ଧନରତ୍ନୌଘସଙ୍କୀର୍ଣେ କାନନୈରୁପଶୋଭିତେ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସଙ୍ଘର୍ଷକୃତେ ସ୍ପର୍ଧଯା ଗୁଣଵିସ୍ତରୈଃ ।। ୭.୧୦୧.
ସେହି ନଗରଗୁଡିକ ଧନ ଓ ରତ୍ନର ଅଂଚଳରେ ଭରିଥିଲା, ଅନେକ କାନନରେ ଶୋଭିଥିଲା, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଧା ଓ ଗୁଣରେ ନିଜେ ନିଜେ ଏକାପେକା କରୁଥିଲେ ।
ଉଭେ ସୁରୁଚିରପ୍ରଖ୍ଯେ ଵ୍ଯଵହାରୈରକିଲ୍ବିଷୈଃ । ଉଦ୍ଯାନଯାନସମ୍ପୂର୍ଣେ ସୁଵିଭକ୍ତାନ୍ତରାପଣେ ।। ୭.୧୦୧.
ଦୁଇଟି ନଗର ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ଚମତ୍କାର, ଲୋକମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅପରାଧ ନଥିଲେ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଯାନ ଭରିଥିଲା, ବଜାର ଭଲ ଭାବରେ ବିଭକ୍ତ ଥିଲା ।
ଉଭେ ପୁରଵରେ ରମ୍ଯେ ଵିସ୍ତରୈରୁପଶୋଭିତେ । ଗୃହମୁଖ୍ଯୈଃ ସୁରୁଚିରୈର୍ଵିମାନସମଵର୍ଣିଭିଃ ।। ୭.୧୦୧.
ଦୁଇଟି ଉତ୍ତମ ଓ ରମ୍ୟ ନଗର ଅନେକ ବିସ୍ତୃତିରେ ଶୋଭିଥିଲା, ମୁଖ୍ୟ ଘରଗୁଡିକ ଦେବଲୋକର ମହଲ ପରି ଚମକୁଥିଲା ।
ଶୋଭିତେ ଶୋଭନୀଯୈଶ୍ଚ ଦେଵାଯତନଵିସ୍ତରୈଃ । ତାଲୈସ୍ତମାଲୈସ୍ତିଲକୈର୍ଵକୁଲୈରୁପଶୋଭିତେ ।। ୭.୧୦୧.
ସେହି ନଗର ଦେବମନ୍ଦିରର ଅନେକ ବିସ୍ତୃତିରେ ଶୋଭା ପାଇଥିଲା, ତାଳ, ତମାଳ, ତିଳକ ଓ ବକୁଳ ଗଛରେ ଅଧିକ ଶୋଭିଥିଲା ।
ନିଵେଶ୍ଯ ପଞ୍ଚଭିର୍ଵର୍ଷୈର୍ଭରତୋ ରାଘଵାନୁଜଃ । ପୁନରାଯାନ୍ମହାବାହୁରଯୋଧ୍ଯାଂ କେକଯୀସୁତଃ ।। ୭.୧୦୧.
ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଧରି ଏହି ନଗରଗୁଡିକ ନିବେଶ କରି, ବଡ଼ ବାହୁଶାଳୀ କେକୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ, ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ, ପୁନି ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଲେ ।
ସୋ ଽଭିଵାଦ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧର୍ମମିଵାପରମ୍ । ରାଘଵଂ ଭରତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ବ୍ରହ୍ମାଣମିଵ ଵାସଵଃ ।। ୭.୧୦୧.
ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭରତ, ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କୁ ଧର୍ମ ପରି ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା କରେ, ଏମିତି ଭାବରେ ନମସ୍କାର କଲେ ।
ଶଶଂସ ଚ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଗନ୍ଧର୍ଵଵଧମୁତ୍ତମମ୍ । ନିଵେଶନଂ ଚ ଦେଶସ୍ଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ଯ ରାଘଵଃ ।। ୭.୧୦୧.
ସେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କୁ ମାରିବା ଓ ଦେଶରେ ନବୀନ ଗ୍ରାମ ବସାଇବା ବିଷୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ରାମଙ୍କୁ କହିଦେଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଘବ ଖୁସି ହେଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକୋତ୍ତରଶତତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକଶେ ଏକତମ ସର୍ଗର ଶେଷ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ଷମାପେଦେ ରାଘଵୋ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ । ଵାକ୍ଯଂ ଚାଦ୍ଭୁତସଙ୍କାଶଂ ତଦା ପ୍ରୋଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ।। ୭.୧୦୨.
ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଘବ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହ ଖୁସି ହେଲେ। ପରେ ସେ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇମୌ କୁମାରୌ ସୌମିତ୍ରେ ତଵ ଧର୍ମଵିଶାରଦୌ । ଅଙ୍ଗଦଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁଶ୍ଚ ରାଜ୍ଯାର୍ଥେ ଦୃଢଵିକ୍ରମୌ ।। ୭.୧୦୨.
ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ତୁମର ଏହି ଦୁଇ ରାଜକୁମାର ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସାହସୀ।
ଇମୌ ରାଜ୍ଯେ ଽଭିଷେକ୍ଷ୍ଯାମି ଦେଶଃ ସାଧୁ ଵିଧୀଯତାମ୍ । ରମଣୀଯୋ ହ୍ଯସମ୍ବାଧୋ ରମେତାଂ ଯତ୍ର ଧନ୍ଵିନୌ ।। ୭.୧୦୨.
ମୁଁ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବି। ଏମିତି ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଖୋଲା ଜାଗା ବ୍ୟବସ୍ଥା କର, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଧନୁର୍ଧରମାନେ ସୁଖରେ ରହିପାରିବେ।
ନ ରାଜ୍ଞୋ ଯତ୍ର ପୀଡା ସ୍ଯାନ୍ନାଶ୍ରମାଣାଂ ଵିନାଶନମ୍ । ସ ଦେଶୋ ଦୃଶ୍ଯତାଂ ସୌମ୍ଯ ନାପରାଧ୍ଯାମହେ ଯଥା ।। ୭.୧୦୨.
ଏମିତି ଏକ ଦେଶ ଦେଖ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜାଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ନ ହେଉ, ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ଷତି ନ ହେଉ। ଏହିପରି ଦେଶ ଚୟନ କର, ଯାହାରେ ଆମେ କୌଣସି ଦୋଷ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।
ତଥୋକ୍ତଵତି ରାମେ ତୁ ଭରତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ । ଅଯଂ କାରୁପଥୋ ଦେଶୋ ରମଣୀଯୋ ନିରାମଯଃ ।। ୭.୧୦୨.
ରାମ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଭରତ କହିଲେ, 'ଏଠି କାରୁପଥ ନାମକ ଦେଶ ଅଛି, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ଦୁଃଖରହିତ।'
ନିଵେଶ୍ଯତାଂ ତତ୍ର ପୁରମଙ୍ଗଦସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଚନ୍ଦ୍ରକେତୋଃ ସୁରୁଚିରଂ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତଂ ନିରାମଯମ୍ ।। ୭.୧୦୨.
ସେଠାରେ ମହାତ୍ମା ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନଗର ତିଆରି କର। ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସୁନ୍ଦର ଓ ନିରୋଗ ନଗର ତିଆରି କର।
ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଭରତେନୋକ୍ତଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ରାଘଵଃ । ତଂ ଚ କୃତ୍ଵା ଵଶେ ଦେଶମଙ୍ଗଦସ୍ଯ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍ ।। ୭.୧୦୨.
ଭରତ କହିଥିବା କଥାକୁ ରାଘବ ମନୋଗତ କଲେ। ସେ ଦେଶକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ସେଠାରେ ବସାଇଲେ।
ଅଙ୍ଗଦୀଯା ପୁରୀ ରମ୍ଯାପ୍ଯଙ୍ଗଦସ୍ଯ ନିଵେଶିତା । ରମଣୀଯା ସୁଗୁପ୍ତା ଚ ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା ।। ୭.୧୦୨.
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସୁନ୍ଦର ନଗର ତିଆରି ହେଲା, ତାହା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସହଜରେ, ଶ୍ରମ ଛଡ଼ି ତିଆରି ହେଲା। ସେହି ନଗର ସୁନ୍ଦର ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା।
ଚନ୍ଦ୍ରକେତୋଶ୍ଚ ମଲ୍ଲସ୍ଯ ମଲ୍ଲଭୂମ୍ଯାଂ ନିଵେଶିତା । ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତେତି ଵିଖ୍ଯାତା ଦିଵ୍ଯା ସ୍ଵର୍ଗପୁରୀ ଯଥା ।। ୭.୧୦୨.
ମଲ୍ଲଙ୍କ ପୁଅ ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁଙ୍କ ପାଇଁ ମଲ୍ଲଭୂମିରେ ଏକ ନଗର ବସାଯିଲା, ଯାହା 'ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗପୁରୀ ପରି ଦିବ୍ୟ।
ତତୋ ରାମଃ ପରାଂ ପ୍ରୀତିଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଭରତସ୍ତଥା । ଯଯୁର୍ଯୁଦ୍ଧେ ଦୁରାଧର୍ଷା ଅଭିଷେକଂ ଚ ଚକ୍ରିରେ ।। ୭.୧୦୨.
ତାପରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭରତ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜେୟ, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ଓ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଦେଲେ।
ଅଭିଷିଚ୍ଯ କୁମାରୌ ସ ପ୍ରସ୍ଥାପଯତି ରାଘଵଃ । ଅଙ୍ଗଦଂ ପଶ୍ଚିମାଂ ଭୂମିଂ ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁମୁଦଙ୍ମୁଖମ୍ ।। ୭.୧୦୨.
ରାଘବ ଦୁଇ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପଠାଇଲେ।
ଅଙ୍ଗଦଂ ଚାପି ସୌମିତ୍ରିର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଽନୁଜଗାମ ହ । ଚନ୍ଦ୍ରକେତୋସ୍ତୁ ଭରତଃ ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହୋ ବଭୂଵ ହ ।। ୭.୧୦୨.
ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ସହ ଯାଇଲେ, ଭରତ ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁଙ୍କ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ଓ ସହାୟକ ହେଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତ୍ଵଙ୍ଗଦୀଯାଯାଂ ସଂଵତ୍ସରମଥୋଷିତଃ । ପୁତ୍ରେ ସ୍ଥିତେ ଦୁରାଧର୍ଷେ ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ପୁନରାଗମତ୍ ।। ୭.୧୦୨.
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଦେଶରେ ଏକ ବର୍ଷ ରହିଲେ। ତାଙ୍କ ସାହସୀ ପୁଅ ସ୍ଥିର ହେବା ପରେ, ସେ ପୁଣି ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଲେ।
ଭରତୋ ଽପି ତଥୈଵୋଷ୍ଯ ସଂଵତ୍ସରମତୋ ଽଧିକମ୍ । ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ପୁନରାଗମ୍ଯ ରାମପାଦାଵୁପାସ୍ତ ସଃ ।। ୭.୧୦୨.
ଭରତ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଏକ ବର୍ଷ ଅଧିକ ସମୟ ରହି, ପରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରି ରାମଙ୍କ ପାଦେ ସେବା କଲେ।
ଉଭୌ ସୌମିତ୍ରିଭରତୌ ରାମପାଦାଵନୁଵ୍ରତୌ । କାଲଂ ଗତମପି ସ୍ନେହାନ୍ନ ଜଜ୍ଞାତେ ଽତିଧାର୍ମିକୌ ।। ୭.୧୦୨.
ସୌମିତ୍ରି ଓ ଭରତ, ଦୁଇଁଜଣ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ପାଦେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଥିଲେ। ସେମାନେ ସ୍ନେହରେ ଏମିତି ଲୀନ ଥିଲେ, ସମୟ କେମିତି କଟିଗଲା ତାହା ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ।
ଏଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦଶ ତେଷାଂ ଯଯୁସ୍ତଦା । ଧର୍ମେ ପ୍ରଯତମାନାନାଂ ପୌରକାର୍ଯେଷୁ ନିତ୍ଯଦା ।। ୭.୧୦୨.
ଏଭଳି ଧର୍ମରେ ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିତ୍ୟ ଲାଗିଥିବା ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ କେମିତି କଟିଗଲା ତାହା ଅନୁଭବ ହେଲା ନାହିଁ।
ଵିହୃତ୍ଯ କାଲଂ ପରିପୂର୍ଣମାନସାଃ ଶ୍ରିଯା ଵୃତା ଧର୍ମପୁରେ ସୁସଂସ୍ଥିତାଃ । ତ୍ରଯଃ ସମିଦ୍ଧା ଇଵ ଦୀପ୍ତତେଜସୋ ମହାଧ୍ଵରେ ସାଧୁ ହୁତାସ୍ତ୍ରଯୋ ଽଗ୍ନଯଃ ।। ୭.୧୦୨.
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟ ବିତାଇ, ମନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଓ ଧନ-ଏଶ୍ୱର୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ଧର୍ମର ନଗରୀରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସିଥିବା ସେ ତିନିଜଣ ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳିଉଠିଲେ, ଯେପରି ମହାଯଜ୍ଞରେ ଭଲଭାବେ ଜଳାଯାଇଥିବା ତିନି ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଵ୍ଦ୍ଯୁତ୍ତରଶତତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକଶତି ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
କସ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ରାମେ ଧର୍ମପରେ ସ୍ଥିତେ । କାଲସ୍ତାପସରୂପେଣ ରାଜଦ୍ଵାରମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୧୦୩.
କିଛି ସମୟ ପରେ, ଯେତେବେଳେ ରାମ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ କାଳ ତାପସ ରୂପ ଧାରଣ କରି ରାଜଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ।
ସୋ ଽବ୍ରଵୀଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵାକ୍ଯଂ ଧୃତିମନ୍ତଂ ଯଶଶ୍ଵିନମ୍ । ମାଂ ନିଵେଦଯ ରାମାଯ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ କାର୍ଯଗୌରଵାତ୍ ।। ୭.୧୦୩.
ସେ ଧୃଡ଼ ଚିତ୍ତ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏଠାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ନିମିତ୍ତେ ଆସିଛି, ମୋ ଆଗମନ ରାମଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ।'
ଦୂତୋ ଽସ୍ମ୍ଯତିବଲସ୍ଯାହଂ ମହର୍ଷେରମିତୌଜସଃ । ରାମଂ ଦିଦୃକ୍ଷୁରାଯାତଃ କାର୍ଯେଣ ହି ମହାବଲ ।। ୭.୧୦୩.
ମୁଁ ଅତିବଳ ନାମକ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଦୂତ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅସୀମ। ମୁଁ ଏଠାକୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ ପାଇଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି, ହେ ମହାବଳ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୌମିତ୍ରିସ୍ତ୍ଵରଯା ଽନ୍ଵିତଃ । ନ୍ଯଵେଦଯତ ରାମାଯ ତାପସଂ ତଂ ସମାଗତମ୍ ।। ୭.୧୦୩.
ସେ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ ଏହି ତାପସଙ୍କ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଦେଲେ।