । ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାମଦେଵଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ଚ ତଥାପରେ ॥୧-୭-
ସେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ଦୁଇ ଜଣ ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ, ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ — ବସିଷ୍ଠ ଓ ବାମଦେବ । ଏହାପରେ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ।
ସୁଯଜ୍ଞୋଽପ୍ଯଥ ଜାବାଲିଃ କାଶ୍ଯପୋଽପ୍ଯଥ ଗୌତମଃ । ମାର୍କଣ୍ଡେଯସ୍ତୁ ଦୀର୍ଘାଯୁସ୍ତଥା କାତ୍ଯାଯନୋ ଦ୍ଵିଜଃ ॥୧-୭-
ସୁୟଜ୍ଞ, ଜାବାଲି, କାଶ୍ୟପ, ଗୌତମ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଓ କାତ୍ୟାୟନ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ।
ଏତୈର୍ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଭିର୍ନିତ୍ଯମୃତ୍ଵିଜସ୍ତସ୍ଯ ପୌର୍ଵକାଃ । ଵିଦ୍ଯାଵିନୀତା ହ୍ରୀମନ୍ତଃ କୁଶଲା ନିଯତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ॥୧-୭-
ଏହି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ସଦା ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ । ସେମାନେ ଶିକ୍ଷିତ, ଶିଷ୍ଟ, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ଦକ୍ଷ ଓ ନିୟତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିଲେ ।
ତେଜଃକ୍ଷମାଯଶଃପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ମିତପୂର୍ଵାଭିଭାଷିଣଃ । କ୍ରୋଧାତ୍ କାମାର୍ଥହେତୋର୍ଵା ନ ବ୍ରୂଯୁରନୃତଂ ଵଚଃ ॥୧-୭-
ସେମାନେ ଶକ୍ତି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯଶ ପାଇଥିଲେ; ମୃଦୁ ହସି ଦେଇ କଥା କହୁଥିଲେ; କ୍ରୋଧ, ଇଚ୍ଛା କିମ୍ବା ଲାଭ ପାଇଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁନଥିଲେ ।
ତେଷାମଵିଦିତଂ କିଂଚିତ୍ ସ୍ଵେଷୁ ନାସ୍ତି ପରେଷୁ ଵା । କ୍ରିଯମାଣଂ କୃତଂ ଵାପି ଚାରେଣାପି ଚିକୀର୍ଷିତମ୍ ॥୧-୭-
ସେମାନେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଉଛି, କରାଯାଇଛି କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଭବିଷ୍ୟତ କାମ ଅଛି — କିଛି ଅଜଣା ଥିଲା ନାହିଁ ।
କୁଶଲା ଵ୍ଯଵହାରେଷୁ ସୌହୃଦେଷୁ ପରୀକ୍ଷିତାଃ । ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ଯଥା ଦଣ୍ଡଂ ଧାରଯେଯୁଃ ସୁତେଷ୍ଵପି ॥୧-୭-
ସେମାନେ ବ୍ୟବହାରରେ ଦକ୍ଷ, ମିତ୍ରତାରେ ପରୀକ୍ଷିତ; ଦଣ୍ଡ ଦେବାର ସମୟ ଆସିଲେ ନିଜ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥିଲେ ।
କୋଶସଂଗ୍ରହଣେ ଯୁକ୍ତା ବଲସ୍ଯ ଚ ପରିଗ୍ରହେ । ଅହିତଂ ଚାପି ପୁରୁଷଂ ନ ହିଂସ୍ଯୁରଵିଦୂଷକମ୍ ॥୧-୭-
ସେମାନେ ଧନ ସଂଗ୍ରହ ଓ ସେନା ପରିଚାଳନାରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ; ଶତ୍ରୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅପରାଧ ନକରିଥିବା ଲୋକକୁ କେବେ କ୍ଷତି କରୁନଥିଲେ ।
ଵୀରାଶ୍ଚ ନିଯତୋତ୍ସାହା ରାଜଶାସ୍ତ୍ରମନୁଷ୍ଠିତାଃ। ଶୁଚୀନାଂ ରକ୍ଷିତାରଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଂ ଵିଷଯଵାସିନାମ୍ ॥୧-୭-
ସେମାନେ ଶୂର ଓ ସଦା ଉତ୍ସାହୀ; ରାଜାଙ୍କର ନୀତି ଅନୁସରିଥିଲେ; ଏବଂ ସଦା ଶୁଚି ନାଗରିକମାନେ ପାଇଁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ।
ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରମହିଂସନ୍ତସ୍ତେ କୋଶଂ ସମପୂରଯନ୍ । ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଦଣ୍ଡାଃ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପୁରୁଷସ୍ଯ ବଲାବଲମ୍ ॥୧-୭-
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପାଇଁ ଅହିଂସା ଅନୁସରି, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଧନକୁ ପୂରଣ କରିଥିଲେ; ଏବଂ ଲୋକର ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖି କଠୋର ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥିଲେ ।
ଶୁଚୀନାମେକବୁଦ୍ଧୀନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ସମ୍ପ୍ରଜାନତାମ୍ । ନାସୀତ୍ପୁରେ ଵା ରାଷ୍ଟ୍ରେ ଵା ମୃଷାଵାଦୀ ନରଃ କ୍ଵଚିତ୍ ॥୧-୭-
ଏହି ଶୁଚି ଓ ଏକମନ ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତେ ବୁଝିପାରିବାରେ ଦକ୍ଷ; ସହର କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟରେ କେଉଁଠି ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିବା ଲୋକ ଥିଲେ ନାହିଁ ।
କ୍ଵଚିନ୍ନ ଦୁଷ୍ଟସ୍ତତ୍ରାସୀତ୍ ପରଦାରରତିର୍ନରଃ । ପ୍ରଶାନ୍ତଂ ସର୍ଵମେଵାସୀଦ୍ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ପୁରଵରଂ ଚ ତତ୍ ॥୧-୭-
ସେଠାରେ କେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ଜୀବନୀ ସହିତ ଆସକ୍ତ ଲୋକ ଥିଲେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଓ ମୁଖ୍ୟ ସହର ଶାନ୍ତ ଥିଲା ।
ସୁଵାସସଃ ସୁଵେଶାଶ୍ଚ ତେ ଚ ସର୍ଵେ ଶୁଚିଵ୍ରତାଃ । ହିତାର୍ଥାଶ୍ଚ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଜାଗ୍ରତୋ ନଯଚକ୍ଷୁଷା ॥୧-୭-
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସୁଫଟା ଓ ସୁନ୍ଦର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ଶୁଚି ନିୟମ ଅନୁସରିଥିଲେ; ଏବଂ ଜାଗ୍ରତ ନୟନ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କର ଭଲ ଦେଖୁଥିଲେ ।
ଗୁରୋର୍ଗୁଣଗୃହୀତାଶ୍ଚ ପ୍ରଖ୍ଯାତାଶ୍ଚ ପରାକ୍ରମୈଃ । ଵିଦେଶେଷ୍ଵପି ଵିଜ୍ଞାତାଃ ସର୍ଵତୋ ବୁଦ୍ଧିନିଶ୍ଚଯାଃ ॥୧-୭-
ସେମାନେ ଗୁରୁଙ୍କର ଗୁଣ ଅନୁସରିଥିଲେ; ପ୍ରତାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ବିଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା; ସମସ୍ତଠି ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ଦୃଢ ଥିଲେ ।
ଅଭିତୋ ଗୁଣଵନ୍ତଶ୍ଚ ନ ଚାସନ୍ ଗୁଣଵର୍ଜିତାଃ । ସନ୍ଧିଵିଗ୍ରହତତ୍ଵଜ୍ଞାଃ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ସମ୍ପଦାନ୍ଵିତାଃ ॥୧-୭-
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଗୁଣବତୀ; କେଉଁଠି ଗୁଣ ନଥିବା ଲୋକ ଥିଲେ ନାହିଁ; ସନ୍ଧି ଓ ବିଗ୍ରହର ତତ୍ତ୍ୱରେ ପାରଙ୍ଗତ; ସ୍ୱଭାବରେ ସମୃଦ୍ଧି ଥିଲେ ।
ମଂତ୍ରସଂଵରଣେ ଶକ୍ତାଃ ଶକ୍ତାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମାସୁ ବୁଦ୍ଧିଷୁ । ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରଵିଶେଷଜ୍ଞାଃ ସତତଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନଃ ॥୧-୭-
ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ର ରହିବାରେ ଦକ୍ଷ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ବୁଦ୍ଧିରେ ପାରଙ୍ଗତ; ସଦା ମିଳୁଥିବା ଭାବରେ କଥା କହୁଥିଲେ; ନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ ।
ଈଦୃଶୈସ୍ତୈରମାତ୍ଯୈଶ୍ଚ ରାଜା ଦଶରଥୋଽନଘଃ । ଉପପନ୍ନୋ ଗୁଣୋପେତୈରନ୍ଵଶାସଦ୍ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍ ॥୧-୭-
ଏପରି ଗୁଣବତ୍ତା ଓ ଦକ୍ଷତା ଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦୋଷରହିତ ଦଶରଥ ରାଜା ଭୂମିକୁ ଶାସନ କରିଥିଲେ।
ଅଵେକ୍ଷ୍ଯମାଣଶ୍ଚାରେଣ ପ୍ରଜା ଧର୍ମେଣ ରକ୍ଷଯନ୍ । ପ୍ରଜାନାଂ ପାଲନଂ କୁର୍ଵନ୍ନଧର୍ମଂ ପରିଵର୍ଜଯନ୍ ॥୧-୭-
ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଧର୍ମରେ ରହି ସେମାନେକୁ ସୁରକ୍ଷା କରି, ଅଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ରାଜା ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
ଵିଶ୍ରୁତସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵଦାନ୍ଯଃ ସତ୍ଯସଂଗରଃ । ସ ତତ୍ର ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ଶଶାସ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍ ॥୧-୭-
ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କଥାରେ ଉଦାର, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ସେ ପୁରୁଷସିଂହ ଏଠାରେ ଭୂମିକୁ ଶାସନ କରିଥିଲେ।
ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ଵିଶିଷ୍ଟଂ ଵା ତୁଲ୍ଯଂ ଵା ଶତ୍ରୁମାତ୍ମନଃ । ମିତ୍ରଵାନ୍ନତସାମନ୍ତଃ ପ୍ରତାପହତକଣ୍ଟକଃ । ସ ଶଶାସ ଜଗଦ୍ ରାଜା ଦିଵି ଦେଵପତିର୍ଯଥା ॥୧-୭-
ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରତି ଶତ୍ରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ସମାନ ମିଳିଲେନି; ମିତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପ୍ରୀତି, ସାମନ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ, ଶକ୍ତିରେ ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଦମନ କରି, ସେ ରାଜା ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଭଳି ଜଗତକୁ ଶାସନ କରିଥିଲେ।
ତୈର୍ମନ୍ତ୍ରିଭିର୍ମନ୍ତ୍ରହିତୈ ନିଵିଷ୍ଟୈ- ::ର୍ଵୃତୋଽନୁରକ୍ତୈଃ କୁଶଲୈଃ ସମର୍ଥୈଃ । ସ ପାର୍ଥିଵୋ ଦୀପ୍ତିମଵାପ ଯୁକ୍ତ- ::ସ୍ତେଜୋମଯୈର୍ଗୋଭିରିଵୋଦିତୋଽର୍କଃ ॥୧-୭-
ଏହି ଦକ୍ଷ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଦୟାଳୁ ଓ ଚତୁର୍ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ; ଏହି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଦଶରଥ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କିରଣରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ।