ତସ୍ମାନ୍ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ରାମଃ ପାପଂ କିଂଚିତ୍ କରିଷ୍ଯତି। ରାମସ୍ତୁ ଭରତେ ପାପଂ କୁର୍ଯାଦେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଏହିକାରଣରୁ ରାମ କେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କୌଣସି ଖରାପ କାମ କରିବେନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ବରତଙ୍କ ପ୍ରତି ରାମ ଖରାପ କାମ କରିପାରନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ ରାଜଗୃହାଦେଵ ଵନଂ ଗଚ୍ଛତୁ ରାଘଵଃ। ଏତଦ୍ଧି ରୋଚତେ ମହ୍ଯଂ ଭୃଶଂ ଚାପି ହିତଂ ତଵ
ସେହିପାଇଁ ରାଘବ ରାଜମହଳରୁ ସିଧାସଳଖ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଆନ୍ତୁ; ଏହି ମୋତେ ଖୁସି ଦେଉଛି, ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ ବହୁତ ଉପକାରୀ।
ଏଵଂ ତେ ଜ୍ଞାତିପକ୍ଷସ୍ଯ ଶ୍ରେଯଶ୍ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଯଦି ଚେଦ୍ ଭରତୋ ଧର୍ମାତ୍ ପିତ୍ର୍ଯଂ ରାଜ୍ଯମଵାପ୍ସ୍ଯତି
ଏହିପରି ହେଲେ, ତୁମର ପରିବାରର ମଙ୍ଗଳ ହେବ, ଯଦି ବରତ ଧର୍ମରେ ଅନୁସାରି ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ରାଜ୍ୟ ପାଇପାରିବେ।
ସ ତେ ସୁଖୋଚିତୋ ବାଲୋ ରାମସ୍ଯ ସହଜୋ ରିପୁଃ। ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥସ୍ଯ ନଷ୍ଟାର୍ଥୋ ଜୀଵିଷ୍ଯତି କଥଂ ଵଶେ
ସେଇ ଛୁଆଁ, ଯିଏ ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ରାମଙ୍କ ସ୍ୱାଭାବିକ ଶତ୍ରୁ; ସମ୍ପଦ ହରାଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ଜଣଙ୍କ ଅଧୀନରେ କିପରି ରହିପାରିବେ?
ଅଭିଦ୍ରୁତମିଵାରଣ୍ଯେ ସିଂହେନ ଗଜଯୂଥପମ୍। ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯମାନଂ ରାମେଣ ଭରତଂ ତ୍ରାତୁମର୍ହସି
ଯେପରି ଅରଣ୍ୟରେ ସିଂହ ହାତୀମାନଙ୍କ ମୁଖିଆକୁ ଧାଉଛି, ସେପରି ରାମଙ୍କ ଛାୟାରେ ଥିବା ବରତଙ୍କୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ଦର୍ପାନ୍ନିରାକୃତା ପୂର୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ସୌଭାଗ୍ଯଵତ୍ତଯା। ରାମମାତା ସପତ୍ନୀ ତେ କଥଂ ଵୈରଂ ନ ଯାପଯେତ୍
ପୂର୍ବେ ତୁମେ ତୁମ ଭାଗ୍ୟର ଗର୍ବରେ ରାମଙ୍କ ମାଆଁ, ତୁମ ସହପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲ; ଏବେ ସେ କିପରି ତୁମ ସହିତ ଶତ୍ରୁତା ରଖିବେ ନାହିଁ?
ଯଦା ଚ ରାମଃ ପୃଥିଵୀମଵାପ୍ସ୍ଯତେ ପ୍ରଭୂତରତ୍ନାକରଶୈଲସଂଯୁତାମ୍। ତଦା ଗମିଷ୍ଯସ୍ଯଶୁଭଂ ପରାଭଵଂ ସହୈଵ ଦୀନା ଭରତେନ ଭାମିନି
ଯେତେବେଳେ ରାମ ପୃଥିବୀ, ଅନେକ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ପାହାଡ଼ରେ ଶୋଭିତ, ଅଧିକାର କରିବେ, ସେତେବେଳେ, ହେ ଶାନ୍ତ ମନ, ତୁମେ ଓ ଦୁଃଖିତ ବରତ ଦୁଃଖ ଓ ହାର ଭୋଗିବ।
ଯଦା ହି ରାମଃ ପୃଥିଵୀମଵାପ୍ସ୍ଯତେ ଧ୍ରୁଵଂ ପ୍ରଣଷ୍ଟୋ ଭରତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଅତୋ ହି ସଂଚିନ୍ତଯ ରାଜ୍ଯମାତ୍ମଜେ ପରସ୍ଯ ଚୈଵାସ୍ଯ ଵିଵାସକାରଣମ୍
ଯେତେବେଳେ ରାମ ପୃଥିବୀ ଅଧିକାର କରିବେ, ବରତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହାରିଯିବେ; ଏହିପାଇଁ ତୁମେ ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ପାଇଁ ବନବାସର କାରଣ ବିଚାର କର।
thumb|ନଵମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ନଵମଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ନବମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ କୈକେଯୀ କ୍ରୋଧେନ ଜ୍ଵଲିତାନନା। ଦୀର୍ଘମୁଷ୍ଣଂ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ମନ୍ଥରାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, କୈକେୟୀ ରୋଷରେ ମୁହଁ ଜ୍ୱଳିଉଥିବା, ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ତାପ୍ତ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
ଅଦ୍ଯ ରାମମିତଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵନଂ ପ୍ରସ୍ଥାପଯାମ୍ଯହମ୍। ଯୌଵରାଜ୍ଯେନ ଭରତଂ କ୍ଷିପ୍ରମଦ୍ଯାଭିଷେଚଯେ
ଆଜି ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଇଦେବି, ଏବଂ ଆଜି ବର୍ତ୍ତମାନେ ବରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଦେବି।
ଇଦଂ ତ୍ଵିଦାନୀଂ ସମ୍ପଶ୍ଯ କେନୋପାଯେନ ସାଧଯେ। ଭରତଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ ରାଜ୍ଯଂ ନ ତୁ ରାମଃ କଥଂଚନ
ଏବେ ଭାବିବାକୁ ଦେଖ, କିପରି ଏହି କାମଟି ସଫଳ କରିପାରିବି, ଯେପରି ବରତ ରାଜ୍ୟ ପାଇବେ ଏବଂ କେହିଭଳି ରାମ ନ ପାଇବେ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସା ଦେଵ୍ଯା ମନ୍ଥରା ପାପଦର୍ଶିନୀ। ରାମାର୍ଥମୁପହିଂସନ୍ତୀ କୈକେଯୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିବା ପରେ, ମନ୍ଥରା ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟ ମନେଇଥାଏ, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ସେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲା।
ହନ୍ତେଦାନୀଂ ପ୍ରପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ କୈକେଯି ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵଚଃ। ଯଥା ତେ ଭରତୋ ରାଜ୍ଯଂ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି କେଵଲମ୍
ଏବେ, କୈକେୟୀ, ଭଲଭାବେ ଦେଖ ଏବଂ ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଯେପରି ତୁମର ପୁଅ ବରତ ଏକାକି ରାଜ୍ୟ ପାଇପାରିବେ।
କିଂ ନ ସ୍ମରସି କୈକେଯି ସ୍ମରନ୍ତୀ ଵା ନିଗୂହସେ। ଯଦୁଚ୍ଯମାନମାତ୍ମାର୍ଥଂ ମତ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
କୈକେୟୀ, କାହିଁକି ତୁମେ ସେଥିରେ ମନେ ପକାନି, କିମ୍ବା ମନେ ରଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୁଚାଉଛ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ମୋ ପାଖରୁ କିଛି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ମଯୋଚ୍ଯମାନଂ ଯଦି ତେ ଶ୍ରୋତୁଂ ଛନ୍ଦୋ ଵିଲାସିନି। ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୈତଦ୍ ଵିଧୀଯତାମ୍
ଯଦି ତୁମେ ମୋ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ଭଲଭାବେ ଶୁଣ; ମୁଁ କହିଦେବି, ଏହା ଶୁଣି ତୁମେ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ କାମ କର।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ଵଚନଂ ତସ୍ଯା ମନ୍ଥରାଯାସ୍ତୁ କୈକଯୀ। କିଂଚିଦୁତ୍ଥାଯ ଶଯନାତ୍ ସ୍ଵାସ୍ତୀର୍ଣାଦିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ମନ୍ଥରାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କୈକେୟୀ ତାଙ୍କର ଭଲ ଛାଣିଥିବା ଶଯ୍ୟାରୁ ଅଳ୍ପ ଉଠି ବସି, ଏହିପରି କହିଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତଦା ଦେଵ୍ଯା ମନ୍ଥରା ପାପଦର୍ଶିନୀ। ରାମାର୍ଥମୁପହିଂସନ୍ତୀ କୈକେଯୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିବା ପରେ, ମନ୍ଥରା ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ରଖେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ସେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲା।
ପୁରା ଦେଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ସହ ରାଜର୍ଷିଭିଃ ପତିଃ। ଅଗଚ୍ଛତ୍ ତ୍ଵାମୁପାଦାଯ ଦେଵରାଜସ୍ଯ ସାହ୍ଯକୃତ୍
ପୂର୍ବେ ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ, ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ରାଜା ଦଶରଥ ରାଜା ଋଷିମାନେ ସହିତ ତୁମକୁ ସଙ୍ଗେ ନେଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଦିଶମାସ୍ଥାଯ କୈକେଯି ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଣ୍ଡକାନ୍ ପ୍ରତି। ଵୈଜଯନ୍ତମିତି ଖ୍ଯାତଂ ପୁରଂ ଯତ୍ର ତିମିଧ୍ଵଜଃ
କୈକେୟୀ, ସେଠାରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦଣ୍ଡକ ଅଞ୍ଚଳ ଦିଗରେ, ଯେଉଁଠାରେ 'ବୈଜୟନ୍ତ' ନାମକ ପୁର ଅଛି ଏବଂ ତିମି ଚିହ୍ନ ତଳେ ପତାକା ଉଠାଯାଇଥିଲା, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ସ ଶମ୍ବର ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ଶତମାଯୋ ମହାସୁରଃ। ଦଦୌ ଶକ୍ରସ୍ଯ ସଂଗ୍ରାମଂ ଦେଵସଙ୍ଘୈରନିର୍ଜିତଃ
ସେଠାରେ 'ଶମ୍ବର' ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ଦାନବ ଥିଲେ, ଯିଏ ଶତ ମାୟାର ମାଲିକ ଥିଲେ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଦେବମାନେ ମିଶି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ହରାଇପାରିନଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ମହତି ସଂଗ୍ରାମେ ପୁରୁଷାନ୍ କ୍ଷତଵିକ୍ଷତାନ୍। ରାତ୍ରୌ ପ୍ରସୁପ୍ତାନ୍ ଘ୍ନନ୍ତି ସ୍ମ ତରସାପାସ୍ଯ ରାକ୍ଷସାଃ
ସେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଣିଷମାନେ ଦୂରେ ହଟିଗଲାପରେ, ରାତିରେ ଆହତ ଓ ଶୁଅଥିବାମାନେକୁ ଜୋର ଦେଇ ମାରୁଥିଲେ।
ତତ୍ରାକରୋନ୍ମହାଯୁଦ୍ଧଂ ରାଜା ଦଶରଥସ୍ତଦା। ଅସୁରୈଶ୍ଚ ମହାବାହୁଃ ଶସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଶକଲୀକୃତଃ
ସେଠି ରାଜା ଦଶରଥ ତେବେ ଦାନବମାନେ ସହିତ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲା।
ଅପଵାହ୍ଯ ତ୍ଵଯା ଦେଵି ସଂଗ୍ରାମାନ୍ନଷ୍ଟଚେତନଃ। ତତ୍ରାପି ଵିକ୍ଷତଃ ଶସ୍ତ୍ରୈଃ ପତିସ୍ତେ ରକ୍ଷିତସ୍ତ୍ଵଯା
ମହାରାଣୀ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ଉଠାଇ ନେଇଗଲେ, ଏବଂ ସେଠି ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ।
ତୁଷ୍ଟେନ ତେନ ଦତ୍ତୌ ତେ ଦ୍ଵୌ ଵରୌ ଶୁଭଦର୍ଶନେ। ସ ତ୍ଵଯୋକ୍ତଃ ପତିର୍ଦେଵି ଯଦେଚ୍ଛେଯଂ ତଦା ଵରମ୍
ତାହାରେ ସେ ଖୁସି ହୋଇ, ତୁମକୁ ଦୁଇଟି ବର ଦେଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ; ତୁମ ସ୍ୱାମୀ କହିଥିଲେ, 'ଯେତେବେଳେ ଚାହିବ, ସେତେବେଳେ ଏହି ବର ନେଇପାରିବ।'
ଗୃହ୍ଣୀଯାଂ ତୁ ତଦା ଭର୍ତସ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତଂ ମହାତ୍ମନା। ଅନଭିଜ୍ଞା ହ୍ଯହଂ ଦେଵି ତ୍ଵଯୈଵ କଥିତଂ ପୁରା
ସେବେଳେ ତୁମେ କହିଥିଲ, 'ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଚାହିବି, ସେତେବେଳେ ଏହି ବର ନେଇବି,' ଏବଂ ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ମନେମନେ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ; ମୁଁ ଏହି କଥା ଆଗରୁ ତୁମ ପାଖରୁ ଶୁଣିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାଣିନଥିଲି।
କଥୈଷା ତଵ ତୁ ସ୍ନେହାନ୍ମନସା ଧାର୍ଯତେ ମଯା। ରାମାଭିଷେକସମ୍ଭାରାନ୍ନିଗୃହ୍ଯ ଵିନିଵର୍ତଯ
ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ ଏହି କଥାଟି ମୁଁ ମନେ ରଖିଥିଲି; ଏବେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ତୟାରି ଚାଲିଛି, ସେଠାରୁ ବାଞ୍ଚି ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ତୌ ଚ ଯାଚସ୍ଵ ଭର୍ତାରଂ ଭରତସ୍ଯାଭିଷେଚନମ୍। ପ୍ରଵ୍ରାଜନଂ ଚ ରାମସ୍ଯ ଵର୍ଷାଣି ଚ ଚତୁର୍ଦଶ
ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏହି ଦୁଇଟି ବର ମାଗ, ବରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ଚଉଦ ବର୍ଷ ପାଇଁ ବନବାସ।
ଚତୁର୍ଦଶ ହି ଵର୍ଷାଣି ରାମେ ପ୍ରଵ୍ରାଜିତେ ଵନମ୍। ପ୍ରଜାଭାଵଗତସ୍ନେହଃ ସ୍ଥିରଃ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଚଉଦ ଖରାପିଏ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ରାମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଯିବେ, ସେ ସମୟରେ ତୁମର ପୁଅ ଲୋକଙ୍କର ସ୍ନେହରେ ଦୃଢ଼ ହେବେ ଏବଂ ଭଲଭାବରେ ରହିବେ।
କ୍ରୋଧାଗାରଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଦ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧେଵାଶ୍ଵପତେଃ ସୁତେ। ଶେଷ୍ଵାନନ୍ତର୍ହିତାଯାଂ ତ୍ଵଂ ଭୂମୌ ମଲିନଵାସିନୀ
ଆଜି ତୁମେ କ୍ରୋଧ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ଯେପରି ଘୋଡ଼ାର ମାଲିକଙ୍କ ପୁଅ ଉପରେ ରୁଷ୍ଟ ହେଉଛ, ଏବଂ ମାଟିରେ ମେଳା କପଡ଼ା ପିନ୍ଧି ଚୁପଚାପ ଲୁଚି ରୁହ।