ରଥାନାଂ ତୁ ସହସ୍ରାଣି ନାଗାନାମଯୁତାନି ଚ । ଦଶାଯୁତାନି ଚାଶ୍ଵାନାମେକୈକସ୍ଯ ଧନଂ ଦଦୌ ।। ୭.୧୦୭.
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁଅଙ୍କୁ ହଜାର ରଥ, ଦଶହଜାର ହାତୀ, ଦଶହଜାର ଘୋଡ଼ା ଓ ଅନେକ ଧନ ଦେଲେ।
ବହୁରତ୍ନୌ ବହୁଧନୌ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାଵୃତୌ । ସ୍ଵେ ପୁରେ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଭ୍ରାତରୌ ତୁ କୁଶୀଲଵୌ ।। ୭.୧୦୭.
ଖୁସି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଭରିଥିବା ନିଜ ନିଜ ସହରକୁ, ବହୁ ଧନ ଓ ରତ୍ନ ସହିତ, ଦୁଇ ଭାଇ କୁଶ ଓ ଲବଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।
ଅଭିଷିଚ୍ଯ ସୁତୌ ଵୀରୌ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ପୁରେ ତଦା । ଦୂତାନ୍ସମ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ଶତ୍ରୁଘ୍ନାଯ ମହାତ୍ମନେ ।। ୭.୧୦୭.
ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସେଇ ଏବଂ ସହରରେ ସ୍ଥାପିତ କରି, ତାପରେ ମହାନ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୂତମାନେ ପଠାଇଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତୋତ୍ତରଶତତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଶ୍ରୀମଦ୍ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସତସପ୍ତତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତେ ଦୂତା ରାମଵାକ୍ଯେନ ଚୋଦିତା ଲଘୁଵିକ୍ରମାଃ । ପ୍ରଜଗ୍ମୁର୍ମଧୁରାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଚକ୍ରୁର୍ଵାସଂ ନ ଚାଧ୍ଵନି ।। ୭.୧୦୮.
ସେହି ଦୂତମାନେ, ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦ୍ରୁତ ଚଳି, ଶୀଘ୍ର ମଧୁରାକୁ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ମାର୍ଗରେ କେଉଁସି ବିଶ୍ରାମ କରିଲେ ନାହିଁ।
ତେ ତୁ ତ୍ରିଭିରହୋରାତ୍ରୈଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମଧୁରାମଥ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନାଯ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମାଚଖ୍ଯୁଃ ସର୍ଵମେଵ ତତ୍ ।। ୭.୧୦୮.
ତିନି ଦିନ ରାତି ଚାଲି, ସେମାନେ ମଧୁରାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ଠିକ୍ ଭାବେ କହିଦେଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ପରିତ୍ଯାଗଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ରାଘଵସ୍ଯ ଚ । ପୁତ୍ରଯୋରଭିଷେକଂ ଚ ପୌରାନୁଗମନଂ ତଥା ।। ୭.୧୦୮.
ସେମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବିଦାୟ, ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଓ ପୌରଜନଙ୍କ ଅନୁସରଣ ବିଷୟରେ କହିଦେଲେ।
କୁଶସ୍ଯ ନଗରୀ ରମ୍ଯା ଵିନ୍ଧ୍ଯପର୍ଵତରୋଧସି । କୁଶାଵତୀତି ନାମ୍ନା ସା କୃତା ରାମେଣ ଧୀମତା । ଶ୍ରାଵସ୍ତୀତି ପୁରୀ ରମ୍ଯା ଶ୍ରାଵିତା ଚ ଲଵସ୍ଯ ହ ।। ୭.୧୦୮.
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ତଳେ ରାମ ଧୀରତାରେ କୁଶଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସୁନ୍ଦର ସହର ତିଆରି କଲେ, ତାହାକୁ 'କୁଶାବତୀ' ବୋଲି ନାମ ଦେଲେ; ଏହିପରି ଲବଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାବସ୍ତୀ ସହର ତିଆରି ହେଲା।
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ଵିଜନାଂ କୃତ୍ଵା ରାଘଵୋ ଭରତସ୍ତଥା । ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ଗମନୋଦ୍ଯୋଗଂ କୃତଵନ୍ତୌ ମହାରଥୌ ।। ୭.୧୦୮.
ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଶୂନ୍ୟ କରି, ରାଘବ ଓ ଭରତ, ଦୁଇଁ ମହାବୀର, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ।
ଏଵଂ ସର୍ଵଂ ନିଵେଦ୍ଯାଶୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନାଯ ମହାତ୍ମନେ । ଵିରେମୁସ୍ତେ ତତୋ ଦୂତାସ୍ତ୍ଵର ରାଜେତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୭.୧୦୮.
ଏପରି ସମସ୍ତ କଥା ଶୀଘ୍ର ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଦେଇ, ସେହି ଦୂତମାନେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଶୀଘ୍ର ଚାଲ, ରଜା!'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଘୋରସଙ୍କାଶଂ କୁଲକ୍ଷଯମୁପସ୍ଥିତମ୍ । ପ୍ରକୃତୀସ୍ତୁ ସମାନୀଯ କାଞ୍ଚନଂ ଚ ପୁରୋଧସମ୍ ।। ୭.୧୦୮.
ଏହି ଭୟଙ୍କର ବଂଶନାଶର କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଓ ସୁନା ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ତେଷାଂ ସର୍ଵଂ ଯଥାଵୃତ୍ତମବ୍ରଵୀଦ୍ରଘନନ୍ଦନଃ । ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ଵିପର୍ଯାସଂ ଭଵିଷ୍ଯଂ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ।। ୭.୧୦୮.
ରଘୁବଂଶୀ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯାହା ଘଟିଛି ତାହା କହିଦେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଓ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଆସନ୍ତା ଦୁଃଖର କଥା ମଧ୍ୟ କହିଦେଲେ।
ତତଃ ପୁତ୍ରଦ୍ଵଯଂ ଵୀରଃ ସୋ ଽଭ୍ଯଷିଞ୍ଚନ୍ନରାଧିପଃ । ସୁବାହୁର୍ମଧୁରାଂ ଲେଭେ ଶତ୍ରୁଘାତୀ ଚ ଵୈଦିଶମ୍ ।। ୭.୧୦୮.
ତାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରାକ୍ରମୀ ରାଜା ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଦେଲେ । ସୁବାହୁ ମଧୁରା ରାଜ୍ୟ ଓ ଶତ୍ରୁଘାତି ବୈଦିଶ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ ।
ଦ୍ଵିଧା କୃତ୍ଵା ତୁ ତାଂ ସେନାଂ ମାଧୁରୀଂ ପୁତ୍ରଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ । ଧନଂ ଚ ଯୁକ୍ତଂ କୃତ୍ଵା ଵୈ ସ୍ଥାପଯାମାସ ପାର୍ଥିଵଃ ।। ୭.୧୦୮.
ସେ ମଧୁରାର ସେନାକୁ ଦୁଇଠାରେ ଭାଗ କରି, ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଧନ ଦେଇ, ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ରହିବେ ସେଠି ସ୍ଥାପନ କଲେ ।
ସୁବାହୁଂ ମଧୁରାଯାଂ ଚ ଵୈଦେଶେ ଶତ୍ରୁଘାତିନମ୍ । ଯଯୌ ସ୍ଥାପ୍ଯ ତଦା ଽଯୋଧ୍ଯାଂ ରଥେନୈକେନ ରାଘଵଃ ।। ୭.୧୦୮.
ସେ ସୁବାହୁଙ୍କୁ ମଧୁରାରେ ଓ ଶତ୍ରୁଘାତିଙ୍କୁ ବୈଦିଶରେ ରଖି, ଏକ ରଥରେ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ସ ଦଦର୍ଶ ମହାତ୍ମାନଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ପାଵକମ୍ । ସୂକ୍ଷ୍ମକ୍ଷୌମାମ୍ବରଧରଂ ମୁନିଭିଃ ସାର୍ଧମକ୍ଷଯୈଃ ।। ୭.୧୦୮.
ସେ ଦେଖିଲେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଅମର ଋଷିମାନେ ସହିତ ଅଛନ୍ତି ।
ସୋ ଽଭିଵାଦ୍ଯ ତତୋ ରାମଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ଉଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଧର୍ମମେଵାନୁଚିନ୍ତଯନ୍ ।। ୭.୧୦୮.
ତାପରେ, ହାତ ଜୋଡି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସେ ରାମଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ ଧର୍ମକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ ।
କୃତ୍ଵାଭିଷେକଂ ସୁତଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋ ରାଘଵନନ୍ଦନ । ତଵାନୁଗମନେ ରାଜନ୍ଵିଦ୍ଧି ମାଂ କୃତନିଶ୍ଚଯମ୍ ।। ୭.୧୦୮.
ହେ ରାଘବବଂଶର ଅନନ୍ଦ, ତୁମେ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଛ, ଏହିବେଳେ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି ବୋଲି ଜାଣ ।
ନ ଚାନ୍ଯଦପି ଵକ୍ତଵ୍ଯମତୋ ଵୀର ନ ଶାସନମ୍ । ଵିଲୋକ୍ଯମାନମିଚ୍ଛାମି ମଦ୍ଵିଧେନ ଵିଶେଷତଃ ।। ୭.୧୦୮.
ହେ ବୀର, ଏଠାରେ ଆଉ କିଛି କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଆଉ କିଛି ଆଦେଶ ଦେବା ଦରକାର ନାହିଁ; ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ତୁମେ ମୋତେ ମୋ ପରି ଦେଖ ।
ତସ୍ଯ ତାଂ ବୁଦ୍ଧିମକ୍ଲୀବାଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ବାଢମିତ୍ଯେଵ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ରାମୋ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ ।। ୭.୧୦୮.
ତାଙ୍କର ଏହି ଅଟୁଟ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣି, ରାଘବବଂଶର ଅନନ୍ଦ ରାମ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଠିକ ଅଛି' ।
ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯସ୍ଯ ଵାକ୍ଯାନ୍ତେ ଵାନରାଃ କାମରୂପିଣଃ । ଋକ୍ଷରାକ୍ଷସସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ସମାପେତୁରନେକଶଃ ।। ୭.୧୦୮.
ତାଙ୍କ କଥା ସେଷ ହେବା ସହିତ, ଅନେକ କାମରୂପୀ ବାନର, ଭାଲୁ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ବଡ଼ ସଂଖ୍ୟାରେ ଏଠାରେ ଆସିଗଲେ ।
ସୁଗ୍ରୀଵଂ ତେ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ସର୍ଵ ଏଵ ସମାଗତାଃ । ତଂ ରାମଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମନସଃ ସ୍ଵର୍ଗାଯାଭିମୁଖଂ ସ୍ଥିତମ୍ ।। ୭.୧୦୮.
ସେମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଆସିଗଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ।
ଦେଵପୁତ୍ରା ଋଷିସୁତା ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ସୁତାସ୍ତଥା । ରାମକ୍ଷଯଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତେ ସର୍ଵ ଏଵ ସମାଗତାଃ ।। ୭.୧୦୮.
ଦେବପୁତ୍ର, ଋଷିପୁତ୍ର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ, ରାମଙ୍କର ବିଦାୟ ଜାଣି, ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଆସିଗଲେ ।
ତେ ରାମମଭିଵାଦ୍ଯୋଚୁଃ ସର୍ଵେ ଵାନରରାକ୍ଷସାଃ । ତଵାନୁଗମନେ ରାଜନ୍ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାଃ କୃତନିଶ୍ଚଯାଃ ।। ୭.୧୦୮.
ସମସ୍ତ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ଆମେ ତୁମ ସହ ଯିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି ଆସିଛୁ ।'
ଯଦି ରାମ ଵିନାସ୍ମାଭିର୍ଗଚ୍ଛେସ୍ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ । ଯମଦଣ୍ଡମିଵୋଦ୍ଯମ୍ଯ ତ୍ଵଯା ସ୍ମ ଵିନିପାତିତାଃ ।। ୭.୧୦୮.
'ହେ ରାମ, ମାନବମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ତୁମେ ଆମକୁ ଛାଡ଼ି ଯିବ, ତେବେ ଏହା ଏମିତି ହେବ ଯେ, ଯମଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଦଣ୍ଡିତ ହେଲୁ ।'
ତୈରେଵମୁକ୍ତଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ବାଢମିତ୍ଯବ୍ରଵୀତ୍ ସ୍ମଯନ୍ ।। ୭.୧୦୮.
ସେମାନେ ଏମିତି କହିବା ପରେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ହସି କହିଲେ, 'ଠିକ ଅଛି' ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରାମଂ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଽପି ମହାବଲଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଵୀରଂ ଵିଜ୍ଞାପଯିତୁମୁଦ୍ଯତଃ ।। ୭.୧୦୮.
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜ ଇଚ୍ଛା କହିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ।
ଅଭିଷିଚ୍ଯାଙ୍ଗଦଂ ଵୀରମାଗତୋ ଽସ୍ମି ନରେଶ୍ଵର । ତଵାନୁଗମନେ ରାଜନ୍ଵିଦ୍ଧି ମାଂ କୃତନିଶ୍ଚଯମ୍ ।। ୭.୧୦୮.
'ମୁଁ ବୀର ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି ଏଠାରେ ଆସିଛି, ହେ ନରେଶ୍ୱର, ତୁମ ସହ ଯିବାକୁ ମୁଁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି ବୋଲି ଜାଣ ।'
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମୋ ରମଯତାଂ ଵରଃ । ଵାନରେନ୍ଦ୍ରମଥୋଵାଚଂ ମୈତ୍ରଂ ତସ୍ଯାନୁଚିନ୍ତଯନ୍ ।। ୭.୧୦୮.
ସେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଆନନ୍ଦ ଦେବାରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସଖ୍ୟତା ଭାବି, ବାନର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ସଖେ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ସୁଗ୍ରୀଵ ନ ତ୍ଵଯା ଽହଂ ଵିନାକୃତଃ । ଗଚ୍ଛେଯଂ ଦେଵଲୋକଂ ଵା ପରମଂ ଵା ପଦଂ ମହତ୍ ।। ୭.୧୦୮.
'ମୋ ସଖା ସୁଗ୍ରୀବ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମ ସହ ଛାଡ଼ି କେବେ ଦେବଲୋକ କିମ୍ବା ପରମ ଦେବ ପଦକୁ ଯିବିନାହିଁ ।'