ଇତି ଵଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ସଦା ରାମୋଽଭିଭାଷତେ। ଵ୍ଯସନେଷୁ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଭୃଶଂ ଭଵତି ଦୁଃଖିତଃ
ଏପରି ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭଳି ରାମ ସଦା ତୁମେମାନେ ସହ କଥା କହନ୍ତି; ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ସେ ଗଭୀର ଭାବରେ ବିଷାଦ ହେଉଛନ୍ତି ।
ଉତ୍ସଵେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ପିତେଵ ପରିତୁଷ୍ଯତି। ସତ୍ଯଵାଦୀ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଵୃଦ୍ଧସେଵୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ସମସ୍ତ ଉତ୍ସବରେ ସେ ପିତା ଭଳି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି, ମହାଧନୁର୍ଧର, ବୃଦ୍ଧମାନେ ସେବା କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଛନ୍ତି ।
ସ୍ମିତପୂର୍ଵାଭିଭାଷୀ ଚ ଧର୍ମଂ ସର୍ଵାତ୍ମନାଶ୍ରିତଃ। ସମ୍ଯଗ୍ଯୋକ୍ତା ଶ୍ରେଯସାଂ ଚ ନ ଵିଗୃହ୍ଯକଥାରୁଚିଃ
ସେ ସ୍ମିତ ଦେଇ କଥା କହନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରନ୍ତି; ଭଲ ଓ ଠିକ୍ କଥା କହନ୍ତି, ବିବାଦ ଭଳି କଥାରେ ରୁଚି ନାହିଁ ।
ଉତ୍ତରୋତ୍ତରଯୁକ୍ତୌ ଚ ଵକ୍ତା ଵାଚସ୍ପତିର୍ଯଥା। ସୁଭ୍ରୂରାଯତତାମ୍ରାକ୍ଷଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ ଵିଷ୍ଣୁରିଵ ସ୍ଵଯମ୍
ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତରରେ ସେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପରି କଥା କହନ୍ତି; ସୁନ୍ଦର ଭୃକ୍କୁଟି ଓ ବିସ୍ତୃତ ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ନିଜେ ବିଷ୍ଣୁ ଭଳି ।
ରାମୋ ଲୋକାଭିରାମୋଽଯଂ ଶୌର୍ଯଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମୈଃ। ପ୍ରଜାପାଲନସଂଯୁକ୍ତୋ ନ ରାଗୋପହତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ରାମ ଏହି ଜଗତରେ ପ୍ରିୟ, ସୌର୍ୟ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ରାଗରେ ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ କଦାପି ଅଭିଭୂତ ହୁଏନାହିଁ ।
ଶକ୍ତସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମପ୍ଯେଷ ଭୋକ୍ତୁଂ କିଂ ନୁ ମହୀମିମାମ୍। ନାସ୍ଯ କ୍ରୋଧଃ ପ୍ରସାଦଶ୍ଚ ନିରର୍ଥୋଽସ୍ତି କଦାଚନ
ତିନି ଲୋକକୁ ଭୋଗ କରିବାକୁ ସେ ସମର୍ଥ, ତେଣୁ ଏହି ପୃଥିବୀ ପାଇଁ କଣ କଥା; ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ କୃପା କଦାପି ଅର୍ଥହୀନ ନୁହେଁ ।
ହନ୍ତ୍ଯେଷ ନିଯମାଦ୍ ଵଧ୍ଯାନଵଧ୍ଯେଷୁ ନ କୁପ୍ଯତି। ଯୁନକ୍ତ୍ଯର୍ଥୈଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ତମସୌ ଯତ୍ର ତୁଷ୍ଯତି
ସେ ନିୟମରେ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଅପରାଧୀ ନୁହେଁ ଲୋକଙ୍କୁ କ୍ରୋଧ କରେନି। ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଧନ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଅଛି, ସେଠି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଥାଏ।
ଦାନ୍ତୈଃ ସର୍ଵପ୍ରଜାକାନ୍ତୈଃ ପ୍ରୀତିସଂଜନନୈର୍ନୃଣାମ୍। ଗୁଣୈର୍ଵିରୋଚତେ ରାମୋ ଦୀପ୍ତଃ ସୂର୍ଯ ଇଵାଂଶୁଭିଃ
ରାମ ନିଜ ଗୁଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସଂଯମୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଦେବାର ଉତ୍ସ। ସେ ଜଣେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକେ।
ତମେଵଂଗୁଣସମ୍ପନ୍ନଂ ରାମଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍। ଲୋକପାଲୋପମଂ ନାଥମକାମଯତ ମେଦିନୀ
ଏପରି ଗୁଣରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ, ଏବଂ ଲୋକପାଳଙ୍କ ପରି ରକ୍ଷକ ରାମକୁ ମେଦିନୀ ନିଜ ନାଥ ଭାବରେ ଚାହିଲା।
ଵତ୍ସଃ ଶ୍ରେଯସି ଜାତସ୍ତେ ଦିଷ୍ଟ୍ଯାସୌ ତଵ ରାଘଵଃ। ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପୁତ୍ରଗୁଣୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ମାରୀଚ ଇଵ କଶ୍ଯପଃ
ଶିଶୁ, ତୁମେ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ଯେ ତୁମର ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ହୋଇଛି; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏହି ରାଘବ ତୁମର, ପୁତ୍ରର ଗୁଣରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ମାରୀଚ ପରି।
ବଲମାରୋଗ୍ଯମାଯୁଶ୍ଚ ରାମସ୍ଯ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ। ଦେଵାସୁରମନୁଷ୍ଯେଷୁ ସଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗେଷୁ ଚ
ନିଜକୁ ଜଣା ରାମଙ୍କର ଶକ୍ତି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଆୟୁ ଦେବ, ଅସୁର, ମଣିଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
ଆଶଂସତେ ଜନଃ ସର୍ଵୋ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ପୁରଵରେ ତଥା। ଆଭ୍ଯନ୍ତରଶ୍ଚ ବାହ୍ଯଶ୍ଚ ପୌରଜାନପଦୋ ଜନଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକ, ରାଜ୍ୟ ଓ ରାଜଧାନୀର ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ, ପୌର ଓ ଜନପଦର ଲୋକ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆଶା କରନ୍ତି।
ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵୃଦ୍ଧାସ୍ତରୁଣ୍ଯଶ୍ଚ ସାଯଂ ପ୍ରାତଃ ସମାହିତାଃ। ସର୍ଵା ଦେଵାନ୍ନମସ୍ଯନ୍ତି ରାମସ୍ଯାର୍ଥେ ମନସ୍ଵିନଃ। ତେଷାଂ ତଦ୍ ଯାଚିତଂ ଦେଵ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ସମୃଦ୍ଧ୍ଯତାମ୍
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ବୃଦ୍ଧମାନେ ଓ ଯୁବତୀମାନେ, ସକାଳ ଓ ସଂଧ୍ୟାରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ରାମଙ୍କ ପାଇଁ; ହେ ଦେବ, ତାଙ୍କର ଯାଚନା ତୁମ ଦୟାରେ ପୂରଣ ହେଉ।
ରାମମିନ୍ଦୀଵରଶ୍ଯାମଂ ସର୍ଵଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣମ୍। ପଶ୍ଯାମୋ ଯୌଵରାଜ୍ଯସ୍ଥଂ ତଵ ରାଜୋତ୍ତମାତ୍ମଜମ୍
ହେ ରାଜା, ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ଯେ ନୀଳ ପଦ୍ମ ପରି ଶ୍ୟାମ ଓ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରିବା ରାମକୁ, ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରକୁ, ଯୁବରାଜ ଭାବରେ ଦେଖିବାକୁ।
ତଂ ଦେଵଦେଵୋପମମାତ୍ମଜଂ ତେ ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ହିତେ ନିଵିଷ୍ଟମ୍। ହିତାଯ ନଃ କ୍ଷିପ୍ରମୁଦାରଜୁଷ୍ଟଂ ମୁଦାଭିଷେକ୍ତୁଂ ଵରଦ ତ୍ଵମର୍ହସି
ହେ ଦାନଦାତା, ଆମର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ତୁମେ ତୁମ ପୁତ୍ର, ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିବେଶିତ, ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।
thumb|ତୃତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ତୃତୀଯଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣ।
ତେଷାମଞ୍ଜଲିପଦ୍ମାନି ପ୍ରଗୃହୀତାନି ସର୍ଵଶଃ। ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ ରାଜା ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରିଯହିତଂ ଵଚଃ
ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ରଜତ ପଦ୍ମ ପରି ରଖିଥିଲେ, ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହିଲେ।
ଅହୋଽସ୍ମି ପରମପ୍ରୀତଃ ପ୍ରଭାଵଶ୍ଚାତୁଲୋ ମମ। ଯନ୍ମେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ରଂ ଯୌଵରାଜ୍ଯସ୍ଥମିଚ୍ଛଥ
ଆହା, ମୁଁ ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ମୋର ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ବ, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ ଯୁବରାଜ ଭାବରେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଛ।
ଚୈତ୍ରଃ ଶ୍ରୀମାନଯଂ ମାସଃ ପୁଣ୍ଯଃ ପୁଷ୍ପିତକାନନଃ। ଯୌଵରାଜ୍ଯାଯ ରାମସ୍ଯ ସର୍ଵମେଵୋପକଲ୍ପ୍ଯତାମ୍
ଏହି ଶୁଭ ଚୈତ୍ର ମାସ ଆସିଛି, ପବିତ୍ର ଓ ଫୁଲିଥିବା କାନନ ସହିତ; ରାମଙ୍କ ଯୁବରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରାଯାଉ।
ରାଜ୍ଞସ୍ତୂପରତେ ଵାକ୍ଯେ ଜନଘୋଷୋ ମହାନଭୂତ୍। ଶନୈସ୍ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଶାନ୍ତେ ଚ ଜନଘୋଷେ ଜନାଧିପଃ
ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ ଶବ୍ଦ ହେଲା; ଏହି ଶବ୍ଦ ଦୀର୍ଘ ହେଇ ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ରାଜା
ଵସିଷ୍ଠଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲଂ ରାଜା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଭିଷେକାଯ ରାମସ୍ଯ ଯତ୍ କର୍ମ ସପରିଚ୍ଛଦମ୍
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ରାଜା କହିଲେ: 'ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ କାମ ଆବଶ୍ୟକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସହିତ—'
ତଦଦ୍ଯ ଭଗଵନ୍ ସର୍ଵମାଜ୍ଞାପଯିତୁମର୍ହସି। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭୂମିପାଲସ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ଆଜି, ମହାନ୍ ମୁନି, ତୁମେ ସମସ୍ତ କାମ କରିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ; ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ,
ଆଦିଦେଶାଗ୍ରତୋ ରାଜ୍ଞଃ ସ୍ଥିତାନ୍ ଯୁକ୍ତାନ୍ କୃତାଞ୍ଜଲୀନ୍। ସୁଵର୍ଣାଦୀନି ରତ୍ନାନି ବଲୀନ୍ ସର୍ଵୌଷଧୀରପି
ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଉଡିଥିବା ଲୋକମାନେ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ରତ୍ନ, ଦଣ୍ଡ, ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଆଣିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ।
ଶୁକ୍ଲମାଲ୍ଯାନି ଲାଜାଂଶ୍ଚ ପୃଥକ୍ ଚ ମଧୁସର୍ପିଷୀ। ଅହତାନି ଚ ଵାସାଂସି ରଥଂ ସର୍ଵାଯୁଧାନ୍ଯପି
ଧଳା ମାଳା, ଲାଜ, ମଧ ଓ ଘିଅ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ, ଅପରିହିତ ବସ୍ତ୍ର, ଏକ ରଥ ଓ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆଣିବାକୁ କହିଲେ।
ଚତୁରଙ୍ଗବଲଂ ଚୈଵ ଗଜଂ ଚ ଶୁଭଲକ୍ଷଣମ୍। ଚାମରଵ୍ଯଜନେ ଚୋଭେ ଧ୍ଵଜଂ ଛତ୍ରଂ ଚ ପାଣ୍ଡୁରମ୍
ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ହାତୀ, ଦୁଇଟି ଚାମର, ସ୍ୱେତ ଛତ୍ର ଓ ପତାକା ସଜାଇ ତିଆରି କର।
ଶତଂ ଚ ଶାତକୁମ୍ଭାନାଂ କୁମ୍ଭାନାମଗ୍ନିଵର୍ଚସାମ୍। ହିରଣ୍ଯଶୃଙ୍ଗମୃଷଭଂ ସମଗ୍ରଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମ ଚ
ସେଠାରେ ଶତଟି ସୁନାର ଘଡ଼ା, ସୁନାର ସିଂଗ ଥିବା ବଳଦ, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଘ ଚର୍ମ ରଖ।
ଯଚ୍ଚାନ୍ଯତ୍ କିଂଚିଦେଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ତତ୍ ସର୍ଵମୁପକଲ୍ପ୍ଯତାମ୍। ଉପସ୍ଥାପଯତ ପ୍ରାତରଗ୍ନ୍ଯଗାରେ ମହୀପତେଃ
ଯେଉଁଠି ଆଉ କିଛି ଦରକାର, ସେସବୁ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କର; ସକାଳେ ରାଜାଙ୍କ ଅଗ୍ନିଗୃହରେ ସମସ୍ତ କଥା ଉପସ୍ଥାପନ କର।
ଅନ୍ତଃପୁରସ୍ଯ ଦ୍ଵାରାଣି ସର୍ଵସ୍ଯ ନଗରସ୍ଯ ଚ। ଚନ୍ଦନସ୍ରଗ୍ଭିରର୍ଚ୍ଯନ୍ତାଂ ଧୂପୈଶ୍ଚ ଘ୍ରାଣହାରିଭିଃ
ଅନ୍ତଃପୁର ଓ ସମସ୍ତ ସହର ଦ୍ୱାରକୁ ଚନ୍ଦନ ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭା କର।
ପ୍ରଶସ୍ତମନ୍ନଂ ଗୁଣଵଦ୍ ଦଧିକ୍ଷୀରୋପସେଚନମ୍। ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଶତସାହସ୍ରଂ ଯତ୍ପ୍ରକାମମଲଂ ଭଵେତ୍
ସଂଖ୍ୟାରେ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦଧି ଓ ଦୁଧ ମିଶା ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଦିଅ, ଯେତେ ଚାହାଁନ୍ତି।
ସତ୍କୃତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯାନାଂ ଶ୍ଵଃ ପ୍ରଭାତେ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍। ଘୃତଂ ଦଧି ଚ ଲାଜାଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାଶ୍ଚାପି ପୁଷ୍କଲାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଘିଅ, ଦଧି, ଲାଉଜ, ଓ ପ୍ରଚୁର ଦାନ ସକାଳେ ଦିଅ।