ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମେ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ପରମମଦ୍ଭୁତମ୍ । ପ୍ରୀତିର୍ହି ମହତୀ ଜାତା ତଵାଗମନସମ୍ଭଵା ।। ୭.୧୦୪.
ଦେବଦେବଙ୍କର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି, ତୁମେ ଆସିଥିବାରୁ ମୋର ମନରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ହେଲା।
ତ୍ରଯାଣାମପି ଲୋକାନାଂ କାର୍ଯାର୍ଥଂ ମମ ସମ୍ଭଵଃ । ଭଦ୍ରଂ ତେ ଽସ୍ତୁ ଗମିଷ୍ଯାମି ଯତ ଏଵାହମାଗତଃ ।। ୭.୧୦୪.
ତିନି ଲୋକର କାମ ପାଇଁ ମୋର ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲା। ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ, ମୁଁ ଏବେ ଯେଉଁଠାରୁ ଆସିଥିଲି, ସେଠାକୁ ଫେରିଯିବି।
ହଦ୍ଗତୋ ହ୍ଯସି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ନ ମେ ତତ୍ର ଵିଚାରଣା । ମଯା ହି ସର୍ଵକୃତ୍ଯେଷୁ ଦେଵାନାଂ ଵଶଵର୍ତିନାମ୍ । ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵସଂହାର ଯଥା ହ୍ଯାହ ପିତାମହଃ ।। ୭.୧୦୪.
ତୁମେ ନିଜେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ଏଥିରେ ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦେବମାନେ ଯେଉଁ କାମରେ ମୋର ଆଧୀନ, ସେଠି ମୁଁ ପିତାମହଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ହେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସଂହାରକ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଚତୁରଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣରେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକଶତ ଚାରି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ତଥା ତଯୋଃ ସଂଵଦତୋର୍ଦୁର୍ଵାସା ଭଗଵାନୃଷିଃ । ରାମସ୍ଯ ଦର୍ଶନାକାଙ୍କ୍ଷୀ ରାଜଦ୍ଵାରମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୧୦୫.
ଏପରି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ଦୁର୍ବାସା ଋଷି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ରାଜଦ୍ୱାରକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ସୋ ଽଭିଗମ୍ଯ ତୁ ସୌମିତ୍ରିମୁଵାଚ ଋଷିସତ୍ତମଃ । ରାମଂ ଦର୍ଶଯ ମେ ଶୀଘ୍ରଂ ପୁରା ମେ ଽର୍ଥୋ ଽତିଵର୍ତତେ ।। ୭.୧୦୫.
ସେଠାକୁ ଆସି, ମହାମୁନି ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇଯା, ନାହିଁଲେ ମୋର କାମ ଅସଫଳ ହେବ।'
ମୁନେସ୍ତୁ ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା । ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୧୦୫.
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଭୟ କରନ୍ତି ସେଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
କିଂ କାର୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ଭଗଵନ୍କୋ ଵା ଽର୍ଥଃ କିଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଵ୍ଯଗ୍ରୋ ହି ରାଘଵୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ମୁହୂର୍ତଂ ପ୍ରତିପାଲ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୧୦୫.
'ହେ ଭଗବନ୍ତ, ଆପଣଙ୍କ କାମ କଣ? କି ଚାହିଁଛନ୍ତି, କଣ କରିବି? ଏବେ ରାଘବ ବ୍ୟସ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ଦୟାକରି କିଛି ଖଣ୍ଡ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଋଷିଶାର୍ଦୂଲଃ କ୍ରୋଧେନ କଲୁଷୀକୃତଃ । ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵାକ୍ଯଂ ନିର୍ଦହନ୍ନିଵ ଚକ୍ଷୁଷା ।। ୭.୧୦୫.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ରୋଧରେ ମନ ଅନ୍ଧକାରିତ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଜଣେଇ ଜଣେଇ କହିଲେ।
ଅସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣେ ମାଂ ସୌମିତ୍ରେ ରାମାଯ ପ୍ରତିଵେଦଯ । ଅସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣେ ମାଂ ସୌମିତ୍ରେ ନ ନିଵେଦଯସେ ଯଦି ।। ୭.୧୦୫.
'ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋତେ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯା; ଯଦି ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନେଇଯାଅନାହିଁ—'
ଵିଷଯଂ ତ୍ଵାଂ ପୁରଂ ଚୈଵ ଶପିଷ୍ଯେ ରାଘଵଂ ତଥା । ଭରତଂ ଚୈଵ ସୌମିତ୍ରେ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଯା ଚ ସନ୍ତତିଃ ।। ୭.୧୦୫.
'ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ, ତୁମ ସହରକୁ, ରାଘବ, ଭରତ ଓ ତୁମ ଗୋତିଆ ପରିବାରକୁ ଶାପ ଦେଇଦେବି, ହେ ସୌମିତ୍ରି।'
ନ ହି ଶକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଭୂଯୋ ମନ୍ଯୁଂ ଧାରଯିତୁଂ ହୃଦି । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଘୋରସଙ୍କାଶଂ ଵାକ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଚିନ୍ତଯାମାସ ମନସା ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯସ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯମ୍ ।। ୭.୧୦୫.
'ମୁଁ ଏବେ ମୋର ମନରେ ରୋଷ ଧରିପାରିବିନାହିଁ।' ଏହି ଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଉଦ୍ବେଗ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାରେ ପକାଇଦେଲା, ସେ ମନେମନେ ଏହି କଥାର ଅର୍ଥ ଭାବିଲେ।
ଏକସ୍ଯ ମରଣଂ ମେ ଽସ୍ତୁ ମା ଭୂତ୍ସର୍ଵଵିନାଶନମ୍ । ଇତି ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ରାଘଵାଯ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ।। ୭.୧୦୫.
'ମୋ ପାଇଁ ଜଦି ଗୋଟିଏଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଶ ହେବାଠାରୁ ଭଲ।' ଏପରି ଭାବି, ସେ ରାଘବଙ୍କୁ ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମଃ କାଲଂ ଵିସୃଜ୍ଯ ଚ । ନିସ୍ସୃତ୍ଯ ତ୍ଵରିତଂ ରାଜା ଅତ୍ରେଃ ପୁତ୍ରଂ ଦଦର୍ଶ ହ ।। ୭.୧୦୫.
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟକୁ ଛାଡ଼ି, ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ବାହାରି, ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ସୋ ଽଭିଵାଦ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ତେଜସା । କିଂ କାର୍ଯମିତି କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ କୃତାଞ୍ଜଲିରଭାଷତ ।। ୭.୧୦୫.
ସେ, ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ବୀ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, 'କଣ କରିବି?'
ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ରାଘଵେଣୋକ୍ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନିଵରଃ ପ୍ରଭୁମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯାହ ରାମଂ ଦୁର୍ଵାସାଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଧର୍ମଵତ୍ସଲ ।। ୭.୧୦୫.
ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁର୍ବାସା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ଧର୍ମପ୍ରିୟ, ମୋ କଥା ଶୁଣ।'
ଅଦ୍ଯ ଵର୍ଷସହସ୍ରସ୍ଯ ସମାପ୍ତିସ୍ତପସୋ ମମ । ସୋ ଽହଂ ଭୋଜନମିଚ୍ଛାମି ଯଥାସିଦ୍ଧଂ ତଵାନଘ ।। ୭.୧୦୫.
'ଆଜି ମୋର ହଜାର ବର୍ଷର ତପସ୍ୟା ସମାପ୍ତ ହେଲା। ତେଣୁ, ହେ ନିର୍ମଳ ମନ୍ତ, ତୁମେ ଯେପରି ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛ, ମୁଁ ସେଇ ଭୋଜନ ଚାହେଁ।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜା ରାଘଵଃ ପ୍ରୀତମାନସଃ । ଭୋଜନଂ ମୁନିମୁଖ୍ଯାଯ ଯଥାସିଦ୍ଧମୁପାହରତ୍ ।। ୭.୧୦୫.
ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ରାଘବ ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ମନ ଭରି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଯେପରି ଖାଦ୍ୟ ଥିଲା, ସେଇପରି ଭୋଜନ ଦେଇଲେ।
ସ ତୁ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତଦନ୍ନମମୃତୋପମମ୍ । ସାଧୁ ରାମେତି ସମ୍ଭାଷ୍ଯ ସ୍ଵମାଶ୍ରମମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୧୦୫.
ସେ ମହାମୁନି ମଧୁର ଓ ଅମୃତ ସମାନ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରି, ‘ଶାବାଶ ରାମ’ ବୋଲି କହି, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ ।
ତସ୍ମିନ୍ ଗତେ ମୁନିଵରେ ସ୍ଵାଶ୍ରମଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜଃ । ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ କାଲଵାକ୍ଯାନି ତତୋ ଦୁଃଖମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୧୦୫.
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମ କାଳଙ୍କ କଥା ମନେପକାଇ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ ।
ଦୁଃଖେନ ଚ ସୁସନ୍ତପ୍ତଃ ସ୍ମୃତ୍ଵା ତଦ୍ଘୋରଦର୍ଶନମ୍ । ଅଵାଙ୍ମୁଖୋ ଦୀନମନା ଵ୍ଯାହର୍ତୁଂ ନ ଶଶାକ ହ ।। ୭.୧୦୫.
ସେ ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ମନେପକାଇ ଦୁଃଖରେ ଭାରି ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ମୁଖ ନମାଇ ମନ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ତତୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ କାଲଵାକ୍ଯାନି ରାଘଵଃ । ନୈତଦସ୍ତୀତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ତୂଷ୍ଣୀମାସୀନ୍ମହାଯଶାଃ ।। ୭.୧୦୫.
ତାପରେ, ରାଘବ କାଳଙ୍କ କଥା ଭଲଭାବେ ବୁଝି, ‘ଏହିପରି ହେବା ଦରକାର’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବସିରହିଲେ ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚୋତ୍ତରଶତତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣରେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଲେଖା ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚୋତ୍ତରଶତତମ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
ଅଵାଙ୍ମୁଖମଥୋ ଦୀନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୋମମିଵାପ୍ଲୁତମ୍ । ରାଘଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଵାକ୍ଯଂ ହୃଷ୍ଟୋ ମଧୁରମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୦୬.
ଅବସାନ ଓ ଦୁଃଖିତ ରାଘବଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଢାକିଯିବା ପରି ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଖୁସି ହୋଇ ମିଠା କଥା କହିଲେ ।
ନ ସଂତାପଂ ମହାବାହୋ ମଦର୍ଥଂ କର୍ତୁମର୍ହସି । ପୂର୍ଵନିର୍ମାଣବଦ୍ଧା ହି କାଲସ୍ଯ ଗତିରୀଦୃଶୀ ।। ୭.୧୦୬.
ହେ ମହାବାହୁ, ମୋ ପାଇଁ ଆପଣ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । କାଳର ଚଳାଚଳ ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ଏହିପରି ଘଟିବା ନିଶ୍ଚିତ ।
ଜହି ମାଂ ସୌମ୍ଯ ଵିସ୍ରବ୍ଧଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ପରିପାଲଯ । ହୀନପ୍ରତିଜ୍ଞାଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପ୍ରଯାନ୍ତି ନରକଂ ନରାଃ ।। ୭.୧୦୬.
ହେ ସାନ୍ତ ଭାଇ, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରନ୍ତୁ । ଯେମାନେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି ।
ଯଦି ପ୍ରୀତିର୍ମହାରାଜ ଯଦ୍ଯନୁଗ୍ରାହ୍ଯତା ମଯି । ଜହି ମାଂ ନିର୍ଵିଶଙ୍କସ୍ତ୍ଵଂ ଧର୍ମଂ ଵର୍ଧଯ ରାଘଵ ।। ୭.୧୦୬.
ହେ ମହାରାଜ, ଯଦି ମୋପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଓ କୃପା ଅଛି, ତେବେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ, ଧର୍ମକୁ ବଢ଼ାନ୍ତୁ, ହେ ରାଘବ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ତଥୋକ୍ତସ୍ତୁ ରାମଃ ପ୍ରଚଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସମୁପାନୀଯ ତଥୈଵ ଚ ପୁରୋଧସମ୍ ।। ୭.୧୦୬.
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର ହେଲା, ସେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ରାଜପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ତଦା ଵୃତ୍ତଂ ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ସ ରାଘଵଃ । ଦୁର୍ଵାସୋଭିଗମଂ ଚୈଵ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ତାପସସ୍ଯ ଚ ।। ୭.୧୦୬.
ସେଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଘବ ସମସ୍ତ ଘଟଣା, ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଆଗମନ ଓ ତାପସଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ବିଷୟରେ କହିଦେଲେ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵେ ସୋପାଧ୍ଯାଯାଃ ସମାସତ । ଵସିଷ୍ଠସ୍ତୁ ମହାତେଜା ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୧୦୬.
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଉପାଧ୍ୟାୟମାନେ ବସିଗଲେ । ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ —