ଵସିଷ୍ଠଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲଂ ରାଜା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଭିଷେକାଯ ରାମସ୍ଯ ଯତ୍ କର୍ମ ସପରିଚ୍ଛଦମ୍
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ରାଜା କହିଲେ: 'ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ କାମ ଆବଶ୍ୟକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସହିତ—'
ତଦଦ୍ଯ ଭଗଵନ୍ ସର୍ଵମାଜ୍ଞାପଯିତୁମର୍ହସି। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭୂମିପାଲସ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ଆଜି, ମହାନ୍ ମୁନି, ତୁମେ ସମସ୍ତ କାମ କରିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ; ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ,
ଆଦିଦେଶାଗ୍ରତୋ ରାଜ୍ଞଃ ସ୍ଥିତାନ୍ ଯୁକ୍ତାନ୍ କୃତାଞ୍ଜଲୀନ୍। ସୁଵର୍ଣାଦୀନି ରତ୍ନାନି ବଲୀନ୍ ସର୍ଵୌଷଧୀରପି
ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଉଡିଥିବା ଲୋକମାନେ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ରତ୍ନ, ଦଣ୍ଡ, ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଆଣିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ।
ଶୁକ୍ଲମାଲ୍ଯାନି ଲାଜାଂଶ୍ଚ ପୃଥକ୍ ଚ ମଧୁସର୍ପିଷୀ। ଅହତାନି ଚ ଵାସାଂସି ରଥଂ ସର୍ଵାଯୁଧାନ୍ଯପି
ଧଳା ମାଳା, ଲାଜ, ମଧ ଓ ଘିଅ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ, ଅପରିହିତ ବସ୍ତ୍ର, ଏକ ରଥ ଓ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆଣିବାକୁ କହିଲେ।
ଚତୁରଙ୍ଗବଲଂ ଚୈଵ ଗଜଂ ଚ ଶୁଭଲକ୍ଷଣମ୍। ଚାମରଵ୍ଯଜନେ ଚୋଭେ ଧ୍ଵଜଂ ଛତ୍ରଂ ଚ ପାଣ୍ଡୁରମ୍
ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ହାତୀ, ଦୁଇଟି ଚାମର, ସ୍ୱେତ ଛତ୍ର ଓ ପତାକା ସଜାଇ ତିଆରି କର।
ଶତଂ ଚ ଶାତକୁମ୍ଭାନାଂ କୁମ୍ଭାନାମଗ୍ନିଵର୍ଚସାମ୍। ହିରଣ୍ଯଶୃଙ୍ଗମୃଷଭଂ ସମଗ୍ରଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମ ଚ
ସେଠାରେ ଶତଟି ସୁନାର ଘଡ଼ା, ସୁନାର ସିଂଗ ଥିବା ବଳଦ, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଘ ଚର୍ମ ରଖ।
ଯଚ୍ଚାନ୍ଯତ୍ କିଂଚିଦେଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ତତ୍ ସର୍ଵମୁପକଲ୍ପ୍ଯତାମ୍। ଉପସ୍ଥାପଯତ ପ୍ରାତରଗ୍ନ୍ଯଗାରେ ମହୀପତେଃ
ଯେଉଁଠି ଆଉ କିଛି ଦରକାର, ସେସବୁ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କର; ସକାଳେ ରାଜାଙ୍କ ଅଗ୍ନିଗୃହରେ ସମସ୍ତ କଥା ଉପସ୍ଥାପନ କର।
ଅନ୍ତଃପୁରସ୍ଯ ଦ୍ଵାରାଣି ସର୍ଵସ୍ଯ ନଗରସ୍ଯ ଚ। ଚନ୍ଦନସ୍ରଗ୍ଭିରର୍ଚ୍ଯନ୍ତାଂ ଧୂପୈଶ୍ଚ ଘ୍ରାଣହାରିଭିଃ
ଅନ୍ତଃପୁର ଓ ସମସ୍ତ ସହର ଦ୍ୱାରକୁ ଚନ୍ଦନ ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭା କର।
ପ୍ରଶସ୍ତମନ୍ନଂ ଗୁଣଵଦ୍ ଦଧିକ୍ଷୀରୋପସେଚନମ୍। ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଶତସାହସ୍ରଂ ଯତ୍ପ୍ରକାମମଲଂ ଭଵେତ୍
ସଂଖ୍ୟାରେ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦଧି ଓ ଦୁଧ ମିଶା ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଦିଅ, ଯେତେ ଚାହାଁନ୍ତି।
ସତ୍କୃତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯାନାଂ ଶ୍ଵଃ ପ୍ରଭାତେ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍। ଘୃତଂ ଦଧି ଚ ଲାଜାଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାଶ୍ଚାପି ପୁଷ୍କଲାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଘିଅ, ଦଧି, ଲାଉଜ, ଓ ପ୍ରଚୁର ଦାନ ସକାଳେ ଦିଅ।
ସୂର୍ଯେଽଭ୍ଯୁଦିତମାତ୍ରେ ଶ୍ଵୋ ଭଵିତା ସ୍ଵସ୍ତିଵାଚନମ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ ନିମନ୍ତ୍ର୍ଯନ୍ତାଂ କଲ୍ପ୍ଯନ୍ତାମାସନାନି ଚ
ଆସନ୍ତାକାଲି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଠିଲେ ସହଜେ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଡାକିବା ଓ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।
ଆବଧ୍ଯନ୍ତାଂ ପତାକାଶ୍ଚ ରାଜମାର୍ଗଶ୍ଚ ସିଚ୍ଯତାମ୍। ସର୍ଵେ ଚ ତାଲାପଚରା ଗଣିକାଶ୍ଚ ସ୍ଵଲଂକୃତାଃ
ପତାକା ଲଗାଅ, ରାଜପଥକୁ ପାଣି ଛିଟାଅ; ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରପାଳ ଓ ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନାମାନେ ଭଲ ଭାବରେ ଶୃଙ୍ଗାର କରନ୍ତୁ।
କକ୍ଷ୍ଯାଂ ଦ୍ଵିତୀଯାମାସାଦ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ନୃପଵେଶ୍ମନଃ। ଦେଵାଯତନଚୈତ୍ଯେଷୁ ସାନ୍ନଭକ୍ଷ୍ଯାଃ ସଦକ୍ଷିଣାଃ
ଖାଦ୍ୟ ଓ ଦାନ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ରାଜମହଳର ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ଓ ଦେଉଳ ଏବଂ ଚୈତ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ରୁହନ୍ତୁ।
ଉପସ୍ଥାପଯିତଵ୍ଯାଃ ସ୍ଯୁର୍ମାଲ୍ଯଯୋଗ୍ଯାଃ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ଦୀର୍ଘାସିବଦ୍ଧଗୋଧାଶ୍ଚ ସଂନଦ୍ଧା ମୃଷ୍ଟଵାସସଃ
ମାଳା ଧରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଥାନ୍ଦିଅ; ଦୀର୍ଘ ତଳୱାର ଓ ଚମଡ଼ା ବେଲ୍ଟ ପିନ୍ଧିଥିବା, ସଜିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ରୁହନ୍ତୁ।
ମହାରାଜାଙ୍ଗନଂ ଶୂରାଃ ପ୍ରଵିଶନ୍ତୁ ମହୋଦଯମ୍। ଏଵଂ ଵ୍ଯାଦିଶ୍ଯ ଵିପ୍ରୌ ତୁ କ୍ରିଯାସ୍ତତ୍ର ଵିନିଷ୍ଠିତୌ
ଶୂରବୀରମାନେ ମହାରାଜଙ୍କ ମହଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ; ଏଭଳି ଆଦେଶ ଦେଇ, ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ କାମ ସମାପ୍ତ କଲେ।
ଚକ୍ରତୁଶ୍ଚୈଵ ଯଚ୍ଛେଷଂ ପାର୍ଥିଵାଯ ନିଵେଦ୍ଯ ଚ। କୃତମିତ୍ଯେଵ ଚାବ୍ରୂତାମଭିଗମ୍ଯ ଜଗତ୍ପତିମ୍
ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ କାମ ଥିଲା, ସେମାନେ ତାହା କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ ଏବଂ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯାଇ, 'ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି' ବୋଲି କହିଲେ।
ଯଥୋକ୍ତଵଚନଂ ପ୍ରୀତୌ ହର୍ଷଯୁକ୍ତୌ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମୌ। ତତଃ ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ ରାଜା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କ କଥା ଠିକ୍ ଭାବେ ପୂରଣ ହେବାରେ ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ; ତେବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାଜା ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାମଃ କୃତାତ୍ମା ଭଵତା ଶୀଘ୍ରମାନୀଯତାମିତି। ସ ତଥେତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ସୁମନ୍ତ୍ରୋ ରାଜଶାସନାତ୍
'ନିଜକୁ ସଂଯମ କରିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ନେଇଆ'। ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନି, 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ଚଲିଗଲେ।
ରାମଂ ତତ୍ରାନଯାଂଚକ୍ରେ ରଥେନ ରଥିନାଂ ଵରମ୍। ଅଥ ତତ୍ର ସହାସୀନାସ୍ତଦା ଦଶରଥଂ ନୃପମ୍
ସେ ରଥରେ ରଥଚାଳକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ନେଇ ଆସିଲେ; ତାପରେ ସେମାନେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ରାମ ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରାଚ୍ଯୋଦୀଚ୍ଯା ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଶ୍ଚ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଶ୍ଚ ଭୂମିପାଃ। ମ୍ଲେଚ୍ଛାଶ୍ଚାର୍ଯାଶ୍ଚ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଵନଶୈଲାନ୍ତଵାସିନଃ
ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ରାଜାମାନେ, ବିଦେଶୀ, ଆର୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟେ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ,
ଉପାସାଂଚକ୍ରିରେ ସର୍ଵେ ତଂ ଦେଵା ଵାସଵଂ ଯଥା। ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ସ ରାଜର୍ଷିର୍ମରୁତାମିଵ ଵାସଵଃ
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେପରି ସେମାନେ ଉପାସନା କଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ରାଜା ଋଷି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଗଲେ।
ପ୍ରାସାଦସ୍ଥୋ ଦଶରଥୋ ଦଦର୍ଶାଯାନ୍ତମାତ୍ମଜମ୍। ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜପ୍ରତିମଂ ଲୋକେ ଵିଖ୍ଯାତପୌରୁଷମ୍
ମହଲର ଚୂଡ଼ାରେ ଦଢ଼ି ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଗାନ୍ଧର୍ବ ରାଜା ପରି ଦେଖାଯାଏ ଓ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରାକ୍ରମୀ।
ଦୀର୍ଘବାହୁଂ ମହାସତ୍ତ୍ଵଂ ମତ୍ତମାତଙ୍ଗଗାମିନମ୍। ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତାନନଂ ରାମମତୀଵ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍
ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଗର୍ବିତ ହାତୀ ଭଳି ଚାଲିଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ମଣି ପରି ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ବହୁତ ଭଲ ଲାଗୁଥିଲା।
ରୂପୌଦାର୍ଯଗୁଣୈଃ ପୁଂସାଂ ଦୃଷ୍ଟିଚିତ୍ତାପହାରିଣମ୍। ଘର୍ମାଭିତପ୍ତାଃ ପର୍ଜନ୍ଯଂ ହ୍ଲାଦଯନ୍ତମିଵ ପ୍ରଜାଃ
ତାଙ୍କର ରୂପ, ଉଦାରତା ଓ ଗୁଣ ଲୋକଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା; ତିନି ଘର୍ମରେ ପିଡ଼ିତ ଲୋକମାନେ ପରି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲେ ଭୂମି କେମିତି ଖୁସି ହୁଏ, ସେଭଳି ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲେ।
ନ ତତର୍ପ ସମାଯାନ୍ତଂ ପଶ୍ଯମାନୋ ନରାଧିପଃ। ଅଵତାର୍ଯ ସୁମନ୍ତ୍ରସ୍ତୁ ରାଘଵଂ ସ୍ଯନ୍ଦନୋତ୍ତମାତ୍
ରାମ ଆସୁଥିବା ବେଳେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ଆପଣକୁ ତୃପ୍ତ କରିପାରୁନଥିଲେ; ଏହିପରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଘବଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ରଥରୁ ଉତାରିଲେ।
ପିତୁଃ ସମୀପଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପୃଷ୍ଠତୋଽନ୍ଵଗାତ୍। ସ ତଂ କୈଲାସଶୃଙ୍ଗାଭଂ ପ୍ରାସାଦଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ପିତାଙ୍କ ସମ୍ନିପାତକୁ ଯାଉଥିବା ରାମଙ୍କ ପଛରେ ହାତ ଜୋଡି ସୁମନ୍ତ୍ର ଚାଲିଥିଲେ; ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ କୈଳାସ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିବା ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଆରୁରୋହ ନୃପଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସହସା ତେନ ରାଘଵଃ। ସ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରଭିପ୍ରେତ୍ଯ ପ୍ରଣତଃ ପିତୁରନ୍ତିକେ
ରାଘବ ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ସେଇ ରାଜମହଳକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ; ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରି, ସେ ପିତାଙ୍କ ପାଖରେ ଯାଇ ଶିର ନମାଇଲେ।
ନାମ ସ୍ଵଂ ଶ୍ରାଵଯନ୍ ରାମୋ ଵଵନ୍ଦେ ଚରଣୌ ପିତୁଃ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଣତଂ ପାର୍ଶ୍ଵେ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟଂ ନୃପଃ
ରାମ ନିଜ ନାମ କହି, ପିତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ନମସ୍କାର କଲେ; ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ହାତ ଜୋଡି ଶିର ନମାଇଥିବା ଦେଖି, ରାଜା—
ଗୃହ୍ଯାଞ୍ଜଲୌ ସମାକୃଷ୍ଯ ସସ୍ଵଜେ ପ୍ରିଯମାତ୍ମଜମ୍। ତସ୍ମୈ ଚାଭ୍ଯୁଦ୍ଯତଂ ସମ୍ଯଙ୍ମଣିକାଞ୍ଚନଭୂଷିତମ୍
ହାତ ଧରି ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମଣି ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନ ଦେଲେ।
ଦିଦେଶ ରାଜା ରୁଚିରଂ ରାମାଯ ପରମାସନମ୍। ତଥାଽଽସନଵରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵ୍ଯଦୀପଯତ ରାଘଵଃ
ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ସେଇ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ବସିବାକୁ କହିଲେ; ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନ ପାଇ ରାଘବ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।