ସ ନିର୍ଯଯୌ ଜନୌଘେନ ମହତା କେକଯାଧିପଃ । ତ୍ଵରମାଣୋ ଽଭିଚକ୍ରାମ ଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍କାମରୂପିଣଃ ।। ୭.୧୦୧.
କେକୟ ରାଜା ବଡ଼ ଜନସମୂହ ନେଇ, ତୁରନ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ନେଇପାରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯିବାକୁ ଚାଲିଲେ ।
ଭରତଶ୍ଚ ଯୁଧାଜିଚ୍ଚ ସମେତୌ ଲଘୁଵିକ୍ରମୈଃ । ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ସବଲୌ ସପଦାନୁଗୌ ।। ୭.୧୦୧.
ଭରତ ଓ ଯୁଧାଜିତ, ଦୁଇଜଣ ଦ୍ରୁତ କାର୍ଯ୍ୟକୁଶଳ, ସେମାନଙ୍କ ସେନା ଓ ସହାୟକମାନେ ସହିତ ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଭରତଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତେ ସମାଗତାଃ । ଯୋଦ୍ଧୁକାମା ମହାଵୀର୍ଯା ଵ୍ଯନଦନ୍ ଵୈ ସମନ୍ତତଃ ।। ୭.୧୦୧.
ଭରତ ଆସିବାର ଖବର ଶୁଣି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁ, ବଡ଼ ଶୂର, ଚାରିପାଖରେ ଗର୍ଜନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
ତତଃ ସମଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍ । ସପ୍ତରାତ୍ରଂ ମହାଭୀମଂ ନ ଚାନ୍ଯତରଯୋର୍ଜଯଃ ।। ୭.୧୦୧.
ତାପରେ ଏକ ଭୟାନକ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସାତ ରାତି ଚାଲିଲା, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ପକ୍ଷ ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ଖଡ୍ଗଶକ୍ତିଧନୁର୍ଗ୍ରାହା ନଦ୍ଯଃ ଶୋଣିତସଂସ୍ରଵାଃ । ନୃକଲେଵରଵାହିନ୍ଯଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଃ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍ ।। ୭.୧୦୧.
ଖଡ଼, ଶକ୍ତି, ଧନୁଷ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା; ରକ୍ତ ନଦୀ ବହୁଥିଲା, ମୃତ ମାନବ ଦେହ ଚାରିପାଖରେ ଭସିଯାଉଥିଲା ।
ତତୋ ରାମାନୁଜଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କାଲସ୍ଯାସ୍ତ୍ରଂ ସୁଦାରୁଣମ୍ । ସଂଵର୍ତଂ ନାମ ଭରତୋ ଗନ୍ଧର୍ଵେଷ୍ଵଭ୍ଯଚୋଦଯତ୍ ।। ୭.୧୦୧.
ତାପରେ ରାମଙ୍କ ଭାଇ ଭରତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉପରେ 'ସଂବର୍ତ' ନାମକ ଦୁର୍ଦାନ୍ତ କାଳାସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କଲେ ।
ତେ ବଦ୍ଧାଃ କାଲପାଶେନ ସଂଵର୍ତେନ ଵିଦାରିତାଃ । କ୍ଷଣେନାଭିହତାସ୍ତେନ ତିସ୍ରଃ କୋଟ୍ଯୋ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୭.୧୦୧.
ସେମାନେ କାଳର ଫାଦରେ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ସଂବର୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଚିରିଯାଇ, କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ତିନି କୋଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗନ୍ଧର୍ବ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ।
ତଂ ଘାତଂ ଘୋରସଙ୍କାଶଂ ନ ସ୍ମରନ୍ତି ଦିଵୌକସଃ । ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ତାଦୃଶାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୭.୧୦୧.
ଏପରି ଭୟାନକ ହତ୍ୟା, ଏପରି ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏକ ଚକ୍ଷୁପଟ ମଧ୍ୟରେ ନଷ୍ଟ ହେବା, ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖିନାହାନ୍ତି ।
ହତେଷୁ ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଭରତଃ କେକଯୀସୁତଃ । ନିଵେଶଯାମାସ ତଦା ସମୃଦ୍ଧେ ଦ୍ଵେ ପୁରୋତ୍ତମେ ।। ୭.୧୦୧.
ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବ ମୃତ ହେଇଯିବା ପରେ, କେକୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ ସେଠାରେ ଦୁଇଟି ଉତ୍ତମ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ନଗରରେ ନିବେଶ କଲେ ।
ତକ୍ଷଂ ତକ୍ଷଶିଲାଯାଂ ତୁ ପୁଷ୍କଲଂ ପୁଷ୍କଲାଵତେ । [http://puranastudy.freeoda.com/pur_index18/pushkal.htm ତକ୍ଷ-ପୁଷ୍କଲୋପରି ଟିପ୍ପଣୀ] ଗନ୍ଧର୍ଵଦେଶେ ରୁଚିରେ ଗାନ୍ଧାରଵିଷଯେ ଚ ସଃ ।। ୭.୧୦୧.
ତକ୍ଷକୁ ତକ୍ଷଶିଳାରେ ଏବଂ ପୁଷ୍କଳକୁ ପୁଷ୍କଳାବତୀରେ ବସାଇଲେ, ଏହି ସୁନ୍ଦର ଗନ୍ଧର୍ବ ଦେଶ ଓ ଗାନ୍ଧାର ଅଞ୍ଚଳରେ ।
ଧନରତ୍ନୌଘସଙ୍କୀର୍ଣେ କାନନୈରୁପଶୋଭିତେ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସଙ୍ଘର୍ଷକୃତେ ସ୍ପର୍ଧଯା ଗୁଣଵିସ୍ତରୈଃ ।। ୭.୧୦୧.
ସେହି ନଗରଗୁଡିକ ଧନ ଓ ରତ୍ନର ଅଂଚଳରେ ଭରିଥିଲା, ଅନେକ କାନନରେ ଶୋଭିଥିଲା, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଧା ଓ ଗୁଣରେ ନିଜେ ନିଜେ ଏକାପେକା କରୁଥିଲେ ।
ଉଭେ ସୁରୁଚିରପ୍ରଖ୍ଯେ ଵ୍ଯଵହାରୈରକିଲ୍ବିଷୈଃ । ଉଦ୍ଯାନଯାନସମ୍ପୂର୍ଣେ ସୁଵିଭକ୍ତାନ୍ତରାପଣେ ।। ୭.୧୦୧.
ଦୁଇଟି ନଗର ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ଚମତ୍କାର, ଲୋକମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅପରାଧ ନଥିଲେ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଯାନ ଭରିଥିଲା, ବଜାର ଭଲ ଭାବରେ ବିଭକ୍ତ ଥିଲା ।
ଉଭେ ପୁରଵରେ ରମ୍ଯେ ଵିସ୍ତରୈରୁପଶୋଭିତେ । ଗୃହମୁଖ୍ଯୈଃ ସୁରୁଚିରୈର୍ଵିମାନସମଵର୍ଣିଭିଃ ।। ୭.୧୦୧.
ଦୁଇଟି ଉତ୍ତମ ଓ ରମ୍ୟ ନଗର ଅନେକ ବିସ୍ତୃତିରେ ଶୋଭିଥିଲା, ମୁଖ୍ୟ ଘରଗୁଡିକ ଦେବଲୋକର ମହଲ ପରି ଚମକୁଥିଲା ।
ଶୋଭିତେ ଶୋଭନୀଯୈଶ୍ଚ ଦେଵାଯତନଵିସ୍ତରୈଃ । ତାଲୈସ୍ତମାଲୈସ୍ତିଲକୈର୍ଵକୁଲୈରୁପଶୋଭିତେ ।। ୭.୧୦୧.
ସେହି ନଗର ଦେବମନ୍ଦିରର ଅନେକ ବିସ୍ତୃତିରେ ଶୋଭା ପାଇଥିଲା, ତାଳ, ତମାଳ, ତିଳକ ଓ ବକୁଳ ଗଛରେ ଅଧିକ ଶୋଭିଥିଲା ।
ନିଵେଶ୍ଯ ପଞ୍ଚଭିର୍ଵର୍ଷୈର୍ଭରତୋ ରାଘଵାନୁଜଃ । ପୁନରାଯାନ୍ମହାବାହୁରଯୋଧ୍ଯାଂ କେକଯୀସୁତଃ ।। ୭.୧୦୧.
ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଧରି ଏହି ନଗରଗୁଡିକ ନିବେଶ କରି, ବଡ଼ ବାହୁଶାଳୀ କେକୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ, ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ, ପୁନି ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଲେ ।
ସୋ ଽଭିଵାଦ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧର୍ମମିଵାପରମ୍ । ରାଘଵଂ ଭରତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ବ୍ରହ୍ମାଣମିଵ ଵାସଵଃ ।। ୭.୧୦୧.
ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭରତ, ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କୁ ଧର୍ମ ପରି ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା କରେ, ଏମିତି ଭାବରେ ନମସ୍କାର କଲେ ।
ଶଶଂସ ଚ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଗନ୍ଧର୍ଵଵଧମୁତ୍ତମମ୍ । ନିଵେଶନଂ ଚ ଦେଶସ୍ଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ଯ ରାଘଵଃ ।। ୭.୧୦୧.
ସେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କୁ ମାରିବା ଓ ଦେଶରେ ନବୀନ ଗ୍ରାମ ବସାଇବା ବିଷୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ରାମଙ୍କୁ କହିଦେଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଘବ ଖୁସି ହେଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକୋତ୍ତରଶତତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକଶେ ଏକତମ ସର୍ଗର ଶେଷ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ଷମାପେଦେ ରାଘଵୋ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ । ଵାକ୍ଯଂ ଚାଦ୍ଭୁତସଙ୍କାଶଂ ତଦା ପ୍ରୋଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ।। ୭.୧୦୨.
ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଘବ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହ ଖୁସି ହେଲେ। ପରେ ସେ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇମୌ କୁମାରୌ ସୌମିତ୍ରେ ତଵ ଧର୍ମଵିଶାରଦୌ । ଅଙ୍ଗଦଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁଶ୍ଚ ରାଜ୍ଯାର୍ଥେ ଦୃଢଵିକ୍ରମୌ ।। ୭.୧୦୨.
ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ତୁମର ଏହି ଦୁଇ ରାଜକୁମାର ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସାହସୀ।
ଇମୌ ରାଜ୍ଯେ ଽଭିଷେକ୍ଷ୍ଯାମି ଦେଶଃ ସାଧୁ ଵିଧୀଯତାମ୍ । ରମଣୀଯୋ ହ୍ଯସମ୍ବାଧୋ ରମେତାଂ ଯତ୍ର ଧନ୍ଵିନୌ ।। ୭.୧୦୨.
ମୁଁ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବି। ଏମିତି ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଖୋଲା ଜାଗା ବ୍ୟବସ୍ଥା କର, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଧନୁର୍ଧରମାନେ ସୁଖରେ ରହିପାରିବେ।
ନ ରାଜ୍ଞୋ ଯତ୍ର ପୀଡା ସ୍ଯାନ୍ନାଶ୍ରମାଣାଂ ଵିନାଶନମ୍ । ସ ଦେଶୋ ଦୃଶ୍ଯତାଂ ସୌମ୍ଯ ନାପରାଧ୍ଯାମହେ ଯଥା ।। ୭.୧୦୨.
ଏମିତି ଏକ ଦେଶ ଦେଖ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜାଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ନ ହେଉ, ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ଷତି ନ ହେଉ। ଏହିପରି ଦେଶ ଚୟନ କର, ଯାହାରେ ଆମେ କୌଣସି ଦୋଷ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।
ତଥୋକ୍ତଵତି ରାମେ ତୁ ଭରତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ । ଅଯଂ କାରୁପଥୋ ଦେଶୋ ରମଣୀଯୋ ନିରାମଯଃ ।। ୭.୧୦୨.
ରାମ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଭରତ କହିଲେ, 'ଏଠି କାରୁପଥ ନାମକ ଦେଶ ଅଛି, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ଦୁଃଖରହିତ।'
ନିଵେଶ୍ଯତାଂ ତତ୍ର ପୁରମଙ୍ଗଦସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଚନ୍ଦ୍ରକେତୋଃ ସୁରୁଚିରଂ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତଂ ନିରାମଯମ୍ ।। ୭.୧୦୨.
ସେଠାରେ ମହାତ୍ମା ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନଗର ତିଆରି କର। ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସୁନ୍ଦର ଓ ନିରୋଗ ନଗର ତିଆରି କର।
ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଭରତେନୋକ୍ତଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ରାଘଵଃ । ତଂ ଚ କୃତ୍ଵା ଵଶେ ଦେଶମଙ୍ଗଦସ୍ଯ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍ ।। ୭.୧୦୨.
ଭରତ କହିଥିବା କଥାକୁ ରାଘବ ମନୋଗତ କଲେ। ସେ ଦେଶକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ସେଠାରେ ବସାଇଲେ।
ଅଙ୍ଗଦୀଯା ପୁରୀ ରମ୍ଯାପ୍ଯଙ୍ଗଦସ୍ଯ ନିଵେଶିତା । ରମଣୀଯା ସୁଗୁପ୍ତା ଚ ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା ।। ୭.୧୦୨.
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସୁନ୍ଦର ନଗର ତିଆରି ହେଲା, ତାହା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସହଜରେ, ଶ୍ରମ ଛଡ଼ି ତିଆରି ହେଲା। ସେହି ନଗର ସୁନ୍ଦର ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା।
ଚନ୍ଦ୍ରକେତୋଶ୍ଚ ମଲ୍ଲସ୍ଯ ମଲ୍ଲଭୂମ୍ଯାଂ ନିଵେଶିତା । ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତେତି ଵିଖ୍ଯାତା ଦିଵ୍ଯା ସ୍ଵର୍ଗପୁରୀ ଯଥା ।। ୭.୧୦୨.
ମଲ୍ଲଙ୍କ ପୁଅ ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁଙ୍କ ପାଇଁ ମଲ୍ଲଭୂମିରେ ଏକ ନଗର ବସାଯିଲା, ଯାହା 'ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗପୁରୀ ପରି ଦିବ୍ୟ।
ତତୋ ରାମଃ ପରାଂ ପ୍ରୀତିଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଭରତସ୍ତଥା । ଯଯୁର୍ଯୁଦ୍ଧେ ଦୁରାଧର୍ଷା ଅଭିଷେକଂ ଚ ଚକ୍ରିରେ ।। ୭.୧୦୨.
ତାପରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭରତ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜେୟ, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ଓ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଦେଲେ।
ଅଭିଷିଚ୍ଯ କୁମାରୌ ସ ପ୍ରସ୍ଥାପଯତି ରାଘଵଃ । ଅଙ୍ଗଦଂ ପଶ୍ଚିମାଂ ଭୂମିଂ ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁମୁଦଙ୍ମୁଖମ୍ ।। ୭.୧୦୨.
ରାଘବ ଦୁଇ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପଠାଇଲେ।
ଅଙ୍ଗଦଂ ଚାପି ସୌମିତ୍ରିର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଽନୁଜଗାମ ହ । ଚନ୍ଦ୍ରକେତୋସ୍ତୁ ଭରତଃ ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହୋ ବଭୂଵ ହ ।। ୭.୧୦୨.
ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ସହ ଯାଇଲେ, ଭରତ ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁଙ୍କ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ଓ ସହାୟକ ହେଲେ।