ତେ ତୁ ଦିଗ୍ଭ୍ଯଃ ପୁରୀଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ରାମାଭିଷେଚନମ୍। ରାମସ୍ଯ ପୂରଯାମାସୁଃ ପୁରୀଂ ଜାନପଦା ଜନାଃ
ସେହି ଜନମାନେ ଦିଗଦିଗରୁ ଆସି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଦେଖିବାକୁ ପୁରୀକୁ ଭରିଦେଇଥିଲେ।
ଜନୌଘୈସ୍ତୈର୍ଵିସର୍ପଦ୍ଭିଃ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ତତ୍ର ନିଃସ୍ଵନଃ। ପର୍ଵସୂଦୀର୍ଣଵେଗସ୍ଯ ସାଗରସ୍ଯେଵ ନିଃସ୍ଵନଃ
ସେହି ଜନସମୂହ ଚାରିପାଖରେ ବିସ୍ତାର ହେବାରୁ ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସାଗରର ଗର୍ଜନ।
ତତସ୍ତଦିନ୍ଦ୍ରକ୍ଷଯସଂନିଭଂ ପୁରଂ ଦିଦୃକ୍ଷୁଭିର୍ଜାନପଦୈରୁପାହିତୈଃ। ସମନ୍ତତଃ ସସ୍ଵନମାକୁଲଂ ବଭୌ ସମୁଦ୍ରଯାଦୋଭିରିଵାର୍ଣଵୋଦକମ୍
ତାପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସେହି ପୁରୀ, ଉତ୍ସୁକ ଗ୍ରାମ ଲୋକମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଭିଡ଼ କରି, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ସାଗରର ଜଳରେ ଭରିଥିବା ଅର୍ଣ୍ଣବ ପରି ଚମକୁଥିଲା।
thumb|ସପ୍ତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏବେ ସପ୍ତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଜ୍ଞାତିଦାସୀ ଯତୋ ଜାତା କୈକେଯ୍ଯା ତୁ ସହୋଷିତା। ପ୍ରାସାଦଂ ଚନ୍ଦ୍ରସଂକାଶମାରୁରୋହ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ଜଣେ ଜ୍ଞାତିଦାସୀ, ଯିଏ କୈକେୟୀ ସହ ରହୁଥିଲେ, ସଂଯୋଗରେ ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଚମକୁଥିବା ଏକ ପ୍ରାସାଦକୁ ଅପେକ୍ଷା ଚଢ଼ିଗଲେ।
ସିକ୍ତରାଜପଥାଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ପ୍ରକୀର୍ଣକମଲୋତ୍ପଲାମ୍। ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ମନ୍ଥରା ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରାସାଦାଦନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ
ସେହି ପ୍ରାସାଦରୁ ମନ୍ଥରା ଦେଖିଲେ ଆୟୋଧ୍ୟାର ରାଜପଥ ଜଳ ଦେଇ ଭିଜାଯାଇଛି, ଏବଂ କମଳ ଓ ଉତ୍ପଳ ଚାଉଁ ହୋଇଛି।
ପତାକାଭିର୍ଵରାର୍ହାଭିର୍ଧ୍ଵଜୈଶ୍ଚ ସମଲଂକୃତାମ୍। ସିକ୍ତାଂ ଚନ୍ଦନତୋଯୈଶ୍ଚ ଶିରଃସ୍ନାତଜନୈର୍ଯୁତାମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ସହର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ସଜିଛି, ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଦେଇ ଭିଜାଯାଇଛି, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ଧୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଭରିଛନ୍ତି।
ମାଲ୍ଯମୋଦକହସ୍ତୈଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରୈରଭିନାଦିତାମ୍। ଶୁକ୍ଲଦେଵଗୃହଦ୍ଵାରାଂ ସର୍ଵଵାଦିତ୍ରନାଦିତାମ୍
ମାଳା ଓ ମିଠା ହାତରେ ଧରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାର ଧଳା ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ଭରିଥିଲା।
ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟଜନାକୀର୍ଣାଂ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷନିନାଦିତାମ୍। ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵରହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵାଂ ସମ୍ପ୍ରଣର୍ଦିତଗୋଵୃଷାମ୍
ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକମାନେ ଭରି ରହିଛନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଶ୍ରୁତିମଧୁର ଚାଣ୍ଡି ଗଞ୍ଜି ଉଠିଛି, ହାତୀ ଓ ଘୋଡାମାନେ ଖୁସିରେ ମହିମାମୟ ଦେଖାଉଛନ୍ତି, ଗାଁ ଓ ବଳଦମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି।
ହୃଷ୍ଟପ୍ରମୁଦିତୈଃ ପୌରୈରୁଚ୍ଛ୍ରିତଧ୍ଵଜମାଲିନୀମ୍। ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ମନ୍ଥରା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରଂ ଵିସ୍ମଯମାଗତା
ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱଜ ଦ୍ୱାରା ସଜିତ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ, ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଇ ରହିଥିବା ଦେଖି, ମନ୍ଥରା ଭୟଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭରି ଗଲା।
ଉତ୍ତମେନାଭିସଂଯୁକ୍ତା ହର୍ଷେଣାର୍ଥପରା ସତୀ। ରାମମାତା ଧନଂ କିଂ ନୁ ଜନେଭ୍ଯଃ ସମ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦରେ ଲିନ ହୋଇ, ଲାଭ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ରାମଙ୍କର ମାଆ — କଣ ଧନ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ବଣ୍ଟନ କରୁଛନ୍ତି?
ଅତିମାତ୍ରଂ ପ୍ରହର୍ଷଃ କିଂ ଜନସ୍ଯାସ୍ଯ ଚ ଶଂସ ମେ। କାରଯିଷ୍ଯତି କିଂ ଵାପି ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ମହୀପତିଃ
ଏହି ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦର କାରଣ କଣ? ମୁଁକୁ କହ, ଖୁସିରେ ଭରିଥିବା ରାଜା କଣ କରିବେ?
ଵିଦୀର୍ଯମାଣା ହର୍ଷେଣ ଧାତ୍ରୀ ତୁ ପରଯା ମୁଦା। ଆଚଚକ୍ଷେଽଥ କୁବ୍ଜାଯୈ ଭୂଯସୀଂ ରାଘଵେ ଶ୍ରିଯମ୍
ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଭରି ଯାଇଥିବା ଧାତ୍ରୀ, ମହା ଖୁସିରେ, ତାପରେ କୁଞ୍ଜାକୁ ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଆସୁଥିବା ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିଲା।
ଶ୍ଵଃ ପୁଷ୍ଯେଣ ଜିତକ୍ରୋଧଂ ଯୌଵରାଜ୍ଯେନ ଚାନଘମ୍। ରାଜା ଦଶରଥୋ ରାମମଭିଷେକ୍ତା ହି ରାଘଵମ୍
କାଳି ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ — ଯିଏ କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିଛନ୍ତି ଓ ଦୋଷ ନାହିଁ — ଯୁବରାଜ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବେ।
ଧାତ୍ର୍ଯାସ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁବ୍ଜା କ୍ଷିପ୍ରମମର୍ଷିତଃ। କୈଲାସଶିଖରାକାରାତ୍ ପ୍ରାସାଦାଦଵରୋହତ
ଧାତ୍ରୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କୁଞ୍ଜା ତୁରନ୍ତ ରାଗି ଉଠିଲା, କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ ରାଜପ୍ରାସାଦରୁ ତଳକୁ ଉତରିଲା।
ସା ଦହ୍ଯମାନା କ୍ରୋଧେନ ମନ୍ଥରା ପାପଦର୍ଶିନୀ। ଶଯାନାମେଵ କୈକେଯୀମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
କ୍ରୋଧରେ ଜଳି ଉଠି, ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖିପାରିଥିବା ମନ୍ଥରା, ଶୟାନା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲା।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ମୂଢେ କିଂ ଶେଷେ ଭଯଂ ତ୍ଵାମଭିଵର୍ତତେ। ଉପପ୍ଲୁତମଘୌଘେନ ନାତ୍ମାନମଵବୁଧ୍ଯସେ
ଉଠ, ମୂଢ଼ା! କାହିଁକି ଶୁଇ ରହିଛୁ? ତୁମ ଉପରେ ବିପଦ ଆସୁଛି। ଦୁଃଖର ଝଡ଼ରେ ଡୁବି ଯାଇଛୁ, ତୁମେ ନିଜକୁ ଚିହ୍ନି ପାରୁନାହିଁ।
ଅନିଷ୍ଟେ ସୁଭଗାକାରେ ସୌଭାଗ୍ଯେନ ଵିକତ୍ଥସେ। ଚଲଂ ହି ତଵ ସୌଭାଗ୍ଯଂ ନଦ୍ଯାଃ ସ୍ରୋତ ଇଵୋଷ୍ଣଗେ
ଅନିଷ୍ଟରେ ମଧୁର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ତୁମେ ଗର୍ବ କରୁଛ, ତୁମ ଭାଗ୍ୟ ଅସ୍ଥିର, ଗରମ ଋତୁର ନଦୀର ଧାରା ପରି।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ କୈକେଯୀ ରୁଷ୍ଟଯା ପରୁଷଂ ଵଚଃ। କୁବ୍ଜଯା ପାପଦର୍ଶିନ୍ଯା ଵିଷାଦମଗମତ୍ ପରମ୍
ଏଭଳି କୁଞ୍ଜାଙ୍କ ରାଗି ଓ କଠୋର କଥା ଶୁଣି, କୈକେୟୀ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବି ଗଲା।
କୈକେଯୀ ତ୍ଵବ୍ରଵୀତ୍ କୁବ୍ଜାଂ କଚ୍ଚିତ୍ କ୍ଷେମଂ ନ ମନ୍ଥରେ। ଵିଷଣ୍ଣଵଦନାଂ ହି ତ୍ଵାଂ ଲକ୍ଷଯେ ଭୃଶଦୁଃଖିତାମ୍
କୈକେୟୀ କୁଞ୍ଜାକୁ କହିଲା, 'ମନ୍ଥରା, ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି କି? ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ତୁମ ମୁହଁ ଦୁଃଖରେ ଭରି ଅଛି, ବହୁତ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛ।'
ମନ୍ଥରା ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୈକେଯ୍ଯା ମଧୁରାକ୍ଷରମ୍। ଉଵାଚ କ୍ରୋଧସଂଯୁକ୍ତା ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦା
କୈକେୟୀଙ୍କ ମୃଦୁ କଥା ଶୁଣି, କଥାରେ ଦକ୍ଷ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ମନ୍ଥରା ଉତ୍ତର ଦେଲା।
ସା ଵିଷଣ୍ଣତରା ଭୂତ୍ଵା କୁବ୍ଜା ତସ୍ଯାଂ ହିତୈଷିଣୀ। ଵିଷାଦଯନ୍ତୀ ପ୍ରୋଵାଚ ଭେଦଯନ୍ତୀ ଚ ରାଘଵମ୍
ଅଧିକ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କୁଞ୍ଜା ତାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଦୁଃଖ ଦେବାକୁ ଓ ରାଘବଙ୍କୁ ଦୂର କରିବାକୁ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲା।
ଅକ୍ଷଯଂ ସୁମହଦ୍ ଦେଵି ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ତ୍ଵଦ୍ଵିନାଶନମ୍। ରାମଂ ଦଶରଥୋ ରାଜା ଯୌଵରାଜ୍ଯେଽଭିଷେକ୍ଷ୍ଯତି
ହେ ଦେବୀ, ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଓ ଅନନ୍ତ ବିପଦ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି: ରାଜା ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବେ।
ସାସ୍ମ୍ଯଗାଧେ ଭଯେ ମଗ୍ନା ଦୁଃଖଶୋକସମନ୍ଵିତା। ଦହ୍ଯମାନାନଲେନେଵ ତ୍ଵଦ୍ଧିତାର୍ଥମିହାଗତା
ମୁଁ ଗଭୀର ଭୟରେ ଡୁବି ଅଛି, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭରି ଯାଇଛି, ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିବା ପରି ଅନୁଭବ କରୁଛି, ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।
ତଵ ଦୁଃଖେନ କୈକେଯି ମମ ଦୁଃଖଂ ମହଦ୍ ଭଵେତ୍। ତ୍ଵଦ୍ଵୃଦ୍ଧୌ ମମ ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ଚ ଭଵେଦିହ ନ ସଂଶଯଃ
କୈକେୟୀ, ତୁମ ଦୁଃଖ ମୋର ବଡ଼ ଦୁଃଖ ହେବ; ତୁମ ଅବନତି ମୋର ଅବନତି, ତୁମ ଉନ୍ନତି ମୋର ଉନ୍ନତି — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନରାଧିପକୁଲେ ଜାତା ମହିଷୀ ତ୍ଵଂ ମହୀପତେଃ। ଉଗ୍ରତ୍ଵଂ ରାଜଧର୍ମାଣାଂ କଥଂ ଦେଵି ନ ବୁଧ୍ଯସେ
ରାଜାଙ୍କ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ତୁମେ ରାଜାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ରାଣୀ; ଦେବୀ, ରାଜଧର୍ମର କଠିନତା କିପରି ତୁମେ ବୁଝିନାହିଁ?
ଧର୍ମଵାଦୀ ଶଠୋ ଭର୍ତା ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଵାଦୀ ଚ ଦାରୁଣଃ। ଶୁଦ୍ଧଭାଵେନ ଜାନୀଷେ ତେନୈଵମତିସଂଧିତା
ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ଧର୍ମର କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଚତୁର ଓ ଚାଳାକ, ମୁହଁରେ ମୃଦୁ କଥା କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନରେ କଠୋର। ତୁମେ ସରଳ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କୁ ଭରସା କରିଛ, ଏହିପରି ଭାବେ ତୁମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଠକିଯାଇଛ।
ଉପସ୍ଥିତଃ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜାନସ୍ତ୍ଵଯି ସାନ୍ତ୍ଵମନର୍ଥକମ୍। ଅର୍ଥେନୈଵାଦ୍ଯ ତେ ଭର୍ତା କୌସଲ୍ଯାଂ ଯୋଜଯିଷ୍ଯତି
ସେ ଏବେ ତୁମ ପାଖକୁ ଖାଲି ଆଶ୍ୱାସନ ନେଇଁ ଆସିଛି, କିନ୍ତୁ ଆସଲେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଆଜି କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ଏକତ୍ର କରିବେ।
ଅପଵାହ୍ଯ ତୁ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଭରତଂ ତଵ ବନ୍ଧୁଷୁ। କାଲ୍ଯେ ସ୍ଥାପଯିତା ରାମଂ ରାଜ୍ଯେ ନିହତକଣ୍ଟକେ
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଲୋକ, ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଭରତଙ୍କୁ ଦୂରେ କରି, ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର କରି ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଦେବେ।
ଶତ୍ରୁଃ ପତିପ୍ରଵାଦେନ ମାତ୍ରେଵ ହିତକାମ୍ଯଯା। ଆଶୀଵିଷ(=ସର୍ପ) ଇଵାଙ୍ଗେନ ବାଲେ ପରିଧୃତସ୍ତ୍ଵଯା
ଶତ୍ରୁ ଯେଉଁଠି ସ୍ୱାମୀର ଭେଷ ଧରିଥାଏ, ଓ ମାତା ଯେଉଁଠି ଭଲ ଚାହାଏ ବୋଲି ଦେଖାଏ, ସେଠି ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ସର୍ପକୁ ଶିଶୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିବା ପରି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଧରିଛ।