ତତୋ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦ୍ଵାରି ସଙ୍ଗ୍ରହମ୍ । ତମୁଵାଚ ମୁନେ ଵାକ୍ଯଂ କଥଯସ୍ଵେତି ରାଘଵଃ ।। ୭.୧୦୩.
ତାପରେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରେ ରଖି ରକ୍ଷାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ, ଏବଂ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆପଣ କଥା କହନ୍ତୁ।'
ଯତ୍ତେ ମନୀଷିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଯେନ ଵା ଽସି ସମାହିତଃ । କଥଯସ୍ଵାଵିଶଙ୍କସ୍ତ୍ଵଂ ମମାପି ହୃଦି ଵର୍ତତେ ।। ୭.୧୦୩.
ତୁମେ ଯେ କଥା ଭାବିଛ, କିମ୍ବା ଯେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏତେ ଏକାଗ୍ର ହେଇଛ, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ କହ; ସେ କଥା ମୋ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ତ୍ର୍ଯୁତ୍ତରଶତତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାର୍ଷି ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଲେଖିତ ପବିତ୍ର ଆଦି କାବ୍ୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତର କାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ଶତ ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାସତ୍ଵ ଯଦର୍ଥମହମାଗତଃ । ପିତାମହେନ ଦେଵେନ ପ୍ରେଷିତୋ ଽସ୍ମି ମହାବଲ ।। ୭.୧୦୪.
ହେ ରାଜା, ମହାପୁଣ୍ୟବାନ, ମୁଁ କିଏ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛି, ତାହା ଶୁଣ; ମୋତେ ପିତାମହ ଦେବତା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ପଠାଇଛନ୍ତି।
ତଵାହଂ ପୂର୍ଵସଦ୍ଭାଵେ ପୁତ୍ରଃ ପରପୁରଞ୍ଜଯ । ମାଯାସମ୍ଭାଵିତୋ ଵୀର କାଲଃ ସର୍ଵସମାହରଃ ।। ୭.୧୦୪.
ତୁମର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ, ଶତ୍ରୁ ଦୁର୍ଗ ଜିତ କରିଥିବା ବୀର, ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ ଥିଲି, ମାୟାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ; ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା କାଳ।
ପିତାମହଶ୍ଚ ଭଗଵାନାହ ଲୋକପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସମଯସ୍ତେ କୃତଃ ସୌମ୍ଯ ଲୋକାନ୍ସମ୍ପରିରକ୍ଷିତୁମ୍ ।। ୭.୧୦୪.
ପିତାମହ ଭଗବାନ, ଲୋକଙ୍କର ନାଥ ଓ ସ୍ୱାମୀ, କହିଲେ: 'ହେ ସାଉମ୍ୟ, ଲୋକମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବା ପାଇଁ ତୁମେ ଏକ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲା।'
ସଙ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ହି ପୁରା ଲୋକାନ୍ମାଯଯା ସ୍ଵଯମେଵ ହି । ମହାର୍ଣଵେ ଶଯାନୋ ଽପ୍ସୁ ମାଂ ତ୍ଵଂ ପୂର୍ଵମଜୀଜନଃ ।। ୭.୧୦୪.
ପୁର୍ବରୁ, ତୁମେ ନିଜ ମାୟାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରି, ବଡ଼ ସାଗରରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ପ୍ରଥମେ ମୋତେ ଜଳରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲା।
ଭୋଗଵନ୍ତଂ ତତୋ ନାଗମନନ୍ତମୁଦକେଶଯମ୍ । ମାଯଯା ଜନଯିତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵୌ ଚ ସତ୍ତ୍ଵୌ ମହାବଲୌ ।। ୭.୧୦୪.
ତାପରେ, ଜଳରେ ବସିଥିବା ଭୋଗବାନ୍ତ ଅନନ୍ତ ନାଗକୁ ମାୟାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ଦୁଇଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀକୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କରିଥିଲା।
ମଧୁଂ ଚ କୈଟଭଂ ଚୈଵ ଯଯୋରସ୍ଥିଚଯୈର୍ଵୃତା । ଇଯଂ ପର୍ଵତସମ୍ବାଧା ମେଦିନୀ ଚାଭଵନ୍ମହୀ ।। ୭.୧୦୪.
ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ଅସ୍ଥିର ଛାଇଁ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଭରିଥିବା ପୃଥିବୀ ମହୀ ହେଇଗଲା।
ପଦ୍ମେ ଦିଵ୍ଯେ ଽର୍କସଙ୍କାଶେ ନାଭ୍ଯାମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ମାମପି । ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା କର୍ମ ମଯି ସର୍ଵଂ ନିଵେଶିତମ୍ ।। ୭.୧୦୪.
ଦିବ୍ୟ ମନ୍ଦାର ରବିପ୍ରଭା ମହାପଦ୍ମରେ, ତୁମର ନାଭିରୁ ମୋତେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟ ମୋ ଉପରେ ଭରସା କରିଥିଲା।
ସୋ ଽହଂ ସନ୍ନ୍ଯସ୍ତଭାରୋ ହି ତ୍ଵାମୁପାସେ ଜଗତ୍ପତିମ୍ । ରକ୍ଷାଂ ଵିଧତ୍ସ୍ଵ ଭୂତେଷୁ ମମ ତେଜସ୍କରୋ ଭଵାନ୍ ।। ୭.୧୦୪.
ମୁଁ ମୋ ଦାୟିତ୍ୱ ଛାଡି, ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ତୁମକୁ ପୂଜିବି; ଭୂତମାନେ ଉପରେ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅ, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ।
ତତସ୍ତ୍ଵମପି ଦୁର୍ଧର୍ଷାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭାଵାତ୍ସନାତନାତ୍ । ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵିଷ୍ଣୁତ୍ଵମୁପଜଗ୍ମିଵାନ୍ ।। ୭.୧୦୪.
ସେହି ଅବିନାଶୀ ଅବସ୍ଥାରୁ, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବା ପାଇଁ, ଅଜୟ ହୋଇ, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପ ନେଇଥିଲା।
ଅଦିତ୍ଯାଂ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ପୁତ୍ରୋ ଭ୍ରାତଽଣାଂ ଵୀର୍ଯଵର୍ଧନଃ । ସମୁତ୍ପନ୍ନେଷୁ କୃତ୍ଯେଷୁ ତେଷାଂ ସାହ୍ଯାଯ କଲ୍ପସେ ।। ୭.୧୦୪.
ଅଦିତିଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲା, ଭାଇମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଇଲା; ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଆସିଲେ, ତୁମେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ସ ତ୍ଵଂ ଵିତ୍ରାସ୍ଯମାନାସୁ ପ୍ରଜାସୁ ଜଗତାଂ ଵର । ରାଵଣସ୍ଯ ଵଧାକାଙ୍କ୍ଷୀ ମାନୁଷେଷୁ ମନୋ ଽଦଧାଃ ।। ୭.୧୦୪.
ପ୍ରଜାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ହେ ଜଗତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ଚାହିଁ, ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମର ମନ ରଖିଥିଲା।
ଦଶ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦଶ ଵର୍ଷଶତାନି ଚ । କୃତ୍ଵା ଵାସସ୍ଯ ନିଯତିଂ ସ୍ଵଯମେଵାତ୍ମନା ପୁରା ।। ୭.୧୦୪.
ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ଦଶ ଶତ ବର୍ଷ, ତୁମେ ନିଜେ ପୂର୍ବରୁ ନିୟମ ରହିବା ପାଇଁ ପାଳନ କରିଥିଲା।
ସ ତ୍ଵଂ ମନୋମଯଃ ପୁତ୍ରଃ ପୂର୍ଣାଯୁର୍ମାନୁଷେଷ୍ଵିହ । କାଲୋ ଽଯଂ ତେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୀପମୁପଵର୍ତିତୁମ୍ ।। ୭.୧୦୪.
ଏହିପରି, ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ପୁଅ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ନେଇ, ଏଠାରେ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଏହି ହେଉଛି ସମୟ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ନିକଟ ଆସ।
ଯଦି ଭୂଯୋ ମହାରାଜ ପ୍ରଜା ଇଚ୍ଛସ୍ଯୁପାସିତୁମ୍ । ଵସ ଵା ଵୀର ଭଦ୍ରଂ ତ ଏଵମାହ ପିତାମହଃ ।। ୭.୧୦୪.
ଯଦି, ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ ପୁନି ପ୍ରଜାମାନେ ସେବା କରିବାକୁ ଚାହୁଛ, ତେବେ ରୁହ, ହେ ବୀର, ଭଦ୍ର; ଏହିପରି ପିତାମହ କହିଥିଲେ।
ଅଥ ଵା ଵିଜିଗୀଷା ତେ ସୁରଲୋକାଯ ରାଘଵ । ସନାଥା ଵିଷ୍ଣୁନା ଦେଵା ଭଵନ୍ତୁ ଵିଗତଜ୍ଵରାଃ ।। ୭.୧୦୪.
ନାହିଁ ତ, ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ଦେବମାନେର ଲୋକ ଜିତିବାକୁ ଚାହୁଛ, ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଦେବମାନେ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହେଉ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପିତାମହେନୋକ୍ତଂ ଵାକ୍ଯଂ କାଲସମୀରିତମ୍ । ରାଘଵଃ ପ୍ରହସନ୍ଵାକ୍ଯଂ ସର୍ଵସଂହାରମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୧୦୪.
ପିତାମହଙ୍କ କଥା, କାଳଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣି, ରାଘବ ହସି, ସମସ୍ତ ନାଶକୁ ଉପଦେଶ କଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମେ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ପରମମଦ୍ଭୁତମ୍ । ପ୍ରୀତିର୍ହି ମହତୀ ଜାତା ତଵାଗମନସମ୍ଭଵା ।। ୭.୧୦୪.
ଦେବଦେବଙ୍କର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି, ତୁମେ ଆସିଥିବାରୁ ମୋର ମନରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ହେଲା।
ତ୍ରଯାଣାମପି ଲୋକାନାଂ କାର୍ଯାର୍ଥଂ ମମ ସମ୍ଭଵଃ । ଭଦ୍ରଂ ତେ ଽସ୍ତୁ ଗମିଷ୍ଯାମି ଯତ ଏଵାହମାଗତଃ ।। ୭.୧୦୪.
ତିନି ଲୋକର କାମ ପାଇଁ ମୋର ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲା। ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ, ମୁଁ ଏବେ ଯେଉଁଠାରୁ ଆସିଥିଲି, ସେଠାକୁ ଫେରିଯିବି।
ହଦ୍ଗତୋ ହ୍ଯସି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ନ ମେ ତତ୍ର ଵିଚାରଣା । ମଯା ହି ସର୍ଵକୃତ୍ଯେଷୁ ଦେଵାନାଂ ଵଶଵର୍ତିନାମ୍ । ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵସଂହାର ଯଥା ହ୍ଯାହ ପିତାମହଃ ।। ୭.୧୦୪.
ତୁମେ ନିଜେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ଏଥିରେ ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦେବମାନେ ଯେଉଁ କାମରେ ମୋର ଆଧୀନ, ସେଠି ମୁଁ ପିତାମହଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ହେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସଂହାରକ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଚତୁରଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣରେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକଶତ ଚାରି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ତଥା ତଯୋଃ ସଂଵଦତୋର୍ଦୁର୍ଵାସା ଭଗଵାନୃଷିଃ । ରାମସ୍ଯ ଦର୍ଶନାକାଙ୍କ୍ଷୀ ରାଜଦ୍ଵାରମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୧୦୫.
ଏପରି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ଦୁର୍ବାସା ଋଷି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ରାଜଦ୍ୱାରକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ସୋ ଽଭିଗମ୍ଯ ତୁ ସୌମିତ୍ରିମୁଵାଚ ଋଷିସତ୍ତମଃ । ରାମଂ ଦର୍ଶଯ ମେ ଶୀଘ୍ରଂ ପୁରା ମେ ଽର୍ଥୋ ଽତିଵର୍ତତେ ।। ୭.୧୦୫.
ସେଠାକୁ ଆସି, ମହାମୁନି ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇଯା, ନାହିଁଲେ ମୋର କାମ ଅସଫଳ ହେବ।'
ମୁନେସ୍ତୁ ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା । ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ।। ୭.୧୦୫.
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଭୟ କରନ୍ତି ସେଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
କିଂ କାର୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ଭଗଵନ୍କୋ ଵା ଽର୍ଥଃ କିଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଵ୍ଯଗ୍ରୋ ହି ରାଘଵୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ମୁହୂର୍ତଂ ପ୍ରତିପାଲ୍ଯତାମ୍ ।। ୭.୧୦୫.
'ହେ ଭଗବନ୍ତ, ଆପଣଙ୍କ କାମ କଣ? କି ଚାହିଁଛନ୍ତି, କଣ କରିବି? ଏବେ ରାଘବ ବ୍ୟସ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ଦୟାକରି କିଛି ଖଣ୍ଡ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଋଷିଶାର୍ଦୂଲଃ କ୍ରୋଧେନ କଲୁଷୀକୃତଃ । ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵାକ୍ଯଂ ନିର୍ଦହନ୍ନିଵ ଚକ୍ଷୁଷା ।। ୭.୧୦୫.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ରୋଧରେ ମନ ଅନ୍ଧକାରିତ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଜଣେଇ ଜଣେଇ କହିଲେ।
ଅସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣେ ମାଂ ସୌମିତ୍ରେ ରାମାଯ ପ୍ରତିଵେଦଯ । ଅସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣେ ମାଂ ସୌମିତ୍ରେ ନ ନିଵେଦଯସେ ଯଦି ।। ୭.୧୦୫.
'ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋତେ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯା; ଯଦି ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନେଇଯାଅନାହିଁ—'
ଵିଷଯଂ ତ୍ଵାଂ ପୁରଂ ଚୈଵ ଶପିଷ୍ଯେ ରାଘଵଂ ତଥା । ଭରତଂ ଚୈଵ ସୌମିତ୍ରେ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଯା ଚ ସନ୍ତତିଃ ।। ୭.୧୦୫.
'ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ, ତୁମ ସହରକୁ, ରାଘବ, ଭରତ ଓ ତୁମ ଗୋତିଆ ପରିବାରକୁ ଶାପ ଦେଇଦେବି, ହେ ସୌମିତ୍ରି।'