ସୂର୍ଯେଽଭ୍ଯୁଦିତମାତ୍ରେ ଶ୍ଵୋ ଭଵିତା ସ୍ଵସ୍ତିଵାଚନମ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ ନିମନ୍ତ୍ର୍ଯନ୍ତାଂ କଲ୍ପ୍ଯନ୍ତାମାସନାନି ଚ
ଆସନ୍ତାକାଲି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଠିଲେ ସହଜେ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଡାକିବା ଓ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।
ଆବଧ୍ଯନ୍ତାଂ ପତାକାଶ୍ଚ ରାଜମାର୍ଗଶ୍ଚ ସିଚ୍ଯତାମ୍। ସର୍ଵେ ଚ ତାଲାପଚରା ଗଣିକାଶ୍ଚ ସ୍ଵଲଂକୃତାଃ
ପତାକା ଲଗାଅ, ରାଜପଥକୁ ପାଣି ଛିଟାଅ; ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରପାଳ ଓ ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନାମାନେ ଭଲ ଭାବରେ ଶୃଙ୍ଗାର କରନ୍ତୁ।
କକ୍ଷ୍ଯାଂ ଦ୍ଵିତୀଯାମାସାଦ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ନୃପଵେଶ୍ମନଃ। ଦେଵାଯତନଚୈତ୍ଯେଷୁ ସାନ୍ନଭକ୍ଷ୍ଯାଃ ସଦକ୍ଷିଣାଃ
ଖାଦ୍ୟ ଓ ଦାନ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ରାଜମହଳର ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ଓ ଦେଉଳ ଏବଂ ଚୈତ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ରୁହନ୍ତୁ।
ଉପସ୍ଥାପଯିତଵ୍ଯାଃ ସ୍ଯୁର୍ମାଲ୍ଯଯୋଗ୍ଯାଃ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ଦୀର୍ଘାସିବଦ୍ଧଗୋଧାଶ୍ଚ ସଂନଦ୍ଧା ମୃଷ୍ଟଵାସସଃ
ମାଳା ଧରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଥାନ୍ଦିଅ; ଦୀର୍ଘ ତଳୱାର ଓ ଚମଡ଼ା ବେଲ୍ଟ ପିନ୍ଧିଥିବା, ସଜିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ରୁହନ୍ତୁ।
ମହାରାଜାଙ୍ଗନଂ ଶୂରାଃ ପ୍ରଵିଶନ୍ତୁ ମହୋଦଯମ୍। ଏଵଂ ଵ୍ଯାଦିଶ୍ଯ ଵିପ୍ରୌ ତୁ କ୍ରିଯାସ୍ତତ୍ର ଵିନିଷ୍ଠିତୌ
ଶୂରବୀରମାନେ ମହାରାଜଙ୍କ ମହଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ; ଏଭଳି ଆଦେଶ ଦେଇ, ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ କାମ ସମାପ୍ତ କଲେ।
ଚକ୍ରତୁଶ୍ଚୈଵ ଯଚ୍ଛେଷଂ ପାର୍ଥିଵାଯ ନିଵେଦ୍ଯ ଚ। କୃତମିତ୍ଯେଵ ଚାବ୍ରୂତାମଭିଗମ୍ଯ ଜଗତ୍ପତିମ୍
ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ କାମ ଥିଲା, ସେମାନେ ତାହା କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ ଏବଂ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯାଇ, 'ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି' ବୋଲି କହିଲେ।
ଯଥୋକ୍ତଵଚନଂ ପ୍ରୀତୌ ହର୍ଷଯୁକ୍ତୌ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମୌ। ତତଃ ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ ରାଜା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କ କଥା ଠିକ୍ ଭାବେ ପୂରଣ ହେବାରେ ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ; ତେବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାଜା ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାମଃ କୃତାତ୍ମା ଭଵତା ଶୀଘ୍ରମାନୀଯତାମିତି। ସ ତଥେତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ସୁମନ୍ତ୍ରୋ ରାଜଶାସନାତ୍
'ନିଜକୁ ସଂଯମ କରିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ନେଇଆ'। ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନି, 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ଚଲିଗଲେ।
ରାମଂ ତତ୍ରାନଯାଂଚକ୍ରେ ରଥେନ ରଥିନାଂ ଵରମ୍। ଅଥ ତତ୍ର ସହାସୀନାସ୍ତଦା ଦଶରଥଂ ନୃପମ୍
ସେ ରଥରେ ରଥଚାଳକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ନେଇ ଆସିଲେ; ତାପରେ ସେମାନେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ରାମ ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରାଚ୍ଯୋଦୀଚ୍ଯା ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଶ୍ଚ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଶ୍ଚ ଭୂମିପାଃ। ମ୍ଲେଚ୍ଛାଶ୍ଚାର୍ଯାଶ୍ଚ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଵନଶୈଲାନ୍ତଵାସିନଃ
ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ରାଜାମାନେ, ବିଦେଶୀ, ଆର୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟେ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ,
ଉପାସାଂଚକ୍ରିରେ ସର୍ଵେ ତଂ ଦେଵା ଵାସଵଂ ଯଥା। ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ସ ରାଜର୍ଷିର୍ମରୁତାମିଵ ଵାସଵଃ
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେପରି ସେମାନେ ଉପାସନା କଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ରାଜା ଋଷି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଗଲେ।
ପ୍ରାସାଦସ୍ଥୋ ଦଶରଥୋ ଦଦର୍ଶାଯାନ୍ତମାତ୍ମଜମ୍। ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜପ୍ରତିମଂ ଲୋକେ ଵିଖ୍ଯାତପୌରୁଷମ୍
ମହଲର ଚୂଡ଼ାରେ ଦଢ଼ି ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଗାନ୍ଧର୍ବ ରାଜା ପରି ଦେଖାଯାଏ ଓ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରାକ୍ରମୀ।
ଦୀର୍ଘବାହୁଂ ମହାସତ୍ତ୍ଵଂ ମତ୍ତମାତଙ୍ଗଗାମିନମ୍। ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତାନନଂ ରାମମତୀଵ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍
ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଗର୍ବିତ ହାତୀ ଭଳି ଚାଲିଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ମଣି ପରି ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ବହୁତ ଭଲ ଲାଗୁଥିଲା।
ରୂପୌଦାର୍ଯଗୁଣୈଃ ପୁଂସାଂ ଦୃଷ୍ଟିଚିତ୍ତାପହାରିଣମ୍। ଘର୍ମାଭିତପ୍ତାଃ ପର୍ଜନ୍ଯଂ ହ୍ଲାଦଯନ୍ତମିଵ ପ୍ରଜାଃ
ତାଙ୍କର ରୂପ, ଉଦାରତା ଓ ଗୁଣ ଲୋକଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା; ତିନି ଘର୍ମରେ ପିଡ଼ିତ ଲୋକମାନେ ପରି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲେ ଭୂମି କେମିତି ଖୁସି ହୁଏ, ସେଭଳି ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲେ।
ନ ତତର୍ପ ସମାଯାନ୍ତଂ ପଶ୍ଯମାନୋ ନରାଧିପଃ। ଅଵତାର୍ଯ ସୁମନ୍ତ୍ରସ୍ତୁ ରାଘଵଂ ସ୍ଯନ୍ଦନୋତ୍ତମାତ୍
ରାମ ଆସୁଥିବା ବେଳେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ଆପଣକୁ ତୃପ୍ତ କରିପାରୁନଥିଲେ; ଏହିପରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଘବଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ରଥରୁ ଉତାରିଲେ।
ପିତୁଃ ସମୀପଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପୃଷ୍ଠତୋଽନ୍ଵଗାତ୍। ସ ତଂ କୈଲାସଶୃଙ୍ଗାଭଂ ପ୍ରାସାଦଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ପିତାଙ୍କ ସମ୍ନିପାତକୁ ଯାଉଥିବା ରାମଙ୍କ ପଛରେ ହାତ ଜୋଡି ସୁମନ୍ତ୍ର ଚାଲିଥିଲେ; ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ କୈଳାସ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିବା ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଆରୁରୋହ ନୃପଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସହସା ତେନ ରାଘଵଃ। ସ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରଭିପ୍ରେତ୍ଯ ପ୍ରଣତଃ ପିତୁରନ୍ତିକେ
ରାଘବ ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ସେଇ ରାଜମହଳକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ; ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରି, ସେ ପିତାଙ୍କ ପାଖରେ ଯାଇ ଶିର ନମାଇଲେ।
ନାମ ସ୍ଵଂ ଶ୍ରାଵଯନ୍ ରାମୋ ଵଵନ୍ଦେ ଚରଣୌ ପିତୁଃ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଣତଂ ପାର୍ଶ୍ଵେ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟଂ ନୃପଃ
ରାମ ନିଜ ନାମ କହି, ପିତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ନମସ୍କାର କଲେ; ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ହାତ ଜୋଡି ଶିର ନମାଇଥିବା ଦେଖି, ରାଜା—
ଗୃହ୍ଯାଞ୍ଜଲୌ ସମାକୃଷ୍ଯ ସସ୍ଵଜେ ପ୍ରିଯମାତ୍ମଜମ୍। ତସ୍ମୈ ଚାଭ୍ଯୁଦ୍ଯତଂ ସମ୍ଯଙ୍ମଣିକାଞ୍ଚନଭୂଷିତମ୍
ହାତ ଧରି ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମଣି ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନ ଦେଲେ।
ଦିଦେଶ ରାଜା ରୁଚିରଂ ରାମାଯ ପରମାସନମ୍। ତଥାଽଽସନଵରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵ୍ଯଦୀପଯତ ରାଘଵଃ
ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ସେଇ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ବସିବାକୁ କହିଲେ; ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନ ପାଇ ରାଘବ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ସ୍ଵଯୈଵ ପ୍ରଭଯା ମେରୁମୁଦଯେ ଵିମଲୋ ରଵିଃ। ତେନ ଵିଭ୍ରାଜିତା ତତ୍ର ସା ସଭାପି ଵ୍ଯରୋଚତ
ନିଜ ପ୍ରଭାରେ, ମେରୁ ପର୍ବତ ଉପରେ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସ୍ୱଚ୍ଛ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ସେଠାରେ ସେ ଶଭାକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲେ।
ଵିମଲଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରା ଶାରଦୀ ଦ୍ଯୌରିଵେନ୍ଦୁନା। ତଂ ପଶ୍ଯମାନୋ ନୃପତିସ୍ତୁତୋଷ ପ୍ରିଯମାତ୍ମଜମ୍
ଶରତ୍କାଳର ସ୍ୱଚ୍ଛ ଆକାଶ ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ସେଭଳି ସେ ଶଭା ଚମକୁଥିଲା; ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ଦେଖି ରାଜା ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଅଲଂକୃତମିଵାତ୍ମାନମାଦର୍ଶତଲସଂସ୍ଥିତମ୍। ସ ତଂ ସୁସ୍ଥିତମାଭାଷ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ପୁତ୍ରଵତାଂ ଵରଃ
ନିଜକୁ ଏକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଦର୍ପଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଦେଖିଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କଲେ; ତା’ପରେ ସବୁ ପିତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହ ବସି ଉପଦେଶ କଲେ।
ଉଵାଚେଦଂ ଵଚୋ ରାଜା ଦେଵେନ୍ଦ୍ରମିଵ କଶ୍ଯପଃ। ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଯାମସି ମେ ପତ୍ନ୍ଯାଂ ସଦୃଶ୍ଯାଂ ସଦୃଶଃ ସୁତଃ
ରାଜା କହିଲେ, କଶ୍ୟପ ଯେପରି ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହନ୍ତି, 'ତୁମେ ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ରାଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ; ସେପରି ଉତ୍ତମ ଓ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ହେଉଛ।'
ଉତ୍ପନ୍ନସ୍ତ୍ଵଂ ଗୁଣଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ମମ ରାମାତ୍ମଜଃ ପ୍ରିଯଃ। ତ୍ଵଯା ଯତଃ ପ୍ରଜାଶ୍ଚେମାଃ ସ୍ଵଗୁଣୈରନୁରଞ୍ଜିତାଃ
'ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ ପୁଅ ରାମ, ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମ ନିଜ ଗୁଣରେ ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ତୁମକୁ ଭଲପାଇଛନ୍ତି।'
ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ପୁଷ୍ଯଯୋଗେନ ଯୌଵରାଜ୍ଯମଵାପ୍ନୁହି। କାମତସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରକୃତ୍ଯୈଵ ନିର୍ଣୀତୋ ଗୁଣଵାନିତି
'ତେଣୁ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ତୁମେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପଦ ଗ୍ରହଣ କର; କାରଣ, ସ୍ୱଭାବରେ ଓ ଇଚ୍ଛାରେ ତୁମେ ଗୁଣବାନ୍ ଭାବରେ ଚୟନ ହୋଇଛ।'
ଗୁଣଵତ୍ଯପି ତୁ ସ୍ନେହାତ୍ ପୁତ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ହିତମ୍। ଭୂଯୋ ଵିନଯମାସ୍ଥାଯ ଭଵ ନିତ୍ଯଂ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
'ପୁଅ, ତୁମେ ଗୁଣବାନ୍ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ସ୍ନେହରୁ ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ କିଛି କହିବି: ସଦା ବିନୟ ଧର, ଏବଂ ନିତ୍ୟ ସ୍ୱଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖ।'
କାମକ୍ରୋଧସମୁତ୍ଥାନି ତ୍ଯଜସ୍ଵ ଵ୍ଯସନାନି ଚ। ପରୋକ୍ଷଯା ଵର୍ତମାନୋ ଵୃତ୍ତ୍ଯା ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଯା ତଥା
'କାମ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଛାଡ଼; ଗୋପନ ଓ ପ୍ରକାଶ୍ୟ ଦୁହିଁ ପ୍ରକାର ଆଚରଣରେ ଉଚିତ ଚରିତ୍ର ରଖ।'
ଅମାତ୍ଯପ୍ରଭୃତୀଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜାଶ୍ଚୈଵାନୁରଞ୍ଜଯ। କୋଷ୍ଠାଗାରାଯୁଧାଗାରୈଃ କୃତ୍ଵା ସଂନିଚଯାନ୍ ବହୂନ୍
'ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଆନନ୍ଦିତ କର; ରାଜକୋଷ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଶାଳାରେ ବହୁ ଧନ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ସଞ୍ଚୟ କର।'
ଇଷ୍ଟାନୁରକ୍ତପ୍ରକୃତିର୍ଯଃ ପାଲଯତି ମେଦିନୀମ୍। ତସ୍ଯ ନନ୍ଦନ୍ତି ମିତ୍ରାଣି ଲବ୍ଧ୍ଵାମୃତମିଵାମରାଃ
'ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କ ଅନୁରାଗୀ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ପ୍ରଜା ରହିଥାଏ, ସେଉଁଥିରେ ମିତ୍ରମାନେ ଅମୃତ ପାଇଥିବା ଦେବତାମାନେ ପରି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।'