ବଲମାରୋଗ୍ଯମାଯୁଶ୍ଚ ରାମସ୍ଯ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ। ଦେଵାସୁରମନୁଷ୍ଯେଷୁ ସଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗେଷୁ ଚ
ନିଜକୁ ଜଣା ରାମଙ୍କର ଶକ୍ତି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଆୟୁ ଦେବ, ଅସୁର, ମଣିଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
ଆଶଂସତେ ଜନଃ ସର୍ଵୋ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ପୁରଵରେ ତଥା। ଆଭ୍ଯନ୍ତରଶ୍ଚ ବାହ୍ଯଶ୍ଚ ପୌରଜାନପଦୋ ଜନଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକ, ରାଜ୍ୟ ଓ ରାଜଧାନୀର ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ, ପୌର ଓ ଜନପଦର ଲୋକ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆଶା କରନ୍ତି।
ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵୃଦ୍ଧାସ୍ତରୁଣ୍ଯଶ୍ଚ ସାଯଂ ପ୍ରାତଃ ସମାହିତାଃ। ସର୍ଵା ଦେଵାନ୍ନମସ୍ଯନ୍ତି ରାମସ୍ଯାର୍ଥେ ମନସ୍ଵିନଃ। ତେଷାଂ ତଦ୍ ଯାଚିତଂ ଦେଵ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ସମୃଦ୍ଧ୍ଯତାମ୍
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ବୃଦ୍ଧମାନେ ଓ ଯୁବତୀମାନେ, ସକାଳ ଓ ସଂଧ୍ୟାରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ରାମଙ୍କ ପାଇଁ; ହେ ଦେବ, ତାଙ୍କର ଯାଚନା ତୁମ ଦୟାରେ ପୂରଣ ହେଉ।
ରାମମିନ୍ଦୀଵରଶ୍ଯାମଂ ସର୍ଵଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣମ୍। ପଶ୍ଯାମୋ ଯୌଵରାଜ୍ଯସ୍ଥଂ ତଵ ରାଜୋତ୍ତମାତ୍ମଜମ୍
ହେ ରାଜା, ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ଯେ ନୀଳ ପଦ୍ମ ପରି ଶ୍ୟାମ ଓ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରିବା ରାମକୁ, ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରକୁ, ଯୁବରାଜ ଭାବରେ ଦେଖିବାକୁ।
ତଂ ଦେଵଦେଵୋପମମାତ୍ମଜଂ ତେ ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ହିତେ ନିଵିଷ୍ଟମ୍। ହିତାଯ ନଃ କ୍ଷିପ୍ରମୁଦାରଜୁଷ୍ଟଂ ମୁଦାଭିଷେକ୍ତୁଂ ଵରଦ ତ୍ଵମର୍ହସି
ହେ ଦାନଦାତା, ଆମର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ତୁମେ ତୁମ ପୁତ୍ର, ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିବେଶିତ, ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।
thumb|ତୃତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ତୃତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣ।
ତେଷାମଞ୍ଜଲିପଦ୍ମାନି ପ୍ରଗୃହୀତାନି ସର୍ଵଶଃ। ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ ରାଜା ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରିଯହିତଂ ଵଚଃ
ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ରଜତ ପଦ୍ମ ପରି ରଖିଥିଲେ, ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହିଲେ।
ଅହୋଽସ୍ମି ପରମପ୍ରୀତଃ ପ୍ରଭାଵଶ୍ଚାତୁଲୋ ମମ। ଯନ୍ମେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ରଂ ଯୌଵରାଜ୍ଯସ୍ଥମିଚ୍ଛଥ
ଆହା, ମୁଁ ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ମୋର ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ବ, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ ଯୁବରାଜ ଭାବରେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଛ।
ଚୈତ୍ରଃ ଶ୍ରୀମାନଯଂ ମାସଃ ପୁଣ୍ଯଃ ପୁଷ୍ପିତକାନନଃ। ଯୌଵରାଜ୍ଯାଯ ରାମସ୍ଯ ସର୍ଵମେଵୋପକଲ୍ପ୍ଯତାମ୍
ଏହି ଶୁଭ ଚୈତ୍ର ମାସ ଆସିଛି, ପବିତ୍ର ଓ ଫୁଲିଥିବା କାନନ ସହିତ; ରାମଙ୍କ ଯୁବରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରାଯାଉ।
ରାଜ୍ଞସ୍ତୂପରତେ ଵାକ୍ଯେ ଜନଘୋଷୋ ମହାନଭୂତ୍। ଶନୈସ୍ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଶାନ୍ତେ ଚ ଜନଘୋଷେ ଜନାଧିପଃ
ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ ଶବ୍ଦ ହେଲା; ଏହି ଶବ୍ଦ ଦୀର୍ଘ ହେଇ ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ରାଜା
ଵସିଷ୍ଠଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲଂ ରାଜା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଭିଷେକାଯ ରାମସ୍ଯ ଯତ୍ କର୍ମ ସପରିଚ୍ଛଦମ୍
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ରାଜା କହିଲେ: 'ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ କାମ ଆବଶ୍ୟକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସହିତ—'
ତଦଦ୍ଯ ଭଗଵନ୍ ସର୍ଵମାଜ୍ଞାପଯିତୁମର୍ହସି। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭୂମିପାଲସ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ଆଜି, ମହାନ୍ ମୁନି, ତୁମେ ସମସ୍ତ କାମ କରିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ; ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ,
ଆଦିଦେଶାଗ୍ରତୋ ରାଜ୍ଞଃ ସ୍ଥିତାନ୍ ଯୁକ୍ତାନ୍ କୃତାଞ୍ଜଲୀନ୍। ସୁଵର୍ଣାଦୀନି ରତ୍ନାନି ବଲୀନ୍ ସର୍ଵୌଷଧୀରପି
ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଉଡିଥିବା ଲୋକମାନେ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ରତ୍ନ, ଦଣ୍ଡ, ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଆଣିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ।
ଶୁକ୍ଲମାଲ୍ଯାନି ଲାଜାଂଶ୍ଚ ପୃଥକ୍ ଚ ମଧୁସର୍ପିଷୀ। ଅହତାନି ଚ ଵାସାଂସି ରଥଂ ସର୍ଵାଯୁଧାନ୍ଯପି
ଧଳା ମାଳା, ଲାଜ, ମଧ ଓ ଘିଅ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ, ଅପରିହିତ ବସ୍ତ୍ର, ଏକ ରଥ ଓ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆଣିବାକୁ କହିଲେ।
ଚତୁରଙ୍ଗବଲଂ ଚୈଵ ଗଜଂ ଚ ଶୁଭଲକ୍ଷଣମ୍। ଚାମରଵ୍ଯଜନେ ଚୋଭେ ଧ୍ଵଜଂ ଛତ୍ରଂ ଚ ପାଣ୍ଡୁରମ୍
ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ହାତୀ, ଦୁଇଟି ଚାମର, ସ୍ୱେତ ଛତ୍ର ଓ ପତାକା ସଜାଇ ତିଆରି କର।
ଶତଂ ଚ ଶାତକୁମ୍ଭାନାଂ କୁମ୍ଭାନାମଗ୍ନିଵର୍ଚସାମ୍। ହିରଣ୍ଯଶୃଙ୍ଗମୃଷଭଂ ସମଗ୍ରଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମ ଚ
ସେଠାରେ ଶତଟି ସୁନାର ଘଡ଼ା, ସୁନାର ସିଂଗ ଥିବା ବଳଦ, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଘ ଚର୍ମ ରଖ।
ଯଚ୍ଚାନ୍ଯତ୍ କିଂଚିଦେଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ତତ୍ ସର୍ଵମୁପକଲ୍ପ୍ଯତାମ୍। ଉପସ୍ଥାପଯତ ପ୍ରାତରଗ୍ନ୍ଯଗାରେ ମହୀପତେଃ
ଯେଉଁଠି ଆଉ କିଛି ଦରକାର, ସେସବୁ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କର; ସକାଳେ ରାଜାଙ୍କ ଅଗ୍ନିଗୃହରେ ସମସ୍ତ କଥା ଉପସ୍ଥାପନ କର।
ଅନ୍ତଃପୁରସ୍ଯ ଦ୍ଵାରାଣି ସର୍ଵସ୍ଯ ନଗରସ୍ଯ ଚ। ଚନ୍ଦନସ୍ରଗ୍ଭିରର୍ଚ୍ଯନ୍ତାଂ ଧୂପୈଶ୍ଚ ଘ୍ରାଣହାରିଭିଃ
ଅନ୍ତଃପୁର ଓ ସମସ୍ତ ସହର ଦ୍ୱାରକୁ ଚନ୍ଦନ ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭା କର।
ପ୍ରଶସ୍ତମନ୍ନଂ ଗୁଣଵଦ୍ ଦଧିକ୍ଷୀରୋପସେଚନମ୍। ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଶତସାହସ୍ରଂ ଯତ୍ପ୍ରକାମମଲଂ ଭଵେତ୍
ସଂଖ୍ୟାରେ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦଧି ଓ ଦୁଧ ମିଶା ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଦିଅ, ଯେତେ ଚାହାଁନ୍ତି।
ସତ୍କୃତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯାନାଂ ଶ୍ଵଃ ପ୍ରଭାତେ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍। ଘୃତଂ ଦଧି ଚ ଲାଜାଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାଶ୍ଚାପି ପୁଷ୍କଲାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଘିଅ, ଦଧି, ଲାଉଜ, ଓ ପ୍ରଚୁର ଦାନ ସକାଳେ ଦିଅ।
ସୂର୍ଯେଽଭ୍ଯୁଦିତମାତ୍ରେ ଶ୍ଵୋ ଭଵିତା ସ୍ଵସ୍ତିଵାଚନମ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ ନିମନ୍ତ୍ର୍ଯନ୍ତାଂ କଲ୍ପ୍ଯନ୍ତାମାସନାନି ଚ
ଆସନ୍ତାକାଲି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଠିଲେ ସହଜେ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଡାକିବା ଓ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।
ଆବଧ୍ଯନ୍ତାଂ ପତାକାଶ୍ଚ ରାଜମାର୍ଗଶ୍ଚ ସିଚ୍ଯତାମ୍। ସର୍ଵେ ଚ ତାଲାପଚରା ଗଣିକାଶ୍ଚ ସ୍ଵଲଂକୃତାଃ
ପତାକା ଲଗାଅ, ରାଜପଥକୁ ପାଣି ଛିଟାଅ; ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରପାଳ ଓ ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନାମାନେ ଭଲ ଭାବରେ ଶୃଙ୍ଗାର କରନ୍ତୁ।
କକ୍ଷ୍ଯାଂ ଦ୍ଵିତୀଯାମାସାଦ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ନୃପଵେଶ୍ମନଃ। ଦେଵାଯତନଚୈତ୍ଯେଷୁ ସାନ୍ନଭକ୍ଷ୍ଯାଃ ସଦକ୍ଷିଣାଃ
ଖାଦ୍ୟ ଓ ଦାନ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ରାଜମହଳର ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ଓ ଦେଉଳ ଏବଂ ଚୈତ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ରୁହନ୍ତୁ।
ଉପସ୍ଥାପଯିତଵ୍ଯାଃ ସ୍ଯୁର୍ମାଲ୍ଯଯୋଗ୍ଯାଃ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ଦୀର୍ଘାସିବଦ୍ଧଗୋଧାଶ୍ଚ ସଂନଦ୍ଧା ମୃଷ୍ଟଵାସସଃ
ମାଳା ଧରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଥାନ୍ଦିଅ; ଦୀର୍ଘ ତଳୱାର ଓ ଚମଡ଼ା ବେଲ୍ଟ ପିନ୍ଧିଥିବା, ସଜିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ରୁହନ୍ତୁ।
ମହାରାଜାଙ୍ଗନଂ ଶୂରାଃ ପ୍ରଵିଶନ୍ତୁ ମହୋଦଯମ୍। ଏଵଂ ଵ୍ଯାଦିଶ୍ଯ ଵିପ୍ରୌ ତୁ କ୍ରିଯାସ୍ତତ୍ର ଵିନିଷ୍ଠିତୌ
ଶୂରବୀରମାନେ ମହାରାଜଙ୍କ ମହଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ; ଏଭଳି ଆଦେଶ ଦେଇ, ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ କାମ ସମାପ୍ତ କଲେ।
ଚକ୍ରତୁଶ୍ଚୈଵ ଯଚ୍ଛେଷଂ ପାର୍ଥିଵାଯ ନିଵେଦ୍ଯ ଚ। କୃତମିତ୍ଯେଵ ଚାବ୍ରୂତାମଭିଗମ୍ଯ ଜଗତ୍ପତିମ୍
ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ କାମ ଥିଲା, ସେମାନେ ତାହା କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ ଏବଂ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯାଇ, 'ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି' ବୋଲି କହିଲେ।
ଯଥୋକ୍ତଵଚନଂ ପ୍ରୀତୌ ହର୍ଷଯୁକ୍ତୌ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମୌ। ତତଃ ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ ରାଜା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କ କଥା ଠିକ୍ ଭାବେ ପୂରଣ ହେବାରେ ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ; ତେବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାଜା ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାମଃ କୃତାତ୍ମା ଭଵତା ଶୀଘ୍ରମାନୀଯତାମିତି। ସ ତଥେତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ସୁମନ୍ତ୍ରୋ ରାଜଶାସନାତ୍
'ନିଜକୁ ସଂଯମ କରିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ନେଇଆ'। ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନି, 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ଚଲିଗଲେ।
ରାମଂ ତତ୍ରାନଯାଂଚକ୍ରେ ରଥେନ ରଥିନାଂ ଵରମ୍। ଅଥ ତତ୍ର ସହାସୀନାସ୍ତଦା ଦଶରଥଂ ନୃପମ୍
ସେ ରଥରେ ରଥଚାଳକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ନେଇ ଆସିଲେ; ତାପରେ ସେମାନେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ରାମ ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରାଚ୍ଯୋଦୀଚ୍ଯା ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଶ୍ଚ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଶ୍ଚ ଭୂମିପାଃ। ମ୍ଲେଚ୍ଛାଶ୍ଚାର୍ଯାଶ୍ଚ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଵନଶୈଲାନ୍ତଵାସିନଃ
ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ରାଜାମାନେ, ବିଦେଶୀ, ଆର୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟେ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ,