ଭଵିତା ରାଘଵୋ ରାଜା ରାଘଵସ୍ଯ ଚ ଯଃ ସୁତଃ। ରାଜଵଂଶାତ୍ତୁ ଭରତଃ କୈକେଯି ପରିହାସ୍ଯତେ
ରାଘବ ରାଜା ହେବେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ତା'ପରେ; କିନ୍ତୁ ଭରତ, ହେ କୈକେୟୀ, ରାଜବଂଶରୁ ବାହାରି ଦିଆଯିବେ।
ନହି ରାଜ୍ଞଃ ସୁତାଃ ସର୍ଵେ ରାଜ୍ଯେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଭାମିନି। ସ୍ଥାପ୍ଯମାନେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସୁମହାନନଯୋ ଭଵେତ୍
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ରାଜ୍ୟରେ ରହନ୍ତି ନାହିଁ; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ ବଡ଼ ଅନ୍ୟାୟ ହେବ।
ତସ୍ମାଜ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ହି କୈକେଯି ରାଜ୍ଯତନ୍ତ୍ରାଣି ପାର୍ଥିଵାଃ। ସ୍ଥାପଯନ୍ତ୍ଯନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗି ଗୁଣଵତ୍ସ୍ଵିତରେଷ୍ଵପି
ଏହିପରି, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷିଣୀ, ରାଜାମାନେ ସଦା ବଡ଼ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣବାନ୍ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।
ଅସାଵତ୍ଯନ୍ତନିର୍ଭଗ୍ନସ୍ତଵ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଅନାଥଵତ୍ ସୁଖେଭ୍ଯଶ୍ଚ ରାଜଵଂଶାଚ୍ଚ ଵତ୍ସଲେ
ତୁମର ପୁଅ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଙ୍ଗିଯିବ, ଅନାଥ ଭଳି ସମସ୍ତ ସୁଖ ଓ ରାଜବଂଶରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବ, ହେ ସ୍ନେହମୟୀ।
ସାହଂ ତ୍ଵଦର୍ଥେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ତ୍ଵଂ ତୁ ମାଂ ନାଵବୁଦ୍ଧ୍ଯସେ। ସପତ୍ନିଵୃଦ୍ଧୌ ଯା ମେ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଦେଯଂ ଦାତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହାଁ; ସହପତ୍ନୀ ଉପରେ ତୁମ ଲାଭ ବଢ଼ାଇବାରେ ଯେ ମୋର ଯେତେକି ଅଂଶ ଅଛି, ତାହାର ଫଳ ଦେବା ଉଚିତ।
ଧ୍ରୁଵଂ ତୁ ଭରତଂ ରାମଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜ୍ଯମକଣ୍ଟକମ୍। ଦେଶାନ୍ତରଂ ନାଯଯିତା ଲୋକାନ୍ତରମଥାପି ଵା
ନିଶ୍ଚିତ, ଯେତେବେଳେ ରାମ ଅବିରୋଧିତ ରାଜ୍ୟ ପାଇବେ, ସେ ବରତଙ୍କୁ ଦୂର ଦେଶକୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବେ।
ବାଲ ଏଵ ତୁ ମାତୁଲ୍ଯଂ ଭରତୋ ନାଯିତସ୍ତ୍ଵଯା। ସଂନିକର୍ଷାଚ୍ଚ ସୌହାର୍ଦଂ ଜାଯତେ ସ୍ଥାଵରେଷ୍ଵିଵ
ବରତ ଛୁଆଁ ଥିବାବେଳେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମାମାଘରେ ରଖିନଥିଲ; ନିକଟତା ଦ୍ୱାରା ମଧୁର ସମ୍ପର୍କ ହୁଏ, ଅଚଳ ଜିନିଷମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଭରତାନୁଵଶାତ୍ ସୋଽପି ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତତ୍ସମଂ ଗତଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ହି ଯଥା ରାମଂ ତଥାଯଂ ଭରତଂ ଗତଃ
ବରତଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଶତୃଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ସେଇପରି ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ପଛରେ ରହନ୍ତି, ସେପରି ଶତୃଘ୍ନ ବରତଙ୍କ ପଛରେ ରହନ୍ତି।
ଶ୍ରୂଯତେ ହି ଦ୍ରୁମଃ କଶ୍ଚିଚ୍ଛେତ୍ତଵ୍ଯୋ ଵନଜୀଵନୈଃ। ସଂନିକର୍ଷାଦିଷୀକାଭିର୍ମୋଚିତଃ ପରମାଦ୍ ଭଯାତ୍
ଶୁଣାଯାଏ ଯେ, କିଛି ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନ୍ତମାନେ କାଟିବାକୁ ଥିବା ଗଛକୁ, ନିକଟତା ଦ୍ୱାରା ଭୟରେ ତୀରମାନେ ଶାଖା ଛିଣିଦିଅନ୍ତି।
ଗୋପ୍ତା ହି ରାମଂ ସୌମିତ୍ରିର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚାପି ରାଘଵଃ। ଅଶ୍ଵିନୋରିଵ ସୌଭ୍ରାତ୍ରଂ ତଯୋର୍ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବେ, ରାଘବ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବେ; ତାଙ୍କର ଭାଇପାଇଁ ସ୍ନେହ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯେପରି ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କର।
ତସ୍ମାନ୍ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ରାମଃ ପାପଂ କିଂଚିତ୍ କରିଷ୍ଯତି। ରାମସ୍ତୁ ଭରତେ ପାପଂ କୁର୍ଯାଦେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଏହିକାରଣରୁ ରାମ କେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କୌଣସି ଖରାପ କାମ କରିବେନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ବରତଙ୍କ ପ୍ରତି ରାମ ଖରାପ କାମ କରିପାରନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ ରାଜଗୃହାଦେଵ ଵନଂ ଗଚ୍ଛତୁ ରାଘଵଃ। ଏତଦ୍ଧି ରୋଚତେ ମହ୍ଯଂ ଭୃଶଂ ଚାପି ହିତଂ ତଵ
ସେହିପାଇଁ ରାଘବ ରାଜମହଳରୁ ସିଧାସଳଖ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଆନ୍ତୁ; ଏହି ମୋତେ ଖୁସି ଦେଉଛି, ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ ବହୁତ ଉପକାରୀ।
ଏଵଂ ତେ ଜ୍ଞାତିପକ୍ଷସ୍ଯ ଶ୍ରେଯଶ୍ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଯଦି ଚେଦ୍ ଭରତୋ ଧର୍ମାତ୍ ପିତ୍ର୍ଯଂ ରାଜ୍ଯମଵାପ୍ସ୍ଯତି
ଏହିପରି ହେଲେ, ତୁମର ପରିବାରର ମଙ୍ଗଳ ହେବ, ଯଦି ବରତ ଧର୍ମରେ ଅନୁସାରି ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ରାଜ୍ୟ ପାଇପାରିବେ।
ସ ତେ ସୁଖୋଚିତୋ ବାଲୋ ରାମସ୍ଯ ସହଜୋ ରିପୁଃ। ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥସ୍ଯ ନଷ୍ଟାର୍ଥୋ ଜୀଵିଷ୍ଯତି କଥଂ ଵଶେ
ସେଇ ଛୁଆଁ, ଯିଏ ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ରାମଙ୍କ ସ୍ୱାଭାବିକ ଶତ୍ରୁ; ସମ୍ପଦ ହରାଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ଜଣଙ୍କ ଅଧୀନରେ କିପରି ରହିପାରିବେ?
ଅଭିଦ୍ରୁତମିଵାରଣ୍ଯେ ସିଂହେନ ଗଜଯୂଥପମ୍। ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯମାନଂ ରାମେଣ ଭରତଂ ତ୍ରାତୁମର୍ହସି
ଯେପରି ଅରଣ୍ୟରେ ସିଂହ ହାତୀମାନଙ୍କ ମୁଖିଆକୁ ଧାଉଛି, ସେପରି ରାମଙ୍କ ଛାୟାରେ ଥିବା ବରତଙ୍କୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ଦର୍ପାନ୍ନିରାକୃତା ପୂର୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ସୌଭାଗ୍ଯଵତ୍ତଯା। ରାମମାତା ସପତ୍ନୀ ତେ କଥଂ ଵୈରଂ ନ ଯାପଯେତ୍
ପୂର୍ବେ ତୁମେ ତୁମ ଭାଗ୍ୟର ଗର୍ବରେ ରାମଙ୍କ ମାଆଁ, ତୁମ ସହପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲ; ଏବେ ସେ କିପରି ତୁମ ସହିତ ଶତ୍ରୁତା ରଖିବେ ନାହିଁ?
ଯଦା ଚ ରାମଃ ପୃଥିଵୀମଵାପ୍ସ୍ଯତେ ପ୍ରଭୂତରତ୍ନାକରଶୈଲସଂଯୁତାମ୍। ତଦା ଗମିଷ୍ଯସ୍ଯଶୁଭଂ ପରାଭଵଂ ସହୈଵ ଦୀନା ଭରତେନ ଭାମିନି
ଯେତେବେଳେ ରାମ ପୃଥିବୀ, ଅନେକ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ପାହାଡ଼ରେ ଶୋଭିତ, ଅଧିକାର କରିବେ, ସେତେବେଳେ, ହେ ଶାନ୍ତ ମନ, ତୁମେ ଓ ଦୁଃଖିତ ବରତ ଦୁଃଖ ଓ ହାର ଭୋଗିବ।
ଯଦା ହି ରାମଃ ପୃଥିଵୀମଵାପ୍ସ୍ଯତେ ଧ୍ରୁଵଂ ପ୍ରଣଷ୍ଟୋ ଭରତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଅତୋ ହି ସଂଚିନ୍ତଯ ରାଜ୍ଯମାତ୍ମଜେ ପରସ୍ଯ ଚୈଵାସ୍ଯ ଵିଵାସକାରଣମ୍
ଯେତେବେଳେ ରାମ ପୃଥିବୀ ଅଧିକାର କରିବେ, ବରତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହାରିଯିବେ; ଏହିପାଇଁ ତୁମେ ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ପାଇଁ ବନବାସର କାରଣ ବିଚାର କର।
thumb|ନଵମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ନଵମଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ନବମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ କୈକେଯୀ କ୍ରୋଧେନ ଜ୍ଵଲିତାନନା। ଦୀର୍ଘମୁଷ୍ଣଂ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ମନ୍ଥରାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, କୈକେୟୀ ରୋଷରେ ମୁହଁ ଜ୍ୱଳିଉଥିବା, ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ତାପ୍ତ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
ଅଦ୍ଯ ରାମମିତଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵନଂ ପ୍ରସ୍ଥାପଯାମ୍ଯହମ୍। ଯୌଵରାଜ୍ଯେନ ଭରତଂ କ୍ଷିପ୍ରମଦ୍ଯାଭିଷେଚଯେ
ଆଜି ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଇଦେବି, ଏବଂ ଆଜି ବର୍ତ୍ତମାନେ ବରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଦେବି।
ଇଦଂ ତ୍ଵିଦାନୀଂ ସମ୍ପଶ୍ଯ କେନୋପାଯେନ ସାଧଯେ। ଭରତଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ ରାଜ୍ଯଂ ନ ତୁ ରାମଃ କଥଂଚନ
ଏବେ ଭାବିବାକୁ ଦେଖ, କିପରି ଏହି କାମଟି ସଫଳ କରିପାରିବି, ଯେପରି ବରତ ରାଜ୍ୟ ପାଇବେ ଏବଂ କେହିଭଳି ରାମ ନ ପାଇବେ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସା ଦେଵ୍ଯା ମନ୍ଥରା ପାପଦର୍ଶିନୀ। ରାମାର୍ଥମୁପହିଂସନ୍ତୀ କୈକେଯୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିବା ପରେ, ମନ୍ଥରା ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟ ମନେଇଥାଏ, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ସେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲା।
ହନ୍ତେଦାନୀଂ ପ୍ରପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ କୈକେଯି ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵଚଃ। ଯଥା ତେ ଭରତୋ ରାଜ୍ଯଂ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି କେଵଲମ୍
ଏବେ, କୈକେୟୀ, ଭଲଭାବେ ଦେଖ ଏବଂ ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଯେପରି ତୁମର ପୁଅ ବରତ ଏକାକି ରାଜ୍ୟ ପାଇପାରିବେ।
କିଂ ନ ସ୍ମରସି କୈକେଯି ସ୍ମରନ୍ତୀ ଵା ନିଗୂହସେ। ଯଦୁଚ୍ଯମାନମାତ୍ମାର୍ଥଂ ମତ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
କୈକେୟୀ, କାହିଁକି ତୁମେ ସେଥିରେ ମନେ ପକାନି, କିମ୍ବା ମନେ ରଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୁଚାଉଛ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ମୋ ପାଖରୁ କିଛି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ମଯୋଚ୍ଯମାନଂ ଯଦି ତେ ଶ୍ରୋତୁଂ ଛନ୍ଦୋ ଵିଲାସିନି। ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୈତଦ୍ ଵିଧୀଯତାମ୍
ଯଦି ତୁମେ ମୋ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ଭଲଭାବେ ଶୁଣ; ମୁଁ କହିଦେବି, ଏହା ଶୁଣି ତୁମେ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ କାମ କର।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ଵଚନଂ ତସ୍ଯା ମନ୍ଥରାଯାସ୍ତୁ କୈକଯୀ। କିଂଚିଦୁତ୍ଥାଯ ଶଯନାତ୍ ସ୍ଵାସ୍ତୀର୍ଣାଦିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ମନ୍ଥରାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କୈକେୟୀ ତାଙ୍କର ଭଲ ଛାଣିଥିବା ଶଯ୍ୟାରୁ ଅଳ୍ପ ଉଠି ବସି, ଏହିପରି କହିଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତଦା ଦେଵ୍ଯା ମନ୍ଥରା ପାପଦର୍ଶିନୀ। ରାମାର୍ଥମୁପହିଂସନ୍ତୀ କୈକେଯୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିବା ପରେ, ମନ୍ଥରା ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ରଖେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ସେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲା।
ପୁରା ଦେଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ସହ ରାଜର୍ଷିଭିଃ ପତିଃ। ଅଗଚ୍ଛତ୍ ତ୍ଵାମୁପାଦାଯ ଦେଵରାଜସ୍ଯ ସାହ୍ଯକୃତ୍
ପୂର୍ବେ ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ, ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ରାଜା ଦଶରଥ ରାଜା ଋଷିମାନେ ସହିତ ତୁମକୁ ସଙ୍ଗେ ନେଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଦିଶମାସ୍ଥାଯ କୈକେଯି ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଣ୍ଡକାନ୍ ପ୍ରତି। ଵୈଜଯନ୍ତମିତି ଖ୍ଯାତଂ ପୁରଂ ଯତ୍ର ତିମିଧ୍ଵଜଃ
କୈକେୟୀ, ସେଠାରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦଣ୍ଡକ ଅଞ୍ଚଳ ଦିଗରେ, ଯେଉଁଠାରେ 'ବୈଜୟନ୍ତ' ନାମକ ପୁର ଅଛି ଏବଂ ତିମି ଚିହ୍ନ ତଳେ ପତାକା ଉଠାଯାଇଥିଲା, ସେଠାକୁ ଗଲେ।