ଦୃଷ୍ଟମେତନ୍ମହାବାହୋ କ୍ଷଯଂ ତେ ରୋମହର୍ଷଣମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଵିଯୋଗଶ୍ଚ ତଵ ରାମ ମହାଯଶଃ ।। ୭.୧୦୬.
ହେ ମହାବାହୁ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଚମକ ଦେଇବା ଘଟଣା । ଏହି ହେଉଛି ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ହରାଇବାର ଦୁଃଖ ।
ତ୍ଯଜୈନଂ ବଲଵାନ୍କାଲୋ ମା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଵୃଥା କୃତାଃ । ଵିନଷ୍ଟାଯାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯାଂ ଧର୍ମୋ ଽପି ଚ ଲଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୭.୧୦୬.
ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କର, କାଳର ଶକ୍ତି ବହୁତ । ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବ ।
ତତୋ ଧର୍ମେ ଵିନଷ୍ଟେ ତୁ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍ । ସଦେଵର୍ଷିଗଣଂ ସର୍ଵଂ ଵିନଶ୍ଯେତ୍ତୁ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୧୦୬.
ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ, ଚଳାଚଳ ଜନ୍ତୁ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବେ ।
ସ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯାଭିପାଲନାତ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଵିନା ଚାଦ୍ଯ ଜଗତ୍ସ୍ଵସ୍ଥଂ କୁରୁଷ୍ଵ ହ ।। ୭.୧୦୬.
ସେଉଁଥିରୁ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଜି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିନା ମଧ୍ୟ ଏହି ସଂସାରକୁ ନିୟମିତ କର ।
ତେଷାଂ ତତ୍ସମଵେତାନାଂ ଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥସଂହିତମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରିଷଦୋ ମଧ୍ଯେ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୦୬.
ସମସ୍ତଙ୍କ ଏହି ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଭରିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ସଭାର ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ —
ଵିସର୍ଜଯେ ତ୍ଵାଂ ସୌମିତ୍ରେ ମା ଭୂଦ୍ଧର୍ମଵିପର୍ଯଯଃ । ତ୍ଯାଗୋ ଵଧୋ ଵା ଵିହିତଃ ସାଧୂନାଂ ତୂଭଯଂ ସମମ୍ ।। ୭.୧୦୬.
ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି, ଯେଣିଏ ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ନ ହେଉ । ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କିମ୍ବା ବଧ — ଦୁହିଁ ସମାନ ।
ରାମେଣ ଭାଷିତେ ଵାକ୍ଯେ ବାଷ୍ପଵ୍ଯାକୁଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତ୍ଵରିତଂ ପ୍ରାଯାତ୍ସ୍ଵଗୃହଂ ନ ଵିଵେଶ ହ ।। ୭.୧୦୬.
ରାମଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ଭିଜି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଭରିଗଲା। ସେ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ନାହିଁ।
ସ ଗତ୍ଵା ସରଯୂତୀରମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ନିଗୃହ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ରୋତାଂସି ନିଃଶ୍ଵାସଂ ନ ମୁମୋଚ ହ ।। ୭.୧୦୬.
ସେ ସରୟୂ ନଦୀର କୂଳକୁ ଯାଇ, ଶୁଦ୍ଧି କରି, ହାତ ଜୋଡି ଦଉଡି ଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଶ୍ୱାସ ଛାଡିଲେ ନାହିଁ।
ଅନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ଯୁକ୍ତଂ ତଂ ସଶକ୍ରାଃ ସାପ୍ସରୋଗଣାଃ । ଦେଵାଃ ସର୍ଷିଗଣାଃ ସର୍ଵେ ପୁଷ୍ପୈରଭ୍ଯକିରଂସ୍ତଦା ।। ୭.୧୦୬.
ସେ ଶ୍ୱାସ ଅଟକାଇ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଦଉଡି ଦେଇଥିବାବେଳେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଅପ୍ସରାମାନେ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଫୁଲରେ ଭରିଦେଲେ।
ଅଦୃଶ୍ଯଂ ସର୍ଵମନୁଜୈଃ ସଶରୀରଂ ମହାବଲମ୍ । ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଶକ୍ରସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ସଂଵିଵେଶ ହ ।। ୭.୧୦୬.
ମଣିଷମାନେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଶରୀର ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପର ଲୋକକୁ ନେଇଯାଇଲେ।
ତତୋ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚତୁର୍ଭାଗମାଗତଂ ସୁରସତ୍ତମାଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରମୁଦିତାଃ ସର୍ଵେ ଽପୂଜଯନ୍ ସମହର୍ଷଯଃ ।। ୭.୧୦୬.
ତାପରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଖୁସିରେ ଏକସାଥି ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଷଡୁତ୍ତରଶତତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଆଦିକବି ଵାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଲେଖିଥିବା ପବିତ୍ର ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକଶ ଛଅ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଵିସୃଜ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାମୋ ଦୁଃଖଶୋକସମନ୍ଵିତଃ । ପୁରୋଧସଂ ମନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ଚ ନୈଗମାଂଶ୍ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୦୭.
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପଠାଇଦେଇ, ଦୁଃଖ ଏବଂ ଶୋକରେ ଭରିଥିବା ରାମ, ପୁରୋହିତ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ନାଗରିକମାନେଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅଦ୍ଯ ରାଜ୍ଯେ ଽଭିଷେକ୍ଷ୍ଯାମି ଭରତଂ ଧର୍ମଵତ୍ସଲମ୍ । ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଃ ପତିଂ ଵୀରଂ ତତୋ ଯାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵନମ୍ ।। ୭.୧୦୭.
ଆଜି ମୁଁ ଧର୍ମପ୍ରିୟ ଭରତଙ୍କୁ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା କରିବି, ତାପରେ ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି।
ପ୍ରଵେଶଯତ ସମ୍ଭାରାନ୍ମାଭୂତ୍କାଲସ୍ଯ ପର୍ଯଯଃ । ଅଦ୍ଯୈଵାହଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଗତାଂ ଗତିମ୍ ।। ୭.୧୦୭.
ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ସଜାଇଦିଅ, ସମୟର ବିଳମ୍ବ ହେବା ଦିଅନାହିଁ। ଆଜି ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯାଇଥିବା ପଥରେ ଯିବି।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵେଣୋକ୍ତଂ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରକୃତଯୋ ଭୃଶମ୍ । ମୂର୍ଧଭିଃ ପ୍ରଣତା ଭୂମୌ ଗତସତ୍ତ୍ଵା ଇଵାଭଵନ୍ ।। ୭.୧୦୭.
ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ନାଗରିକମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଝୁକାଇ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ, ଏବଂ ଜୀବନ ହୀନ ଭାବରେ ହେଇଗଲେ।
ଭରତଶ୍ଚ ଵିସଞ୍ଜ୍ଞୋ ଽଭୂଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାମସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍ । ରାଜ୍ଯଂ ଵିଗର୍ହଯାମାସ ରାଘଵଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୦୭.
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭରତ ଅଚେତନ ହେଇଗଲେ, ରାଜ୍ୟକୁ ଅପମାନ କଲେ, ଏବଂ ରାଘବଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସତ୍ଯେନାହଂ ଶପେ ରାଜନ୍ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ନ ଚୈଵ ହି । ନ କାମଯେ ଯଥା ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ଵାଂ ଵିନା ରଘୁନନ୍ଦନ ।। ୭.୧୦୭.
ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ଶପଥ କରୁଛି, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ତୁମକୁ ଛାଡି।
ଇମୌ କୁଶଲଵୌ ରାଜନ୍ନଭିଷିଞ୍ଚ ନରାଧିପ । କୋସଲେଷୁ କୁଶଂ ଵୀରମୁତ୍ତରେଷୁ ତଥା ଲଵମ୍ ।। ୭.୧୦୭.
ରାଜା, ଏହି କୁଶ ଓ ଲବକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କର। କୋଶଳରେ ବୀର କୁଶ ରାଜ କରୁ, ଉତ୍ତର ଦେଶରେ ଲବ ରାଜ କରୁ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ତୁ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଦୂତାସ୍ତ୍ଵରିତଵିକ୍ରମାଃ । ଇଦଂ ଗମନମସ୍ମାକଂ ସ୍ଵର୍ଗାଯାଖ୍ଯାତୁ ମା ଚିରମ୍ ।। ୭.୧୦୭.
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ସାହସୀ ଦୂତମାନେ ଯାଉ। ଆମର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ଖବର ଶୀଘ୍ର ଦେଇଦିଅ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭରତେନୋକ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାପି ହ୍ଯଧୋମୁଖାନ୍ । ପୌରାନ୍ଦୁଃଖେନ ସନ୍ତପ୍ତାନ୍ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୦୭.
ଭରତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନାଗରିକମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦୁଃଖରେ ଜର୍ଜରିତ ହେଇଥିବା ଦେଖି, ଵସିଷ୍ଠ କଥା କହିଲେ।
ଵତ୍ସ ରାମ ଇମାଃ ପଶ୍ଯ ଧରଣୀଂ ପ୍ରକୃତୀର୍ଗତାଃ । ଜ୍ଞାତ୍ଵୈଷାମୀପ୍ସିତଂ କାର୍ଯଂ ମା ଚୈଷାଂ ଵିପ୍ରିଯଂ କୃଥାଃ ।। ୭.୧୦୭.
ରାମ, ଏହି ଧରାର ଲୋକମାନେ ଆସିଛନ୍ତି, ତୁମେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଜାଣିବା, ତାଙ୍କୁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ନାହିଁ।
ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ତୁ ଵାକ୍ଯେନ ଉତ୍ଥାପ୍ଯ ପ୍ରକୃତୀଜନମ୍ । କିଂ କରୋମୀତି କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସର୍ଵା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୦୭.
ଵସିଷ୍ଠଙ୍କ କଥାରେ, ରାମ ଲୋକମାନେକୁ ଉଠାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ — 'ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ତତଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରକୃତଯୋ ରାମଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍ । ଗଚ୍ଛନ୍ତମନୁଗଚ୍ଛାମୋ ଯତ୍ର ରାମ ଗମିଷ୍ଯସି ।। ୭.୧୦୭.
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ରାମ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଯିବ, ଆମେ ତୁମ ସହିତ ଯିବୁ।'
ପୌରେଷୁ ଯଦି ତେ ପ୍ରୀତିର୍ଯଦି ସ୍ନେହୋ ହ୍ଯନୁତ୍ତମଃ । ସପୁତ୍ରଦାରାଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସମାଗଚ୍ଛାମ ସତ୍ପଥମ୍ ।। ୭.୧୦୭.
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଯଦି ତୁମେ ନଗରବାସୀଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ସ୍ନେହ ଓ ଅପାର ପ୍ରେମ କର, ତେବେ ଆମେ ସବୁଏ ପୁଅ-ଝିଅ ଓ ଜଣାସହିତ ତୁମ ସହିତ ନ୍ୟାୟର ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ତପୋଵନଂ ଵା ଦୁର୍ଗଂ ଵା ନଦୀମମ୍ଭୋନିଧିଂ ତଥା । ଵଯଂ ତେ ଯଦି ନ ତ୍ଯାଜ୍ଯାଃ ସର୍ଵାନ୍ନୋ ନଯ ଈଶ୍ଵର ।। ୭.୧୦୭.
ଅଟବି, ପାହାଡ଼, ନଦୀ କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ର, ଯେଉଁଠି ହେଉ ନାହିଁ, ଯଦି ଆମେ ତୁମ ପାଖରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାକୁ ନାହିଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତେବେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇ ଚାଲ।
ଏଷା ନଃ ପରମା ପ୍ରୀତିରେଷ ନଃ ପରମୋ ଵରଃ । ହୃଦ୍ଗତା ନଃ ସଦା ପ୍ରୀତିସ୍ତଵାନୁଗମନେ ନୃପ ।। ୭.୧୦୭.
ଏହିଠାରେ ଆମର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ, ଏହିଠାରେ ଆମର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଦାନ; ରଜା, ତୁମ ପଛରେ ଚାଲିବାରେ ଆମ ହୃଦୟ ସଦା ଖୁସିରେ ରହେ।
ପୌରାଣାଂ ଦୃଢଭକ୍ତିଂ ଚ ବାଢମିତ୍ଯେଵ ସୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ । ସ୍ଵକୃତାନ୍ତଂ ଚାନ୍ଵଵେକ୍ଷ୍ଯ ତସ୍ମିନ୍ନହନି ରାଘଵଃ ।। ୭.୧୦୭.
ପୌରଜନଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତିକୁ ଦେଖି ରାମ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ ଏବଂ ସେ ଦିନେ ନିଜ ଶେଷ ଦିନ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
କୋସଲେଷୁ କୁଶଂ ଵୀରମୁତ୍ତରେଷୁ ତଥା ଲଵମ୍ । ଅଭିଷିଚ୍ଯ ମହାତ୍ମାନାଵୁଭୌ ରାମଃ କୁଶୀଲଵୌ ।। ୭.୧୦୭.
ରାମ ମହାନ କୁଶଙ୍କୁ କୋଶଳ ରାଜ୍ୟରେ ଓ ଲବଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଶରେ ରାଜା କରି ଦେଲେ, ଦୁଇଁଜଣ ଉତ୍ତମ ପୁଅ।
ଅଭିଷିକ୍ତୌ ସୁତାଵଙ୍କେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ପୁରେ ତତଃ । ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ମହାବାହୁର୍ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯୁପାଘ୍ରାଯ ଚାସକୃତ୍ ।। ୭.୧୦୭.
ପୁଅମାନେ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିବା ପରେ, ରାମ ସେମାନେଙ୍କୁ ଆଳିଙ୍ଗନ କରି, ଆପଣଙ୍କ ଛାତିରେ ବସେଇ, ମୁଣ୍ଡରେ ପୁନିପୁନି ଚୁମ୍ବନ କଲେ।