ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତ୍ଵଙ୍ଗଦୀଯାଯାଂ ସଂଵତ୍ସରମଥୋଷିତଃ । ପୁତ୍ରେ ସ୍ଥିତେ ଦୁରାଧର୍ଷେ ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ପୁନରାଗମତ୍ ।। ୭.୧୦୨.
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଦେଶରେ ଏକ ବର୍ଷ ରହିଲେ। ତାଙ୍କ ସାହସୀ ପୁଅ ସ୍ଥିର ହେବା ପରେ, ସେ ପୁଣି ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଲେ।
ଭରତୋ ଽପି ତଥୈଵୋଷ୍ଯ ସଂଵତ୍ସରମତୋ ଽଧିକମ୍ । ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ପୁନରାଗମ୍ଯ ରାମପାଦାଵୁପାସ୍ତ ସଃ ।। ୭.୧୦୨.
ଭରତ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଏକ ବର୍ଷ ଅଧିକ ସମୟ ରହି, ପରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରି ରାମଙ୍କ ପାଦେ ସେବା କଲେ।
ଉଭୌ ସୌମିତ୍ରିଭରତୌ ରାମପାଦାଵନୁଵ୍ରତୌ । କାଲଂ ଗତମପି ସ୍ନେହାନ୍ନ ଜଜ୍ଞାତେ ଽତିଧାର୍ମିକୌ ।। ୭.୧୦୨.
ସୌମିତ୍ରି ଓ ଭରତ, ଦୁଇଁଜଣ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ପାଦେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଥିଲେ। ସେମାନେ ସ୍ନେହରେ ଏମିତି ଲୀନ ଥିଲେ, ସମୟ କେମିତି କଟିଗଲା ତାହା ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ।
ଏଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦଶ ତେଷାଂ ଯଯୁସ୍ତଦା । ଧର୍ମେ ପ୍ରଯତମାନାନାଂ ପୌରକାର୍ଯେଷୁ ନିତ୍ଯଦା ।। ୭.୧୦୨.
ଏଭଳି ଧର୍ମରେ ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିତ୍ୟ ଲାଗିଥିବା ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ କେମିତି କଟିଗଲା ତାହା ଅନୁଭବ ହେଲା ନାହିଁ।
ଵିହୃତ୍ଯ କାଲଂ ପରିପୂର୍ଣମାନସାଃ ଶ୍ରିଯା ଵୃତା ଧର୍ମପୁରେ ସୁସଂସ୍ଥିତାଃ । ତ୍ରଯଃ ସମିଦ୍ଧା ଇଵ ଦୀପ୍ତତେଜସୋ ମହାଧ୍ଵରେ ସାଧୁ ହୁତାସ୍ତ୍ରଯୋ ଽଗ୍ନଯଃ ।। ୭.୧୦୨.
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟ ବିତାଇ, ମନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଓ ଧନ-ଏଶ୍ୱର୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ଧର୍ମର ନଗରୀରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସିଥିବା ସେ ତିନିଜଣ ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳିଉଠିଲେ, ଯେପରି ମହାଯଜ୍ଞରେ ଭଲଭାବେ ଜଳାଯାଇଥିବା ତିନି ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଵ୍ଦ୍ଯୁତ୍ତରଶତତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକଶତି ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
କସ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ରାମେ ଧର୍ମପରେ ସ୍ଥିତେ । କାଲସ୍ତାପସରୂପେଣ ରାଜଦ୍ଵାରମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୧୦୩.
କିଛି ସମୟ ପରେ, ଯେତେବେଳେ ରାମ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ କାଳ ତାପସ ରୂପ ଧାରଣ କରି ରାଜଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ।
ସୋ ଽବ୍ରଵୀଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵାକ୍ଯଂ ଧୃତିମନ୍ତଂ ଯଶଶ୍ଵିନମ୍ । ମାଂ ନିଵେଦଯ ରାମାଯ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ କାର୍ଯଗୌରଵାତ୍ ।। ୭.୧୦୩.
ସେ ଧୃଡ଼ ଚିତ୍ତ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏଠାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ନିମିତ୍ତେ ଆସିଛି, ମୋ ଆଗମନ ରାମଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ।'
ଦୂତୋ ଽସ୍ମ୍ଯତିବଲସ୍ଯାହଂ ମହର୍ଷେରମିତୌଜସଃ । ରାମଂ ଦିଦୃକ୍ଷୁରାଯାତଃ କାର୍ଯେଣ ହି ମହାବଲ ।। ୭.୧୦୩.
ମୁଁ ଅତିବଳ ନାମକ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଦୂତ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅସୀମ। ମୁଁ ଏଠାକୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ ପାଇଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି, ହେ ମହାବଳ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୌମିତ୍ରିସ୍ତ୍ଵରଯା ଽନ୍ଵିତଃ । ନ୍ଯଵେଦଯତ ରାମାଯ ତାପସଂ ତଂ ସମାଗତମ୍ ।। ୭.୧୦୩.
ସେ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ ଏହି ତାପସଙ୍କ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଦେଲେ।
ଜଯସ୍ଵ ରାମ ଧର୍ମେଣ ଉଭୌ ଲୋକୌ ମହାଦ୍ଯୁତେ । ଦୂତସ୍ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଯାତସ୍ତପସା ଭାସ୍କରପ୍ରଭଃ ।। ୭.୧୦୩.
'ହେ ରାମ, ତୁମେ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଁ ଲୋକରେ ବିଜୟୀ ହେଉ। ମୁଁ ତପସ୍ୟାର ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ଦୂତ ଭାବେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି।'
ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୋକ୍ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମ ଉଵାଚ ହ । ପ୍ରଵେଶ୍ଯତାଂ ମୁନିସ୍ତାତ ମହୌଜାସ୍ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଧୃତ୍ ।। ୭.୧୦୩.
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମ କହିଲେ, 'ହେ ପ୍ରିୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଟୁଟ ଏହି ମୁନିଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ଆଣ।'
ସୌମିତ୍ରିସ୍ତୁ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାଵେଶଯତ ତଂ ମୁନିମ୍ । ଜ୍ଵଲନ୍ତମେଵ ତେଜୋଭିଃ ପ୍ରଦହନ୍ତମିଵାଂଶୁଭିଃ ।। ୭.୧୦୩.
ସୌମିତ୍ରି 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହି, ତାପସଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ଆଣିଲେ, ଯିଏ ନିଜ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳିଉଠୁଥିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ତାଙ୍କର କିରଣରେ ସବୁକିଛି ପୁଡ଼ିଯିବ।
ସୋ ଽଭିଗମ୍ଯ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦୀପ୍ଯପାନଂ ସ୍ଵତେଜସା । ଋଷିର୍ମଧୁରଯା ଵାଚା ଵର୍ଧସ୍ଵେତ୍ଯାହ ରାଘଵମ୍ ।। ୭.୧୦୩.
ସେ ତାପସ ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ମୃଦୁ କଥାରେ କହିଲେ, 'ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।'
ତସ୍ମୈ ରାମୋ ମହାତେଜାଃ ପୂଜାମର୍ଘ୍ଯପୁରୋଗମାମ୍ । ଦଦୌ କୁଶଲମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁମେଵୋପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୧୦୩.
ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରୀରାମ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏବଂ ଅବିଚଳ ମନେ ତାଙ୍କର କୁଶଳ ଜିଜ୍ଞାସା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପୃଷ୍ଟଶ୍ଚ କୁଶଲଂ ତେନ ରାମେଣ ଵଦତାଂ ଵରଃ । ଆସନେ କାଞ୍ଚନେ ଦିଵ୍ଯେ ନିଷସାଦ ମହାଯଶାଃ ।। ୭.୧୦୩.
ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁଶଳ ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇ, କଥାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏହି ମହାମୁନି ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁନା ଆସନରେ ବସିଲେ।
ତମୁଵାଚ ତତୋ ରାମଃ ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମହାମୁନେ । ପ୍ରାପଯାସ୍ଯ ଚ ଵାକ୍ଯାନି ଯତୋ ଦୂତସ୍ତ୍ଵମାଗତଃ ।। ୭.୧୦୩.
ତାପରେ ରାମ କହିଲେ, 'ହେ ମହାମୁନି, ତୁମକୁ ସ୍ବାଗତ। ଯେ କାରଣରେ ତୁମେ ଦୂତ ଭାବେ ଆସିଛ, ସେ କଥା ଦୟାକରି କହ।'
ଚୋଦିତୋ ରାଜସିଂହେନ ମୁନିର୍ଵାକ୍ଯମଭାଷତ । ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵମେତତ୍ପ୍ରଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ହିତଂ ଵୈ ଯଦ୍ଯପେକ୍ଷସେ ।। ୭.୧୦୩.
ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ ମୁନି କହିଲେ, 'ଯଦି ତୁମେ ମଙ୍ଗଳ ଚାହ, ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କଥା ନିଶ୍ଚୟ କହିବା ଦରକାର।'
ଯଃ ଶୃଣୋତି ନିରୀକ୍ଷେଦ୍ଵା ସ ଵଧ୍ଯୋ ଭଵିତା ତଵ । ଭଵେଦ୍ଵୈ ମୁନିମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ଵଚନଂ ଯଦ୍ଯପେକ୍ଷସେ ।। ୭.୧୦୩.
ଯିଏ ଏହି କଥା ଶୁଣିବ କିମ୍ବା ଦେଖିବ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡିତ ହେବ, ଯଦି ତୁମେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଚାହ।
ସ ତଥେତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍ । ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠ ମହାବାହୋ ପ୍ରତିହାରଂ ଵିସର୍ଜଯ ।। ୭.୧୦୩.
ଏହିପରି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ମହାବାହୁ, ଦ୍ୱାରେ ଦଢ଼ି ରୁହ, ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରହରୀମାନେକୁ ଚାଲିଯିବାକୁ କହ।'
ସ ମେ ଵଧ୍ଯଃ ଖଲୁ ଭଵେତ୍ କଥାଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ ସମୀରିତମ୍ । ଋଷେର୍ମମ ଚ ସୌମିତ୍ରେ ପଶ୍ଯେଦ୍ଵା ଶୃଣୁଯାଚ୍ଚ ଯଃ ।। ୭.୧୦୩.
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଯିଏ ଏହି ମୁନି ଓ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିବା କଥା ଶୁଣିବ କିମ୍ବା ଦେଖିବ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦଣ୍ଡିତ ହେବ।
ତତୋ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦ୍ଵାରି ସଙ୍ଗ୍ରହମ୍ । ତମୁଵାଚ ମୁନେ ଵାକ୍ଯଂ କଥଯସ୍ଵେତି ରାଘଵଃ ।। ୭.୧୦୩.
ତାପରେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରେ ରଖି ରକ୍ଷାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ, ଏବଂ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆପଣ କଥା କହନ୍ତୁ।'
ଯତ୍ତେ ମନୀଷିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଯେନ ଵା ଽସି ସମାହିତଃ । କଥଯସ୍ଵାଵିଶଙ୍କସ୍ତ୍ଵଂ ମମାପି ହୃଦି ଵର୍ତତେ ।। ୭.୧୦୩.
ତୁମେ ଯେ କଥା ଭାବିଛ, କିମ୍ବା ଯେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏତେ ଏକାଗ୍ର ହେଇଛ, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ କହ; ସେ କଥା ମୋ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ତ୍ର୍ଯୁତ୍ତରଶତତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାର୍ଷି ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଲେଖିତ ପବିତ୍ର ଆଦି କାବ୍ୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତର କାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ଶତ ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାସତ୍ଵ ଯଦର୍ଥମହମାଗତଃ । ପିତାମହେନ ଦେଵେନ ପ୍ରେଷିତୋ ଽସ୍ମି ମହାବଲ ।। ୭.୧୦୪.
ହେ ରାଜା, ମହାପୁଣ୍ୟବାନ, ମୁଁ କିଏ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛି, ତାହା ଶୁଣ; ମୋତେ ପିତାମହ ଦେବତା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ପଠାଇଛନ୍ତି।
ତଵାହଂ ପୂର୍ଵସଦ୍ଭାଵେ ପୁତ୍ରଃ ପରପୁରଞ୍ଜଯ । ମାଯାସମ୍ଭାଵିତୋ ଵୀର କାଲଃ ସର୍ଵସମାହରଃ ।। ୭.୧୦୪.
ତୁମର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ, ଶତ୍ରୁ ଦୁର୍ଗ ଜିତ କରିଥିବା ବୀର, ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ ଥିଲି, ମାୟାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ; ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା କାଳ।
ପିତାମହଶ୍ଚ ଭଗଵାନାହ ଲୋକପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସମଯସ୍ତେ କୃତଃ ସୌମ୍ଯ ଲୋକାନ୍ସମ୍ପରିରକ୍ଷିତୁମ୍ ।। ୭.୧୦୪.
ପିତାମହ ଭଗବାନ, ଲୋକଙ୍କର ନାଥ ଓ ସ୍ୱାମୀ, କହିଲେ: 'ହେ ସାଉମ୍ୟ, ଲୋକମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବା ପାଇଁ ତୁମେ ଏକ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲା।'
ସଙ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ହି ପୁରା ଲୋକାନ୍ମାଯଯା ସ୍ଵଯମେଵ ହି । ମହାର୍ଣଵେ ଶଯାନୋ ଽପ୍ସୁ ମାଂ ତ୍ଵଂ ପୂର୍ଵମଜୀଜନଃ ।। ୭.୧୦୪.
ପୁର୍ବରୁ, ତୁମେ ନିଜ ମାୟାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରି, ବଡ଼ ସାଗରରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ପ୍ରଥମେ ମୋତେ ଜଳରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲା।
ଭୋଗଵନ୍ତଂ ତତୋ ନାଗମନନ୍ତମୁଦକେଶଯମ୍ । ମାଯଯା ଜନଯିତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵୌ ଚ ସତ୍ତ୍ଵୌ ମହାବଲୌ ।। ୭.୧୦୪.
ତାପରେ, ଜଳରେ ବସିଥିବା ଭୋଗବାନ୍ତ ଅନନ୍ତ ନାଗକୁ ମାୟାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ଦୁଇଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀକୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କରିଥିଲା।
ମଧୁଂ ଚ କୈଟଭଂ ଚୈଵ ଯଯୋରସ୍ଥିଚଯୈର୍ଵୃତା । ଇଯଂ ପର୍ଵତସମ୍ବାଧା ମେଦିନୀ ଚାଭଵନ୍ମହୀ ।। ୭.୧୦୪.
ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ଅସ୍ଥିର ଛାଇଁ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଭରିଥିବା ପୃଥିବୀ ମହୀ ହେଇଗଲା।