ବିଭୀଷଣମଥୋଵାଚ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଂ ମହାଯଶାଃ । ଯାଵତ୍ପ୍ରଜା ଧରିଷ୍ଯନ୍ତି ତାଵତ୍ତ୍ଵଂ ଵୈ ବିଭୀଷଣ । ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ମହାଵୀର୍ଯ ଲଙ୍କାସ୍ଥସ୍ତ୍ଵଂ ଧରିଷ୍ଯସି ।। ୭.୧୦୮.
ତାପରେ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ବିଭୀଷଣ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକମାନେ ରହିବେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଲଙ୍କାରେ ରାଜା ଭାବେ ରହିବ। ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର, ତୁମେ ଲଙ୍କାରେ ରାଜ୍ୟ କରିବ।"
ଯାଵଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠତି ମେଦିନୀ । ଯାଵଚ୍ଚ ମତ୍କଥା ଲୋକେ ତାଵଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ତଵାସ୍ତ୍ଵିହ ।। ୭.୧୦୮.
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିବେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଇ ପୃଥିବୀ ଅଟୁଟ ରହିବ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର କଥା ଏହି ସଂସାରରେ ଚାଲିଥିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠି ତୁମର ରାଜ୍ୟ ରହିବ।
ଶାସିତସ୍ତ୍ଵଂ ସଖିତ୍ଵେନ କାର୍ଯଂ ତେ ମମ ଶାସନମ୍ । ପ୍ରଜାଃ ସଂରକ୍ଷ ଧର୍ମେଣ ନୋତ୍ତରଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ।। ୭.୧୦୮.
ମୁଁ ତୁମକୁ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ଆଦେଶ ଦେଉଛି; ମୋର ଆଜ୍ଞା ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ପାଳନ କର। ତୁମର ପ୍ରଜାମାନେଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷା କର, ଏହାକୁ ଅନ୍ୟଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କିଞ୍ଚାନ୍ଯଦ୍ଵକ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ମହାମତେ ।। ୭.୧୦୮.
ହେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୁଁ ଆଉ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଆରାଧଯ ଜଗନ୍ନାଥମିକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲଦୈଵତମ୍ । ଆରାଧନୀଯମନିଶଂ ସର୍ଵୈର୍ଦୈଵୈଃ ସଵାସଵୈଃ ।। ୭.୧୦୮.
ତୁମେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ଦେବତାଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତି କର।
ତଥେତି ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ରାମଵାକ୍ଯଂ ଵିଭୀଷଣଃ । ରାଜା ରାକ୍ଷସମୁଖ୍ଯାନାଂ ରାଘଵାଜ୍ଞାମନୁସ୍ମରନ୍ ।। ୭.୧୦୮.
ବିଭୀଷଣ ରାମଙ୍କ କଥାକୁ 'ଏମିତି ହେଉ' ବୋଲି ମାନିଲେ, ଏବଂ ରାଘବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମନେ ରଖି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଭାବେ ରାଜ୍ୟ କଲେ।
ତମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ହନୂମନ୍ତମଥାବ୍ରଵୀତ୍ । ଜୀଵିତେ କୃତବୁଦ୍ଧିସ୍ତ୍ଵଂ ମା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଵିଲୋପଯ ।। ୭.୧୦୮.
ଏଭଳି କହି, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତାପରେ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ରହିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛ, ତୁମର ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ଭଙ୍ଗ କରନି।"
ମତ୍କଥାଃ ପ୍ରଚରିଷ୍ଯନ୍ତି ଯାଵଲ୍ଲୋକେ ହରୀଶ୍ଵର । ତାଵଦ୍ରମସ୍ଵ ସୁପ୍ରୀତୋ ମଦ୍ଵାକ୍ଯମନୁପାଲଯନ୍ ।। ୭.୧୦୮.
ହେ ବାନରମୁଖ୍ୟ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର କଥା ଏହି ସଂସାରରେ ପ୍ରଚାରିତ ହେଉଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଏଠି ଖୁସି ହୋଇ ରୁହ, ଏବଂ ମୋର କଥାକୁ ପାଳନ କର।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ହନୁମାନ୍ରାଘଵେଣ ମହାତ୍ମନା । ଵାକ୍ଯଂ ଵିଜ୍ଞାପଯାମାସ ପରଂ ହର୍ଷମଵାପ୍ଯ ଚ ।। ୭.୧୦୮.
ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ହନୁମାନ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଯାଵତ୍ତଵ କଥା ଲୋକେ ଵିଚରିଷ୍ଯତି ପାଵନୀ । ତାଵତ୍ସ୍ଥାସ୍ଯାମି ମେଦିନ୍ଯାଂ ତଵାଜ୍ଞାମନୁପାଲଯନ୍ ।। ୭.୧୦୮.
"ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର ପବିତ୍ର କଥା ଏହି ସଂସାରରେ ପ୍ରଚାରିତ ହେଉଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ରହିବି, ତୁମର ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି।"
ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ତଥୋକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵୃଦ୍ଧଂ ବ୍ରହ୍ମସୁତଂ ତଥା । ମୈନ୍ଦଂ ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଂ ଚୈଵ ପଞ୍ଚ ଜାମ୍ବଵତା ସହ । ଯାଵତ୍କଲିଶ୍ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତାଵଜ୍ଜୀଵତ ସର୍ଵଦା ।। ୭.୧୦୮.
ଏଭଳି କହି, ଜାମ୍ବବାନ, ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ର, ମଇନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ ଏବଂ ଜାମ୍ବବାନ ସହିତ ପାଞ୍ଚଜନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଳିଯୁଗ ଆସିନଥିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଜୀବନ୍ତ ରୁହ।"
ତାନେଵମୁକ୍ତ୍ଵା କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନୃକ୍ଷଵାନରାନ୍ । ଉଵାଚ ବାଢଂ ଗଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ମଯା ସାର୍ଧଂ ଯଥେପ୍ସିତମ୍ ।। ୭.୧୦୮.
ଏଭଳି କହି, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସମସ୍ତ ଭଲୁକ ଓ ବାନରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଠିକ୍ ଅଛି, ତମେ ମୋ ସହିତ ଯେଭଳି ଇଚ୍ଛା ଯାଉ।"
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଽଷ୍ଟୋତରଶତତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକଶଏ ଆଠଟିଏ ଶତକ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ପ୍ରଭାତାଯାଂ ତୁ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ପୃଥୁଵକ୍ଷା ମହାଯଶାଃ । ରାମଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷଃ ପୁରୋଧସମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୦୯.
ପ୍ରଭାତ ହେଲାପରେ, ବିଶାଳ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଓ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ, କମଳପତ୍ର ନୟନ ଥିବା ରାମ ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ଵ୍ରଜତ୍ଵଗ୍ରେ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସହ ଦ୍ଵିଜୈଃ । ଵାଜପେଯାତପତ୍ରଂ ଚ ଶୋଭମାନଂ ମହାପଥେ ।। ୭.୧୦୯.
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଆଗରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସହିତ ଜ୍ୱଳି ଯାଉ, ଏବଂ ଭୂବନ୍ତଳରେ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ବାଜପେୟ ଛତା ମଧ୍ୟ ଆଗେ ଯାଉ।
ତତୋ ଵସିଷ୍ଠସ୍ତେଜସ୍ଵୀ ସର୍ଵଂ ନିରଵଶେଷତଃ । ଚକାର ଵିଧିଵଦ୍ଧର୍ମଂ ମହାପ୍ରାସ୍ଥାନିକଂ ଵିଧିମ୍ ।। ୭.୧୦୯.
ତାପରେ ତେଜସ୍ୱୀ ବଶିଷ୍ଠ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ, ମହାପ୍ରାସ୍ଥାନିକ ବିଧି ଅନୁସାରେ କଲେ।
ତତଃ ସୂକ୍ଷ୍ମାମ୍ବରଧରୋ ବ୍ରହ୍ମମାଵର୍ତଯନ୍ପରମ୍ । କୁଶାନ୍ଗୃହୀତ୍ଵା ପାଣିଭ୍ଯାଂ ପ୍ରସଜ୍ଯ ପ୍ରଯଯାଵଥ ।। ୭.୧୦୯.
ତାପରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମସ୍ତୁତି ପଢ଼ି, ହାତରେ କୁଶ ଧରି, ଶିର ନମାଇ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଵ୍ଯାହରନ୍କ୍ଵଚିତ୍କିଞ୍ଚିନ୍ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟୋ ନିଃସୁଖଃ ପଥି । ନିର୍ଜଗାମ ଗୃହାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଦୀପ୍ଯମାନ ଇଵାଂଶୁମାନ୍ ।। ୭.୧୦୯.
ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଚୁପ୍ଚାପ ଏବଂ ନିରାନନ୍ଦ ଭାବେ ପଥରେ ଚାଲିଲେ; ସେ ଘରୁ ବାହାରିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ରାମସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସପଦ୍ମା ଶ୍ରୀରପାଶ୍ରିତା । ସଵ୍ଯେ ତୁ ହ୍ରୀର୍ମହାଦେଵୀ ଵ୍ଯଵସାଯସ୍ତଥାଗ୍ରତଃ ।। ୭.୧୦୯.
ରାମଙ୍କର ଡାହାଣ ପାଖରେ ପଦ୍ମଧାରି ଶ୍ରୀ ଅଛନ୍ତି, ବାମ ପାଖରେ ମହାଦେବୀ ହ୍ରୀ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସାମ୍ନାରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି।
ଶରା ନାନାଵିଧାଶ୍ଚାପି ଧନୁରାଯତମୁତ୍ତମମ୍ । ତଥା ଽ ଽଯୁଧାନି ତେ ସର୍ଵେ ଯଯୁଃ ପୁରୁଷଵିଗ୍ରହାଃ ।। ୭.୧୦୯.
ନାନାପ୍ରକାର ତୀର, ଉତ୍ତମ ଧନୁଷ ଓ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ମାନେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଚାଲିଗଲେ।
ଵେଦା ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପେଣ ଗାଯତ୍ରୀ ସର୍ଵରକ୍ଷିଣୀ । ଓଙ୍କାରୋ ଽଥ ଵଷଟ୍କାରଃ ସର୍ଵେ ରାମମନୁଵ୍ରତାଃ ।। ୭.୧୦୯.
ବେଦମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଗାୟତ୍ରୀ, ଓଁ ଏବଂ ବଷଟ୍ ଧ୍ୱନି—ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କ ପଛରେ ନିଷ୍ଠାରେ ଚାଲିଲେ।
ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵ ଏଵ ମହୀସୁରାଃ । ଅନ୍ଵଗଚ୍ଛନ୍ମହାତ୍ମାନଂ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରମପାଵୃତମ୍ ।। ୭.୧୦୯.
ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଭୂଦେବତାମାନେ, ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଖୋଲା ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ଦିଗରେ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ତଂ ଯାନ୍ତମନୁଗଚ୍ଛନ୍ତି ହ୍ଯନ୍ତଃପୁରଚରାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ସଵୃଦ୍ଧବାଲଦାସୀକାଃ ସଵର୍ଷଵରକିଙ୍କରାଃ ।। ୭.୧୦୯.
ଅନ୍ତଃପୁରର ମହିଳାମାନେ, ବୃଦ୍ଧ, ଶିଶୁ, ଦାସୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଚାକରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ସାନ୍ତଃପୁରଶ୍ଚ ଭରତଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସହିତୋ ଯଯୌ । ରାମଂ ଗତିମୁପାଗମ୍ଯ ସାଗ୍ନିହୋତ୍ରମନୁଵ୍ରତଃ ।। ୭.୧୦୯.
ଭରତ ଓ ଶତୃଘ୍ନ ସହିତ ଅନ୍ତଃପୁର ଲୋକମାନେ ରାମଙ୍କ ମାର୍ଗରେ ଯୋଗ ଦେଇ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ତେ ଚ ସର୍ଵେ ମହାତ୍ମାନଃ ସାଗ୍ନିହୋତ୍ରାଃ ସମାଗତାଃ । ସପୁତ୍ରଦାରାଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥମନୁଜଗ୍ମୁର୍ମହାମତିମ୍ ।। ୭.୧୦୯.
ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନେ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ସହିତ, ପୁଅ ଓ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ, ମହାବୁଦ୍ଧି କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଭୃତ୍ଯଵର୍ଗାଶ୍ଚ ସପୁତ୍ରପଶୁବାନ୍ଧଵାଃ । ସର୍ଵେ ସହାନୁଗା ରାମମନ୍ଵଗଚ୍ଛନ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵତ୍ ।। ୭.୧୦୯.
ମନ୍ତ୍ରୀ, ଚାକରମାନେ, ପୁଅ, ପଶୁ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ—ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ସହଚର ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ତତଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରକୃତଯୋ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାଵୃତାଃ । ଗଚ୍ଛନ୍ତମନ୍ଵଗଛଂସ୍ତଂ ରାଘଵଂ ଗୁଣରଞ୍ଜିତାଃ ।। ୭.୧୦୯.
ତାପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା, ଆନନ୍ଦିତ ଓ ସୁସ୍ଥ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ଗୁଣମୟ ରାଘବଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ତତଃ ସସ୍ତ୍ରୀପୁମାଂସସ୍ତେ ସପକ୍ଷିପଶୁଵାହନାଃ । ରାଘଵସ୍ଯାନୁଗାଃ ସର୍ଵେ ହୃଷ୍ଟା ଵିଗତକଲ୍ମଷାଃ ।। ୭.୧୦୯.
ତାପରେ, ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳା, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ ଓ ଯାନସହିତ, ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ପାପରହିତ ଭାବେ ରାଘବଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ସ୍ନାତାଃ ପ୍ରମୁଦିତାଃ ସର୍ଵେ ହୃଷ୍ଟାଃ ପୁଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଵାନରାଃ । ଦୃଢଂ କିଲକିଲାଶବ୍ଦୈଃ ସର୍ଵଂ ରାମମନୁଵ୍ରତମ୍ ।। ୭.୧୦୯.
ସମସ୍ତ ବାନର, ସ୍ନାନ କରି, ଆନନ୍ଦିତ ଓ ପୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଉଲ୍ଲାସର ସବ୍ଦ କରି, ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ନ ତତ୍ର କଶ୍ଚିଦ୍ଦୀନୋ ଵା ଵ୍ରୀଡିତୋ ଵା ଽପି ଦୁଃଖିତଃ । ହୃଷ୍ଟଂ ସମୁଦିତଂ ସର୍ଵଂ ବଭୂଵ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ ।। ୭.୧୦୯.
ସେଠାରେ କେହି ଦୁଃଖୀ, ଲଜ୍ଜିତ କିମ୍ବା ଦୁଃଖିତ ନଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଏକତ୍ରିତ ଥିଲେ, ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା।