ବାଲା ଅପି କ୍ରୀଡମାନା ଗୃହଦ୍ଵାରେଷୁ ସଙ୍ଘଶଃ। ରାମାଭିଷଵସଂଯୁକ୍ତାଶ୍ଚକ୍ରୁରେଵ କଥା ମିଥଃ
ଘର ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଖେଳୁଥିବା ଶିଶୁମାନେ ମିଶିମିଶି ଗୋଷ୍ଠୀରେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ ମাত্ৰ କଥା କହୁଥିଲେ।
କୃତପୁଷ୍ପୋପହାରଶ୍ଚ ଧୂପଗନ୍ଧାଧିଵାସିତଃ। ରାଜମାର୍ଗଃ କୃତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପୌରୈ ରାମାଭିଷେଚନେ
ନାଗରିକମାନେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ରାଜପଥକୁ ଫୁଲ ଦେଇ ସଜାଇ, ଧୂପ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦେଇ ମନୋହର କରିଥିଲେ।
ପ୍ରକାଶକରଣାର୍ଥଂ ଚ ନିଶାଗମନଶଙ୍କଯା। ଦୀପଵୃକ୍ଷାଂସ୍ତଥା ଚକ୍ରୁରନୁରଥ୍ଯାସୁ ସର୍ଵଶଃ
ରାତିରେ ଅନ୍ଧାର ହେବାର ଭୟରୁ ସମସ୍ତ ଗଲିରେ ଦୀପ ଲଗାଇଥିଲେ।
ଅଲଂକାରଂ ପୁରସ୍ଯୈଵଂ କୃତ୍ଵା ତତ୍ ପୁରଵାସିନଃ। ଆକାଂକ୍ଷମାଣା ରାମସ୍ଯ ଯୌଵରାଜ୍ଯାଭିଷେଚନମ୍
ପୁରୀକୁ ଭଲଭାବରେ ସଜାଇ ନିବାସୀମାନେ ରାମଙ୍କ ଯୁବରାଜ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ସମେତ୍ଯ ସଙ୍ଘଶଃ ସର୍ଵେ ଚତ୍ଵରେଷୁ ସଭାସୁ ଚ। କଥଯନ୍ତୋ ମିଥସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଶଶଂସୁର୍ଜନାଧିପମ୍
ସମସ୍ତେ ଚତ୍ବର ଓ ସଭାରେ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଆପସରେ କଥା କହି ଜନାଧିପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ।
ଅହୋ ମହାତ୍ମା ରାଜାଯମିକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲନନ୍ଦନଃ। ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵୃଦ୍ଧଂ ସ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ରାମଂ ରାଜ୍ଯେଽଭିଷେକ୍ଷ୍ଯତି
ଅହୋ, ମହାତ୍ମା ରାଜା ଦଶରଥ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଗୌରବ, ନିଜର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଜାଣି, ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କରିବେ।
ସର୍ଵେ ହ୍ଯନୁଗୃହୀତାଃ ସ୍ମ ଯନ୍ନୋ ରାମୋ ମହୀପତିଃ। ଚିରାଯ ଭଵିତା ଗୋପ୍ତା ଦୃଷ୍ଟଲୋକପରାଵରଃ
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ରାମ ଦୀର୍ଘକାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମର ରାଜା ଓ ରକ୍ଷକ ହେବେ, ଯିଏ ଜଗତର ଉପର ଓ ତଳ ଦେଖିଛନ୍ତି।
ଅନୁଦ୍ଧତମନା ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭ୍ରାତୃଵତ୍ସଲଃ। ଯଥା ଚ ଭ୍ରାତୃଷୁ ସ୍ନିଗ୍ଧସ୍ତଥାସ୍ମାସ୍ଵପି ରାଘଵଃ
ରାଘବଙ୍କ ମନ ଅହଂକାର ରହିତ, ଶିକ୍ଷିତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଭାଇମାନେ ପ୍ରତି ସ্নେହଶୀଳ; ଭାଇମାନେ ପ୍ରତି ଯେପରି ସ୍ନେହ, ଆମ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ତାହିଁପରି।
ଚିରଂ ଜୀଵତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ଦଶରଥୋଽନଘଃ। ଯତ୍ପ୍ରସାଦେନାଭିଷିକ୍ତଂ ରାମଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ନିର୍ମଳ ରାଜା ଦଶରଥ ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ହେଉନ୍ତୁ, ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଆମେ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଦେଖିପାରିବା।
ଏଵଂଵିଧଂ କଥଯତାଂ ପୌରାଣାଂ ଶୁଶ୍ରୁଵୁଃ ପରେ। ଦିଗ୍ଭ୍ଯୋ ଵିଶ୍ରୁତଵୃତ୍ତାନ୍ତାଃ ପ୍ରାପ୍ତା ଜାନପଦା ଜନାଃ
ପୌରଜନେ ଏପରି କଥା କହୁଥିବା ବେଳେ, ଦିଗଦିଗରୁ ଖବର ଶୁଣି ଗ୍ରାମ ଲୋକମାନେ ଆସିଥିଲେ।
ତେ ତୁ ଦିଗ୍ଭ୍ଯଃ ପୁରୀଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ରାମାଭିଷେଚନମ୍। ରାମସ୍ଯ ପୂରଯାମାସୁଃ ପୁରୀଂ ଜାନପଦା ଜନାଃ
ସେହି ଜନମାନେ ଦିଗଦିଗରୁ ଆସି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଦେଖିବାକୁ ପୁରୀକୁ ଭରିଦେଇଥିଲେ।
ଜନୌଘୈସ୍ତୈର୍ଵିସର୍ପଦ୍ଭିଃ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ତତ୍ର ନିଃସ୍ଵନଃ। ପର୍ଵସୂଦୀର୍ଣଵେଗସ୍ଯ ସାଗରସ୍ଯେଵ ନିଃସ୍ଵନଃ
ସେହି ଜନସମୂହ ଚାରିପାଖରେ ବିସ୍ତାର ହେବାରୁ ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସାଗରର ଗର୍ଜନ।
ତତସ୍ତଦିନ୍ଦ୍ରକ୍ଷଯସଂନିଭଂ ପୁରଂ ଦିଦୃକ୍ଷୁଭିର୍ଜାନପଦୈରୁପାହିତୈଃ। ସମନ୍ତତଃ ସସ୍ଵନମାକୁଲଂ ବଭୌ ସମୁଦ୍ରଯାଦୋଭିରିଵାର୍ଣଵୋଦକମ୍
ତାପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସେହି ପୁରୀ, ଉତ୍ସୁକ ଗ୍ରାମ ଲୋକମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଭିଡ଼ କରି, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ସାଗରର ଜଳରେ ଭରିଥିବା ଅର୍ଣ୍ଣବ ପରି ଚମକୁଥିଲା।
thumb|ସପ୍ତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏବେ ସପ୍ତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଜ୍ଞାତିଦାସୀ ଯତୋ ଜାତା କୈକେଯ୍ଯା ତୁ ସହୋଷିତା। ପ୍ରାସାଦଂ ଚନ୍ଦ୍ରସଂକାଶମାରୁରୋହ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ଜଣେ ଜ୍ଞାତିଦାସୀ, ଯିଏ କୈକେୟୀ ସହ ରହୁଥିଲେ, ସଂଯୋଗରେ ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଚମକୁଥିବା ଏକ ପ୍ରାସାଦକୁ ଅପେକ୍ଷା ଚଢ଼ିଗଲେ।
ସିକ୍ତରାଜପଥାଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ପ୍ରକୀର୍ଣକମଲୋତ୍ପଲାମ୍। ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ମନ୍ଥରା ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରାସାଦାଦନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ
ସେହି ପ୍ରାସାଦରୁ ମନ୍ଥରା ଦେଖିଲେ ଆୟୋଧ୍ୟାର ରାଜପଥ ଜଳ ଦେଇ ଭିଜାଯାଇଛି, ଏବଂ କମଳ ଓ ଉତ୍ପଳ ଚାଉଁ ହୋଇଛି।
ପତାକାଭିର୍ଵରାର୍ହାଭିର୍ଧ୍ଵଜୈଶ୍ଚ ସମଲଂକୃତାମ୍। ସିକ୍ତାଂ ଚନ୍ଦନତୋଯୈଶ୍ଚ ଶିରଃସ୍ନାତଜନୈର୍ଯୁତାମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ସହର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ସଜିଛି, ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଦେଇ ଭିଜାଯାଇଛି, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ଧୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଭରିଛନ୍ତି।
ମାଲ୍ଯମୋଦକହସ୍ତୈଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରୈରଭିନାଦିତାମ୍। ଶୁକ୍ଲଦେଵଗୃହଦ୍ଵାରାଂ ସର୍ଵଵାଦିତ୍ରନାଦିତାମ୍
ମାଳା ଓ ମିଠା ହାତରେ ଧରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାର ଧଳା ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ଭରିଥିଲା।
ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟଜନାକୀର୍ଣାଂ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷନିନାଦିତାମ୍। ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵରହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵାଂ ସମ୍ପ୍ରଣର୍ଦିତଗୋଵୃଷାମ୍
ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକମାନେ ଭରି ରହିଛନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଶ୍ରୁତିମଧୁର ଚାଣ୍ଡି ଗଞ୍ଜି ଉଠିଛି, ହାତୀ ଓ ଘୋଡାମାନେ ଖୁସିରେ ମହିମାମୟ ଦେଖାଉଛନ୍ତି, ଗାଁ ଓ ବଳଦମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି।
ହୃଷ୍ଟପ୍ରମୁଦିତୈଃ ପୌରୈରୁଚ୍ଛ୍ରିତଧ୍ଵଜମାଲିନୀମ୍। ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ମନ୍ଥରା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରଂ ଵିସ୍ମଯମାଗତା
ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱଜ ଦ୍ୱାରା ସଜିତ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ, ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଇ ରହିଥିବା ଦେଖି, ମନ୍ଥରା ଭୟଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭରି ଗଲା।
ଉତ୍ତମେନାଭିସଂଯୁକ୍ତା ହର୍ଷେଣାର୍ଥପରା ସତୀ। ରାମମାତା ଧନଂ କିଂ ନୁ ଜନେଭ୍ଯଃ ସମ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦରେ ଲିନ ହୋଇ, ଲାଭ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ରାମଙ୍କର ମାଆ — କଣ ଧନ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ବଣ୍ଟନ କରୁଛନ୍ତି?
ଅତିମାତ୍ରଂ ପ୍ରହର୍ଷଃ କିଂ ଜନସ୍ଯାସ୍ଯ ଚ ଶଂସ ମେ। କାରଯିଷ୍ଯତି କିଂ ଵାପି ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ମହୀପତିଃ
ଏହି ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦର କାରଣ କଣ? ମୁଁକୁ କହ, ଖୁସିରେ ଭରିଥିବା ରାଜା କଣ କରିବେ?
ଵିଦୀର୍ଯମାଣା ହର୍ଷେଣ ଧାତ୍ରୀ ତୁ ପରଯା ମୁଦା। ଆଚଚକ୍ଷେଽଥ କୁବ୍ଜାଯୈ ଭୂଯସୀଂ ରାଘଵେ ଶ୍ରିଯମ୍
ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଭରି ଯାଇଥିବା ଧାତ୍ରୀ, ମହା ଖୁସିରେ, ତାପରେ କୁଞ୍ଜାକୁ ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଆସୁଥିବା ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିଲା।
ଶ୍ଵଃ ପୁଷ୍ଯେଣ ଜିତକ୍ରୋଧଂ ଯୌଵରାଜ୍ଯେନ ଚାନଘମ୍। ରାଜା ଦଶରଥୋ ରାମମଭିଷେକ୍ତା ହି ରାଘଵମ୍
କାଳି ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ — ଯିଏ କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିଛନ୍ତି ଓ ଦୋଷ ନାହିଁ — ଯୁବରାଜ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବେ।
ଧାତ୍ର୍ଯାସ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁବ୍ଜା କ୍ଷିପ୍ରମମର୍ଷିତଃ। କୈଲାସଶିଖରାକାରାତ୍ ପ୍ରାସାଦାଦଵରୋହତ
ଧାତ୍ରୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କୁଞ୍ଜା ତୁରନ୍ତ ରାଗି ଉଠିଲା, କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ ରାଜପ୍ରାସାଦରୁ ତଳକୁ ଉତରିଲା।
ସା ଦହ୍ଯମାନା କ୍ରୋଧେନ ମନ୍ଥରା ପାପଦର୍ଶିନୀ। ଶଯାନାମେଵ କୈକେଯୀମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
କ୍ରୋଧରେ ଜଳି ଉଠି, ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖିପାରିଥିବା ମନ୍ଥରା, ଶୟାନା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲା।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ମୂଢେ କିଂ ଶେଷେ ଭଯଂ ତ୍ଵାମଭିଵର୍ତତେ। ଉପପ୍ଲୁତମଘୌଘେନ ନାତ୍ମାନମଵବୁଧ୍ଯସେ
ଉଠ, ମୂଢ଼ା! କାହିଁକି ଶୁଇ ରହିଛୁ? ତୁମ ଉପରେ ବିପଦ ଆସୁଛି। ଦୁଃଖର ଝଡ଼ରେ ଡୁବି ଯାଇଛୁ, ତୁମେ ନିଜକୁ ଚିହ୍ନି ପାରୁନାହିଁ।
ଅନିଷ୍ଟେ ସୁଭଗାକାରେ ସୌଭାଗ୍ଯେନ ଵିକତ୍ଥସେ। ଚଲଂ ହି ତଵ ସୌଭାଗ୍ଯଂ ନଦ୍ଯାଃ ସ୍ରୋତ ଇଵୋଷ୍ଣଗେ
ଅନିଷ୍ଟରେ ମଧୁର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ତୁମେ ଗର୍ବ କରୁଛ, ତୁମ ଭାଗ୍ୟ ଅସ୍ଥିର, ଗରମ ଋତୁର ନଦୀର ଧାରା ପରି।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ କୈକେଯୀ ରୁଷ୍ଟଯା ପରୁଷଂ ଵଚଃ। କୁବ୍ଜଯା ପାପଦର୍ଶିନ୍ଯା ଵିଷାଦମଗମତ୍ ପରମ୍
ଏଭଳି କୁଞ୍ଜାଙ୍କ ରାଗି ଓ କଠୋର କଥା ଶୁଣି, କୈକେୟୀ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବି ଗଲା।
କୈକେଯୀ ତ୍ଵବ୍ରଵୀତ୍ କୁବ୍ଜାଂ କଚ୍ଚିତ୍ କ୍ଷେମଂ ନ ମନ୍ଥରେ। ଵିଷଣ୍ଣଵଦନାଂ ହି ତ୍ଵାଂ ଲକ୍ଷଯେ ଭୃଶଦୁଃଖିତାମ୍
କୈକେୟୀ କୁଞ୍ଜାକୁ କହିଲା, 'ମନ୍ଥରା, ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି କି? ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ତୁମ ମୁହଁ ଦୁଃଖରେ ଭରି ଅଛି, ବହୁତ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛ।'