ଦୁଃଖେନ ଚ ସୁସନ୍ତପ୍ତଃ ସ୍ମୃତ୍ଵା ତଦ୍ଘୋରଦର୍ଶନମ୍ । ଅଵାଙ୍ମୁଖୋ ଦୀନମନା ଵ୍ଯାହର୍ତୁଂ ନ ଶଶାକ ହ ।। ୭.୧୦୫.
ସେ ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ମନେପକାଇ ଦୁଃଖରେ ଭାରି ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ମୁଖ ନମାଇ ମନ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ତତୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ କାଲଵାକ୍ଯାନି ରାଘଵଃ । ନୈତଦସ୍ତୀତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ତୂଷ୍ଣୀମାସୀନ୍ମହାଯଶାଃ ।। ୭.୧୦୫.
ତାପରେ, ରାଘବ କାଳଙ୍କ କଥା ଭଲଭାବେ ବୁଝି, ‘ଏହିପରି ହେବା ଦରକାର’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବସିରହିଲେ ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚୋତ୍ତରଶତତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣରେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଲେଖା ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚୋତ୍ତରଶତତମ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
ଅଵାଙ୍ମୁଖମଥୋ ଦୀନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୋମମିଵାପ୍ଲୁତମ୍ । ରାଘଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଵାକ୍ଯଂ ହୃଷ୍ଟୋ ମଧୁରମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୦୬.
ଅବସାନ ଓ ଦୁଃଖିତ ରାଘବଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଢାକିଯିବା ପରି ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଖୁସି ହୋଇ ମିଠା କଥା କହିଲେ ।
ନ ସଂତାପଂ ମହାବାହୋ ମଦର୍ଥଂ କର୍ତୁମର୍ହସି । ପୂର୍ଵନିର୍ମାଣବଦ୍ଧା ହି କାଲସ୍ଯ ଗତିରୀଦୃଶୀ ।। ୭.୧୦୬.
ହେ ମହାବାହୁ, ମୋ ପାଇଁ ଆପଣ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । କାଳର ଚଳାଚଳ ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ଏହିପରି ଘଟିବା ନିଶ୍ଚିତ ।
ଜହି ମାଂ ସୌମ୍ଯ ଵିସ୍ରବ୍ଧଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ପରିପାଲଯ । ହୀନପ୍ରତିଜ୍ଞାଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପ୍ରଯାନ୍ତି ନରକଂ ନରାଃ ।। ୭.୧୦୬.
ହେ ସାନ୍ତ ଭାଇ, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରନ୍ତୁ । ଯେମାନେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି ।
ଯଦି ପ୍ରୀତିର୍ମହାରାଜ ଯଦ୍ଯନୁଗ୍ରାହ୍ଯତା ମଯି । ଜହି ମାଂ ନିର୍ଵିଶଙ୍କସ୍ତ୍ଵଂ ଧର୍ମଂ ଵର୍ଧଯ ରାଘଵ ।। ୭.୧୦୬.
ହେ ମହାରାଜ, ଯଦି ମୋପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଓ କୃପା ଅଛି, ତେବେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ, ଧର୍ମକୁ ବଢ଼ାନ୍ତୁ, ହେ ରାଘବ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ତଥୋକ୍ତସ୍ତୁ ରାମଃ ପ୍ରଚଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସମୁପାନୀଯ ତଥୈଵ ଚ ପୁରୋଧସମ୍ ।। ୭.୧୦୬.
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର ହେଲା, ସେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ରାଜପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ତଦା ଵୃତ୍ତଂ ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ସ ରାଘଵଃ । ଦୁର୍ଵାସୋଭିଗମଂ ଚୈଵ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ତାପସସ୍ଯ ଚ ।। ୭.୧୦୬.
ସେଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଘବ ସମସ୍ତ ଘଟଣା, ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଆଗମନ ଓ ତାପସଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ବିଷୟରେ କହିଦେଲେ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵେ ସୋପାଧ୍ଯାଯାଃ ସମାସତ । ଵସିଷ୍ଠସ୍ତୁ ମହାତେଜା ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୧୦୬.
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଉପାଧ୍ୟାୟମାନେ ବସିଗଲେ । ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ —
ଦୃଷ୍ଟମେତନ୍ମହାବାହୋ କ୍ଷଯଂ ତେ ରୋମହର୍ଷଣମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଵିଯୋଗଶ୍ଚ ତଵ ରାମ ମହାଯଶଃ ।। ୭.୧୦୬.
ହେ ମହାବାହୁ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଚମକ ଦେଇବା ଘଟଣା । ଏହି ହେଉଛି ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ହରାଇବାର ଦୁଃଖ ।
ତ୍ଯଜୈନଂ ବଲଵାନ୍କାଲୋ ମା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଵୃଥା କୃତାଃ । ଵିନଷ୍ଟାଯାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯାଂ ଧର୍ମୋ ଽପି ଚ ଲଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୭.୧୦୬.
ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କର, କାଳର ଶକ୍ତି ବହୁତ । ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବ ।
ତତୋ ଧର୍ମେ ଵିନଷ୍ଟେ ତୁ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍ । ସଦେଵର୍ଷିଗଣଂ ସର୍ଵଂ ଵିନଶ୍ଯେତ୍ତୁ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୧୦୬.
ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ, ଚଳାଚଳ ଜନ୍ତୁ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବେ ।
ସ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯାଭିପାଲନାତ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଵିନା ଚାଦ୍ଯ ଜଗତ୍ସ୍ଵସ୍ଥଂ କୁରୁଷ୍ଵ ହ ।। ୭.୧୦୬.
ସେଉଁଥିରୁ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଜି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିନା ମଧ୍ୟ ଏହି ସଂସାରକୁ ନିୟମିତ କର ।
ତେଷାଂ ତତ୍ସମଵେତାନାଂ ଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥସଂହିତମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରିଷଦୋ ମଧ୍ଯେ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୦୬.
ସମସ୍ତଙ୍କ ଏହି ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଭରିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ସଭାର ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ —
ଵିସର୍ଜଯେ ତ୍ଵାଂ ସୌମିତ୍ରେ ମା ଭୂଦ୍ଧର୍ମଵିପର୍ଯଯଃ । ତ୍ଯାଗୋ ଵଧୋ ଵା ଵିହିତଃ ସାଧୂନାଂ ତୂଭଯଂ ସମମ୍ ।। ୭.୧୦୬.
ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି, ଯେଣିଏ ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ନ ହେଉ । ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କିମ୍ବା ବଧ — ଦୁହିଁ ସମାନ ।
ରାମେଣ ଭାଷିତେ ଵାକ୍ଯେ ବାଷ୍ପଵ୍ଯାକୁଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତ୍ଵରିତଂ ପ୍ରାଯାତ୍ସ୍ଵଗୃହଂ ନ ଵିଵେଶ ହ ।। ୭.୧୦୬.
ରାମଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ଭିଜି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଭରିଗଲା। ସେ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ନାହିଁ।
ସ ଗତ୍ଵା ସରଯୂତୀରମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ନିଗୃହ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ରୋତାଂସି ନିଃଶ୍ଵାସଂ ନ ମୁମୋଚ ହ ।। ୭.୧୦୬.
ସେ ସରୟୂ ନଦୀର କୂଳକୁ ଯାଇ, ଶୁଦ୍ଧି କରି, ହାତ ଜୋଡି ଦଉଡି ଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଶ୍ୱାସ ଛାଡିଲେ ନାହିଁ।
ଅନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ଯୁକ୍ତଂ ତଂ ସଶକ୍ରାଃ ସାପ୍ସରୋଗଣାଃ । ଦେଵାଃ ସର୍ଷିଗଣାଃ ସର୍ଵେ ପୁଷ୍ପୈରଭ୍ଯକିରଂସ୍ତଦା ।। ୭.୧୦୬.
ସେ ଶ୍ୱାସ ଅଟକାଇ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଦଉଡି ଦେଇଥିବାବେଳେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଅପ୍ସରାମାନେ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଫୁଲରେ ଭରିଦେଲେ।
ଅଦୃଶ୍ଯଂ ସର୍ଵମନୁଜୈଃ ସଶରୀରଂ ମହାବଲମ୍ । ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଶକ୍ରସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ସଂଵିଵେଶ ହ ।। ୭.୧୦୬.
ମଣିଷମାନେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଶରୀର ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପର ଲୋକକୁ ନେଇଯାଇଲେ।
ତତୋ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚତୁର୍ଭାଗମାଗତଂ ସୁରସତ୍ତମାଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରମୁଦିତାଃ ସର୍ଵେ ଽପୂଜଯନ୍ ସମହର୍ଷଯଃ ।। ୭.୧୦୬.
ତାପରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଖୁସିରେ ଏକସାଥି ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଷଡୁତ୍ତରଶତତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଆଦିକବି ଵାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଲେଖିଥିବା ପବିତ୍ର ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକଶ ଛଅ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଵିସୃଜ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାମୋ ଦୁଃଖଶୋକସମନ୍ଵିତଃ । ପୁରୋଧସଂ ମନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ଚ ନୈଗମାଂଶ୍ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୦୭.
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପଠାଇଦେଇ, ଦୁଃଖ ଏବଂ ଶୋକରେ ଭରିଥିବା ରାମ, ପୁରୋହିତ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ନାଗରିକମାନେଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅଦ୍ଯ ରାଜ୍ଯେ ଽଭିଷେକ୍ଷ୍ଯାମି ଭରତଂ ଧର୍ମଵତ୍ସଲମ୍ । ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଃ ପତିଂ ଵୀରଂ ତତୋ ଯାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵନମ୍ ।। ୭.୧୦୭.
ଆଜି ମୁଁ ଧର୍ମପ୍ରିୟ ଭରତଙ୍କୁ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା କରିବି, ତାପରେ ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି।
ପ୍ରଵେଶଯତ ସମ୍ଭାରାନ୍ମାଭୂତ୍କାଲସ୍ଯ ପର୍ଯଯଃ । ଅଦ୍ଯୈଵାହଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଗତାଂ ଗତିମ୍ ।। ୭.୧୦୭.
ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ସଜାଇଦିଅ, ସମୟର ବିଳମ୍ବ ହେବା ଦିଅନାହିଁ। ଆଜି ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯାଇଥିବା ପଥରେ ଯିବି।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵେଣୋକ୍ତଂ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରକୃତଯୋ ଭୃଶମ୍ । ମୂର୍ଧଭିଃ ପ୍ରଣତା ଭୂମୌ ଗତସତ୍ତ୍ଵା ଇଵାଭଵନ୍ ।। ୭.୧୦୭.
ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ନାଗରିକମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଝୁକାଇ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ, ଏବଂ ଜୀବନ ହୀନ ଭାବରେ ହେଇଗଲେ।
ଭରତଶ୍ଚ ଵିସଞ୍ଜ୍ଞୋ ଽଭୂଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାମସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍ । ରାଜ୍ଯଂ ଵିଗର୍ହଯାମାସ ରାଘଵଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୦୭.
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭରତ ଅଚେତନ ହେଇଗଲେ, ରାଜ୍ୟକୁ ଅପମାନ କଲେ, ଏବଂ ରାଘବଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସତ୍ଯେନାହଂ ଶପେ ରାଜନ୍ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ନ ଚୈଵ ହି । ନ କାମଯେ ଯଥା ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ଵାଂ ଵିନା ରଘୁନନ୍ଦନ ।। ୭.୧୦୭.
ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ଶପଥ କରୁଛି, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ତୁମକୁ ଛାଡି।
ଇମୌ କୁଶଲଵୌ ରାଜନ୍ନଭିଷିଞ୍ଚ ନରାଧିପ । କୋସଲେଷୁ କୁଶଂ ଵୀରମୁତ୍ତରେଷୁ ତଥା ଲଵମ୍ ।। ୭.୧୦୭.
ରାଜା, ଏହି କୁଶ ଓ ଲବକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କର। କୋଶଳରେ ବୀର କୁଶ ରାଜ କରୁ, ଉତ୍ତର ଦେଶରେ ଲବ ରାଜ କରୁ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ତୁ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଦୂତାସ୍ତ୍ଵରିତଵିକ୍ରମାଃ । ଇଦଂ ଗମନମସ୍ମାକଂ ସ୍ଵର୍ଗାଯାଖ୍ଯାତୁ ମା ଚିରମ୍ ।। ୭.୧୦୭.
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ସାହସୀ ଦୂତମାନେ ଯାଉ। ଆମର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ଖବର ଶୀଘ୍ର ଦେଇଦିଅ।