ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭରତେନୋକ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାପି ହ୍ଯଧୋମୁଖାନ୍ । ପୌରାନ୍ଦୁଃଖେନ ସନ୍ତପ୍ତାନ୍ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୦୭.
ଭରତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନାଗରିକମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦୁଃଖରେ ଜର୍ଜରିତ ହେଇଥିବା ଦେଖି, ଵସିଷ୍ଠ କଥା କହିଲେ।
ଵତ୍ସ ରାମ ଇମାଃ ପଶ୍ଯ ଧରଣୀଂ ପ୍ରକୃତୀର୍ଗତାଃ । ଜ୍ଞାତ୍ଵୈଷାମୀପ୍ସିତଂ କାର୍ଯଂ ମା ଚୈଷାଂ ଵିପ୍ରିଯଂ କୃଥାଃ ।। ୭.୧୦୭.
ରାମ, ଏହି ଧରାର ଲୋକମାନେ ଆସିଛନ୍ତି, ତୁମେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଜାଣିବା, ତାଙ୍କୁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ନାହିଁ।
ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ତୁ ଵାକ୍ଯେନ ଉତ୍ଥାପ୍ଯ ପ୍ରକୃତୀଜନମ୍ । କିଂ କରୋମୀତି କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସର୍ଵା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୦୭.
ଵସିଷ୍ଠଙ୍କ କଥାରେ, ରାମ ଲୋକମାନେକୁ ଉଠାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ — 'ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ତତଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରକୃତଯୋ ରାମଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍ । ଗଚ୍ଛନ୍ତମନୁଗଚ୍ଛାମୋ ଯତ୍ର ରାମ ଗମିଷ୍ଯସି ।। ୭.୧୦୭.
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ରାମ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଯିବ, ଆମେ ତୁମ ସହିତ ଯିବୁ।'
ପୌରେଷୁ ଯଦି ତେ ପ୍ରୀତିର୍ଯଦି ସ୍ନେହୋ ହ୍ଯନୁତ୍ତମଃ । ସପୁତ୍ରଦାରାଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସମାଗଚ୍ଛାମ ସତ୍ପଥମ୍ ।। ୭.୧୦୭.
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଯଦି ତୁମେ ନଗରବାସୀଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ସ୍ନେହ ଓ ଅପାର ପ୍ରେମ କର, ତେବେ ଆମେ ସବୁଏ ପୁଅ-ଝିଅ ଓ ଜଣାସହିତ ତୁମ ସହିତ ନ୍ୟାୟର ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ତପୋଵନଂ ଵା ଦୁର୍ଗଂ ଵା ନଦୀମମ୍ଭୋନିଧିଂ ତଥା । ଵଯଂ ତେ ଯଦି ନ ତ୍ଯାଜ୍ଯାଃ ସର୍ଵାନ୍ନୋ ନଯ ଈଶ୍ଵର ।। ୭.୧୦୭.
ଅଟବି, ପାହାଡ଼, ନଦୀ କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ର, ଯେଉଁଠି ହେଉ ନାହିଁ, ଯଦି ଆମେ ତୁମ ପାଖରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାକୁ ନାହିଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତେବେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇ ଚାଲ।
ଏଷା ନଃ ପରମା ପ୍ରୀତିରେଷ ନଃ ପରମୋ ଵରଃ । ହୃଦ୍ଗତା ନଃ ସଦା ପ୍ରୀତିସ୍ତଵାନୁଗମନେ ନୃପ ।। ୭.୧୦୭.
ଏହିଠାରେ ଆମର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ, ଏହିଠାରେ ଆମର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଦାନ; ରଜା, ତୁମ ପଛରେ ଚାଲିବାରେ ଆମ ହୃଦୟ ସଦା ଖୁସିରେ ରହେ।
ପୌରାଣାଂ ଦୃଢଭକ୍ତିଂ ଚ ବାଢମିତ୍ଯେଵ ସୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ । ସ୍ଵକୃତାନ୍ତଂ ଚାନ୍ଵଵେକ୍ଷ୍ଯ ତସ୍ମିନ୍ନହନି ରାଘଵଃ ।। ୭.୧୦୭.
ପୌରଜନଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତିକୁ ଦେଖି ରାମ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ ଏବଂ ସେ ଦିନେ ନିଜ ଶେଷ ଦିନ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
କୋସଲେଷୁ କୁଶଂ ଵୀରମୁତ୍ତରେଷୁ ତଥା ଲଵମ୍ । ଅଭିଷିଚ୍ଯ ମହାତ୍ମାନାଵୁଭୌ ରାମଃ କୁଶୀଲଵୌ ।। ୭.୧୦୭.
ରାମ ମହାନ କୁଶଙ୍କୁ କୋଶଳ ରାଜ୍ୟରେ ଓ ଲବଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଶରେ ରାଜା କରି ଦେଲେ, ଦୁଇଁଜଣ ଉତ୍ତମ ପୁଅ।
ଅଭିଷିକ୍ତୌ ସୁତାଵଙ୍କେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ପୁରେ ତତଃ । ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ମହାବାହୁର୍ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯୁପାଘ୍ରାଯ ଚାସକୃତ୍ ।। ୭.୧୦୭.
ପୁଅମାନେ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିବା ପରେ, ରାମ ସେମାନେଙ୍କୁ ଆଳିଙ୍ଗନ କରି, ଆପଣଙ୍କ ଛାତିରେ ବସେଇ, ମୁଣ୍ଡରେ ପୁନିପୁନି ଚୁମ୍ବନ କଲେ।
ରଥାନାଂ ତୁ ସହସ୍ରାଣି ନାଗାନାମଯୁତାନି ଚ । ଦଶାଯୁତାନି ଚାଶ୍ଵାନାମେକୈକସ୍ଯ ଧନଂ ଦଦୌ ।। ୭.୧୦୭.
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁଅଙ୍କୁ ହଜାର ରଥ, ଦଶହଜାର ହାତୀ, ଦଶହଜାର ଘୋଡ଼ା ଓ ଅନେକ ଧନ ଦେଲେ।
ବହୁରତ୍ନୌ ବହୁଧନୌ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାଵୃତୌ । ସ୍ଵେ ପୁରେ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଭ୍ରାତରୌ ତୁ କୁଶୀଲଵୌ ।। ୭.୧୦୭.
ଖୁସି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଭରିଥିବା ନିଜ ନିଜ ସହରକୁ, ବହୁ ଧନ ଓ ରତ୍ନ ସହିତ, ଦୁଇ ଭାଇ କୁଶ ଓ ଲବଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।
ଅଭିଷିଚ୍ଯ ସୁତୌ ଵୀରୌ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ପୁରେ ତଦା । ଦୂତାନ୍ସମ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ଶତ୍ରୁଘ୍ନାଯ ମହାତ୍ମନେ ।। ୭.୧୦୭.
ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସେଇ ଏବଂ ସହରରେ ସ୍ଥାପିତ କରି, ତାପରେ ମହାନ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୂତମାନେ ପଠାଇଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତୋତ୍ତରଶତତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଶ୍ରୀମଦ୍ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ସତସପ୍ତତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତେ ଦୂତା ରାମଵାକ୍ଯେନ ଚୋଦିତା ଲଘୁଵିକ୍ରମାଃ । ପ୍ରଜଗ୍ମୁର୍ମଧୁରାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଚକ୍ରୁର୍ଵାସଂ ନ ଚାଧ୍ଵନି ।। ୭.୧୦୮.
ସେହି ଦୂତମାନେ, ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦ୍ରୁତ ଚଳି, ଶୀଘ୍ର ମଧୁରାକୁ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ମାର୍ଗରେ କେଉଁସି ବିଶ୍ରାମ କରିଲେ ନାହିଁ।
ତେ ତୁ ତ୍ରିଭିରହୋରାତ୍ରୈଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମଧୁରାମଥ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନାଯ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମାଚଖ୍ଯୁଃ ସର୍ଵମେଵ ତତ୍ ।। ୭.୧୦୮.
ତିନି ଦିନ ରାତି ଚାଲି, ସେମାନେ ମଧୁରାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ଠିକ୍ ଭାବେ କହିଦେଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ପରିତ୍ଯାଗଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ରାଘଵସ୍ଯ ଚ । ପୁତ୍ରଯୋରଭିଷେକଂ ଚ ପୌରାନୁଗମନଂ ତଥା ।। ୭.୧୦୮.
ସେମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବିଦାୟ, ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଓ ପୌରଜନଙ୍କ ଅନୁସରଣ ବିଷୟରେ କହିଦେଲେ।
କୁଶସ୍ଯ ନଗରୀ ରମ୍ଯା ଵିନ୍ଧ୍ଯପର୍ଵତରୋଧସି । କୁଶାଵତୀତି ନାମ୍ନା ସା କୃତା ରାମେଣ ଧୀମତା । ଶ୍ରାଵସ୍ତୀତି ପୁରୀ ରମ୍ଯା ଶ୍ରାଵିତା ଚ ଲଵସ୍ଯ ହ ।। ୭.୧୦୮.
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ତଳେ ରାମ ଧୀରତାରେ କୁଶଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସୁନ୍ଦର ସହର ତିଆରି କଲେ, ତାହାକୁ 'କୁଶାବତୀ' ବୋଲି ନାମ ଦେଲେ; ଏହିପରି ଲବଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାବସ୍ତୀ ସହର ତିଆରି ହେଲା।
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ଵିଜନାଂ କୃତ୍ଵା ରାଘଵୋ ଭରତସ୍ତଥା । ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ଗମନୋଦ୍ଯୋଗଂ କୃତଵନ୍ତୌ ମହାରଥୌ ।। ୭.୧୦୮.
ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଶୂନ୍ୟ କରି, ରାଘବ ଓ ଭରତ, ଦୁଇଁ ମହାବୀର, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ।
ଏଵଂ ସର୍ଵଂ ନିଵେଦ୍ଯାଶୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନାଯ ମହାତ୍ମନେ । ଵିରେମୁସ୍ତେ ତତୋ ଦୂତାସ୍ତ୍ଵର ରାଜେତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୭.୧୦୮.
ଏପରି ସମସ୍ତ କଥା ଶୀଘ୍ର ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଦେଇ, ସେହି ଦୂତମାନେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଶୀଘ୍ର ଚାଲ, ରଜା!'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଘୋରସଙ୍କାଶଂ କୁଲକ୍ଷଯମୁପସ୍ଥିତମ୍ । ପ୍ରକୃତୀସ୍ତୁ ସମାନୀଯ କାଞ୍ଚନଂ ଚ ପୁରୋଧସମ୍ ।। ୭.୧୦୮.
ଏହି ଭୟଙ୍କର ବଂଶନାଶର କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଓ ସୁନା ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ତେଷାଂ ସର୍ଵଂ ଯଥାଵୃତ୍ତମବ୍ରଵୀଦ୍ରଘନନ୍ଦନଃ । ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ଵିପର୍ଯାସଂ ଭଵିଷ୍ଯଂ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ।। ୭.୧୦୮.
ରଘୁବଂଶୀ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯାହା ଘଟିଛି ତାହା କହିଦେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଓ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଆସନ୍ତା ଦୁଃଖର କଥା ମଧ୍ୟ କହିଦେଲେ।
ତତଃ ପୁତ୍ରଦ୍ଵଯଂ ଵୀରଃ ସୋ ଽଭ୍ଯଷିଞ୍ଚନ୍ନରାଧିପଃ । ସୁବାହୁର୍ମଧୁରାଂ ଲେଭେ ଶତ୍ରୁଘାତୀ ଚ ଵୈଦିଶମ୍ ।। ୭.୧୦୮.
ତାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରାକ୍ରମୀ ରାଜା ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଦେଲେ । ସୁବାହୁ ମଧୁରା ରାଜ୍ୟ ଓ ଶତ୍ରୁଘାତି ବୈଦିଶ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ ।
ଦ୍ଵିଧା କୃତ୍ଵା ତୁ ତାଂ ସେନାଂ ମାଧୁରୀଂ ପୁତ୍ରଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ । ଧନଂ ଚ ଯୁକ୍ତଂ କୃତ୍ଵା ଵୈ ସ୍ଥାପଯାମାସ ପାର୍ଥିଵଃ ।। ୭.୧୦୮.
ସେ ମଧୁରାର ସେନାକୁ ଦୁଇଠାରେ ଭାଗ କରି, ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଧନ ଦେଇ, ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ରହିବେ ସେଠି ସ୍ଥାପନ କଲେ ।
ସୁବାହୁଂ ମଧୁରାଯାଂ ଚ ଵୈଦେଶେ ଶତ୍ରୁଘାତିନମ୍ । ଯଯୌ ସ୍ଥାପ୍ଯ ତଦା ଽଯୋଧ୍ଯାଂ ରଥେନୈକେନ ରାଘଵଃ ।। ୭.୧୦୮.
ସେ ସୁବାହୁଙ୍କୁ ମଧୁରାରେ ଓ ଶତ୍ରୁଘାତିଙ୍କୁ ବୈଦିଶରେ ରଖି, ଏକ ରଥରେ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ସ ଦଦର୍ଶ ମହାତ୍ମାନଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ପାଵକମ୍ । ସୂକ୍ଷ୍ମକ୍ଷୌମାମ୍ବରଧରଂ ମୁନିଭିଃ ସାର୍ଧମକ୍ଷଯୈଃ ।। ୭.୧୦୮.
ସେ ଦେଖିଲେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଅମର ଋଷିମାନେ ସହିତ ଅଛନ୍ତି ।
ସୋ ଽଭିଵାଦ୍ଯ ତତୋ ରାମଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ଉଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଧର୍ମମେଵାନୁଚିନ୍ତଯନ୍ ।। ୭.୧୦୮.
ତାପରେ, ହାତ ଜୋଡି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସେ ରାମଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ ଧର୍ମକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ ।
କୃତ୍ଵାଭିଷେକଂ ସୁତଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋ ରାଘଵନନ୍ଦନ । ତଵାନୁଗମନେ ରାଜନ୍ଵିଦ୍ଧି ମାଂ କୃତନିଶ୍ଚଯମ୍ ।। ୭.୧୦୮.
ହେ ରାଘବବଂଶର ଅନନ୍ଦ, ତୁମେ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଛ, ଏହିବେଳେ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି ବୋଲି ଜାଣ ।
ନ ଚାନ୍ଯଦପି ଵକ୍ତଵ୍ଯମତୋ ଵୀର ନ ଶାସନମ୍ । ଵିଲୋକ୍ଯମାନମିଚ୍ଛାମି ମଦ୍ଵିଧେନ ଵିଶେଷତଃ ।। ୭.୧୦୮.
ହେ ବୀର, ଏଠାରେ ଆଉ କିଛି କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଆଉ କିଛି ଆଦେଶ ଦେବା ଦରକାର ନାହିଁ; ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ତୁମେ ମୋତେ ମୋ ପରି ଦେଖ ।
ତସ୍ଯ ତାଂ ବୁଦ୍ଧିମକ୍ଲୀବାଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ବାଢମିତ୍ଯେଵ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ରାମୋ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ ।। ୭.୧୦୮.
ତାଙ୍କର ଏହି ଅଟୁଟ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣି, ରାଘବବଂଶର ଅନନ୍ଦ ରାମ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଠିକ ଅଛି' ।