ତସ୍ମାତ୍ ପୁତ୍ର ତ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ନିଯମ୍ଯୈଵଂ ସମାଚର। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସୁହୃଦସ୍ତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ପ୍ରିଯକାରିଣଃ
ସେଥିପାଇଁ, ପୁଅ, ତୁମେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଏହିପରି ଆଚରଣ କର। ଏହା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ସ୍ନେହୀ ଓ ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ସମସ୍ତେ—
ତ୍ଵରିତାଃ ଶୀଘ୍ରମାଗତ୍ଯ କୌସଲ୍ଯାଯୈ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍। ସା ହିରଣ୍ଯଂ ଚ ଗାଶ୍ଚୈଵ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ତାହା ପରେ ସେମାନେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ କୌସଲ୍ୟାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ। କୌସଲ୍ୟା ତାପରେ ସୁନା, ଗାଁଓ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମୁଲ୍ୟବାନ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ।
ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ପ୍ରିଯାଖ୍ଯେଭ୍ଯଃ କୌସଲ୍ଯା ପ୍ରମଦୋତ୍ତମା। ଅଥାଭିଵାଦ୍ଯ ରାଜାନଂ ରଥମାରୁହ୍ଯ ରାଘଵଃ। ଯଯୌ ସ୍ଵଂ ଦ୍ଯୁତିମଦ୍ ଵେଶ୍ମ ଜନୌଘୈଃ ପ୍ରତିପୂଜିତଃ
ସେ ଉତ୍ତମ ମହିଳା କୌସଲ୍ୟା ଏହି ସମସ୍ତ ଉପହାର ନିଜ ପ୍ରିୟ ଲୋକମାନେଠାରେ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ। ତାପରେ, ରାମ ରାଜାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ନମସ୍କାର କରି, ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତେ ଚାପି ପୌରା ନୃପତେର୍ଵଚସ୍ତ- ଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତଦା ଲାଭମିଵେଷ୍ଟମାଶୁ। ନରେନ୍ଦ୍ରମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଗୃହାଣି ଗତ୍ଵା ଦେଵାନ୍ ସମାନର୍ଚୁରଭିପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ
ସେଇ ସମୟରେ ସେଇ ସହରବାସୀମାନେ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବଡ଼ ଲାଭ ମିଳିଥିବା ପରି ଖୁସି ହେଲେ। ତାପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ନିଜ ଘରକୁ ଫେରି, ଆନନ୍ଦରେ ଦେବତାମାନେଠାରେ ପୂଜା କଲେ।
thumb|ଚତୁର୍ଥଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଥଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏବେ ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ଗତେଷ୍ଵଥ ନୃପୋ ଭୂଯଃ ପୌରେଷୁ ସହ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ। ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ତତଶ୍ଚକ୍ରେ ନିଶ୍ଚଯଜ୍ଞଃ ସ ନିଶ୍ଚଯମ୍
ଲୋକମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ପୁନି ଆଲୋଚନା କଲେ। ତାପରେ ସେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଲେ।
ଶ୍ଵ ଏଵ ପୁଷ୍ଯୋ ଭଵିତା ଶ୍ଵୋଽଭିଷେଚ୍ଯସ୍ତୁ ମେ ସୁତଃ। ରାମୋ ରାଜୀଵପତ୍ରାକ୍ଷୋ ଯୁଵରାଜ ଇତି ପ୍ରଭୁଃ
‘ଆସନ୍ତା କାଲି ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର। ମୋ ପୁଅ ରାମ, ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ କମଳପତ୍ର ପରି, ସେ କାଲି ମୋର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଅଭିଷେକିତ ହେବେ,’—ଏହିପରି ରାଜା କହିଲେ।
ଅଥାନ୍ତର୍ଗୃହମାଵିଶ୍ଯ ରାଜା ଦଶରଥସ୍ତଦା। ସୂତମାମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ରାମଂ ପୁନରିହାନଯ
ତାପରେ ରାଜା ଦଶରଥ ନିଜ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସୂତକୁ ଡାକି କହିଲେ, ‘ରାମଙ୍କୁ ପୁନି ଏଠାକୁ ଆଣ।’
ଦ୍ଵାଃସ୍ଥୈରାଵେଦିତଂ ତସ୍ଯ ରାମାଯାଗମନଂ ପୁନଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ଚାପି ରାମସ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଶଙ୍କାନ୍ଵିତୋଽଭଵତ୍
ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କୁ ପୁନି ଡାକାଯାଇଛି। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ମନରେ ଅଶାନ୍ତି ହେଲା।
ପ୍ରଵେଶ୍ଯ ଚୈନଂ ତ୍ଵରିତୋ ରାମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଯଦାଗମନକୃତ୍ଯଂ ତେ ଭୂଯସ୍ତଦ୍ବ୍ରୂହ୍ଯଶେଷତଃ
ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଭିତରକୁ ନେଇଯାଇ, ରାମ କହିଲେ, ‘ତୁମେ କିଏ ଏଠାକୁ ଆଣିଛ, ସେ କାହିଁକି, ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହ।’
ତମୁଵାଚ ତତଃ ସୂତୋ ରାଜା ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛତି। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରମାଣଂ ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ଗମନାଯେତରାଯ ଵା
ତାପରେ ସୂତ କହିଲେ, ‘ରାଜା ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତୁମେ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ କି ନାହିଁ, ନିଜେ ଭଲ ଭାବି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅ।’
ଇତି ସୂତଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମୋଽପି ତ୍ଵରଯାନ୍ଵିତଃ। ପ୍ରଯଯୌ ରାଜଭଵନଂ ପୁନର୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନରେଶ୍ଵରମ୍
ସୂତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଦ୍ରୁତ ଚଳିତ ହୋଇ, ପୁନି ରାଜଭବନକୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।
ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ରାମଂ ଦଶରଥୋ ନୃପଃ। ପ୍ରଵେଶଯାମାସ ଗୃହଂ ଵିଵକ୍ଷୁଃ ପ୍ରିଯମୁତ୍ତମମ୍
ରାମ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ନେଇଯିବାକୁ କହିଲେ, କାରଣ ସେ ଭଲ କଥା କହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
ପ୍ରଵିଶନ୍ନେଵ ଚ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଘଵୋ ଭଵନଂ ପିତୁଃ। ଦଦର୍ଶ ପିତରଂ ଦୂରାତ୍ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଘବ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦୂରରୁ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କଲେ।
ପ୍ରଣମନ୍ତଂ ତମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଭୂମିପଃ। ପ୍ରଦିଶ୍ଯ ଚାସନଂ ଚାସ୍ମୈ ରାମଂ ଚ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଥିବାବେଳେ, ଭୂପତି ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଆସନ ଦେଇ, ପୁନି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାମ ଵୃଦ୍ଧୋଽସ୍ମି ଦୀର୍ଘାଯୁର୍ଭୁକ୍ତା ଭୋଗା ଯଥେପ୍ସିତାଃ। ଅନ୍ନଵଦ୍ଭିଃ କ୍ରତୁଶତୈର୍ଯଥେଷ୍ଟଂ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ
‘ରାମ, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଛି। ମୁଁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରିଛି ଏବଂ ବହୁ ଦାନ ଦେଇଛି।
ଜାତମିଷ୍ଟମପତ୍ଯଂ ମେ ତ୍ଵମଦ୍ଯାନୁପମଂ ଭୁଵି। ଦତ୍ତମିଷ୍ଟମଧୀତଂ ଚ ମଯା ପୁରୁଷସତ୍ତମ
‘ଆଜି ତୁମେ ମୋର ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଅପୂର୍ବ ପୁଅ। ମୁଁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାମ କରିଛି।
ଅନୁଭୂତାନି ଚେଷ୍ଟାନି ମଯା ଵୀର ସୁଖାନ୍ଯପି। ଦେଵର୍ଷିପିତୃଵିପ୍ରାଣାମନୃଣୋଽସ୍ମି ତଥାଽଽତ୍ମନଃ
‘ବୀର, ମୁଁ ଜୀବନର ସମସ୍ତ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରିଛି। ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନିଜ ପ୍ରତି ମୋର କୌଣସି ଋଣ ରହିନାହିଁ।
ନ କିଂଚିନ୍ମମ କର୍ତଵ୍ଯଂ ତଵାନ୍ଯତ୍ରାଭିଷେଚନାତ୍। ଅତୋ ଯତ୍ତ୍ଵାମହଂ ବ୍ରୂଯାଂ ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ତୋର ଅଭିଷେକ ଛଡ଼ି ମୋର କିଛି ଦାୟିତ୍ୱ ନାହିଁ; ଏହିପରି, ମୁଁ ଯାହା କହିବି, ସେହି କଥା ତୁ ମୋ ପାଇଁ କରିବାକୁ ଉଚିତ।
ଅଦ୍ଯ ପ୍ରକୃତଯଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ଵାମିଚ୍ଛନ୍ତି ନରାଧିପମ୍। ଅତସ୍ତ୍ଵାଂ ଯୁଵରାଜାନମଭିଷେକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁତ୍ରକ
ଆଜି ସମସ୍ତ ଜନମାନେ ତୁକୁ ରାଜା ଭାବରେ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ଏହିପରି, ପୁଆ, ମୁଁ ତୁକୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବରେ ଅଭିଷେକ କରିବି।
ଅପି ଚାଦ୍ଯାଶୁଭାନ୍ ରାମ ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ ପଶ୍ଯାମି ରାଘଵ। ସନିର୍ଘାତା ଦିଵୋଲ୍କାଶ୍ଚ ପତନ୍ତି ହି ମହାସ୍ଵନାଃ
ଏହା ସହ, ଆଜି ରାମ, ମୁଁ ଅଶୁଭ୍ ଶ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଛି; ଆଗ୍ନି ଗୋଳା ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ସହିତ ତଳକୁ ପଡ଼ୁଛି।
ଅଵଷ୍ଟବ୍ଧଂ ଚ ମେ ରାମ ନକ୍ଷତ୍ରଂ ଦାରୁଣଗ୍ରହୈଃ। ଆଵେଦଯନ୍ତି ଦୈଵଜ୍ଞାଃ ସୂର୍ଯାଙ୍ଗାରକରାହୁଭିଃ
ରାମ, ଜ୍ୟୋତିଷୀମାନେ ମୋତେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ମୋର ନକ୍ଷତ୍ର କ୍ରୂର ଗ୍ରହମାନେ—ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳ ଓ ରାହୁ—ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ।
ପ୍ରାଯେଣ ଚ ନିମିତ୍ତାନାମୀଦୃଶାନାଂ ସମୁଦ୍ଭଵେ। ରାଜା ହି ମୃତ୍ଯୁମାପ୍ନୋତି ଘୋରାଂ ଚାପଦମୃଚ୍ଛତି
ସାଧାରଣତଃ, ଏପରି ଅଶୁଭ୍ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯିବାରେ, ରାଜାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ଓ ଭୟଙ୍କର ବିପଦ ଆସିଥାଏ।
ତଦ୍ ଯାଵଦେଵ ମେ ଚେତୋ ନ ଵିମୁହ୍ଯତି ରାଘଵ। ତାଵଦେଵାଭିଷିଞ୍ଚସ୍ଵ ଚଲା ହି ପ୍ରାଣିନାଂ ମତିଃ
ତେଣୁ, ରାଘବ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଇଯା; କାରଣ, ଜୀବମାନଙ୍କର ମନ ଅତି ଚଞ୍ଚଳ।
ଅଦ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରୋଽଭ୍ଯୁପଗମତ୍ ପୁଷ୍ଯାତ୍ ପୂର୍ଵଂ ପୁନର୍ଵସୁମ୍। ଶ୍ଵଃ ପୁଷ୍ଯଯୋଗଂ ନିଯତଂ ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ଦୈଵଚିନ୍ତକାଃ
ଆଜି ଚନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ବାଷାଢ଼ାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି, ପୁଷ୍ୟର ପୂର୍ବରୁ; କାଲି ଜ୍ୟୋତିଷୀମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୁଷ୍ୟ ସଂଯୋଗ ଘୋଷଣା କରିବେ।
ତତ୍ର ପୁଷ୍ଯେଽଭିଷିଞ୍ଚସ୍ଵ ମନସ୍ତ୍ଵରଯତୀଵ ମାମ୍। ଶ୍ଵସ୍ତ୍ଵାହମଭିଷେକ୍ଷ୍ଯାମି ଯୌଵରାଜ୍ଯେ ପରଂତପ
ତେଣୁ, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଅଭିଷେକ ହେଇଯା; ମୋର ମନ ଅତି ଦ୍ରୁତ ଉତ୍ସାହ ଦେଉଛି। କାଲି ମୁଁ ତୁକୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବରେ ଅଭିଷେକ କରିବି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା।
ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଯାଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ନିଶେଯଂ ନିଯତାତ୍ମନା। ସହ ଵଧ୍ଵୋପଵସ୍ତଵ୍ଯା ଦର୍ଭପ୍ରସ୍ତରଶାଯିନା
ଏଠାରୁ ଆଜିଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ନିୟମିତ ମନ ରଖି, ତୁ ତୋର ଜନାନୀ ସହିତ ଦର୍ଭା ଶୟନରେ ରାତି ଅତିବାହିତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ସୁହୃଦଶ୍ଚାପ୍ରମତ୍ତାସ୍ତ୍ଵାଂ ରକ୍ଷନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ। ଭଵନ୍ତି ବହୁଵିଘ୍ନାନି କାର୍ଯାଣ୍ଯେଵଂଵିଧାନି ହି
ତୋର ମିତ୍ରମାନେ ଆଜି ସତର୍କ ହୋଇ ତୋକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରିବେ; କାରଣ, ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ବହୁ ବାଧା ଆସିଥାଏ।
ଵିପ୍ରୋଷିତଶ୍ଚ ଭରତୋ ଯାଵଦେଵ ପୁରାଦିତଃ। ତାଵଦେଵାଭିଷେକସ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତକାଲୋ ମତୋ ମମ
ଭରତ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସହରରୁ ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୋର ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମୟ ଆସିଛି, ଏହି ମୋର ମତ।
କାମଂ ଖଲୁ ସତାଂ ଵୃତ୍ତେ ଭ୍ରାତା ତେ ଭରତଃ ସ୍ଥିତଃ। ଜ୍ଯେଷ୍ଠାନୁଵର୍ତୀ ଧର୍ମାତ୍ମା ସାନୁକ୍ରୋଶୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ତୋର ଭାଇ ଭରତ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ସେ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦୟାଳୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଛନ୍ତି।