ରାମସ୍ଯ ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହର୍ଷିଃ କାର୍ଯଵିସ୍ତରମ୍ । ଵକ୍ତୁମଦ୍ଭୁତସଙ୍କାଶଂ ରାଘଵାଯୋପଚକ୍ରମେ ।। ୭.୧୦୦.
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମହାର୍ଷି ତାଙ୍କ ଆସିବାର କାରଣ ବିସ୍ତାରରେ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ମାତୁଲସ୍ତେ ମହାବାହୋ ଵାକ୍ଯମାହ ନରର୍ଷଭଃ । ଯୁଧାଜିତ୍ପ୍ରୀତିସଂଯୁକ୍ତଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ ।। ୭.୧୦୦.
ମହାବାହୁ ରାମ, ତୁମ ମାମା ଯୁଧାଜିତ୍ ଭଲପାଇ ଏହି ଉପଦେଶ ପଠାଇଛନ୍ତି। ଯଦି ତୁମ ପସନ୍ଦ ହୁଏ, ଶୁଣ।
ଅଯଂ ଗନ୍ଧର୍ଵଵିଷଯଃ ଫଲମୂଲୋପଶୋଭିତଃ । ସିନ୍ଧୋରୁଭଯତଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଦେଶଃ ପରମଶୋଭନଃ ।। ୭.୧୦୦.
ଏହି ଗନ୍ଧର୍ବ ଦେଶ ଫଳ ଓ ମୂଳରେ ଶୋଭିତ, ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଅଛି।
ତଂ ଚ ରକ୍ଷନ୍ତି ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସାଯୁଧା ଯୁଦ୍ଧକୋଵିଦାଃ । ଶୈଲୂଷସ୍ଯ ସୁତା ଵୀର ତ୍ରିକୋଟ୍ଯୋ ଵୈ ମହାବଲାଃ ।। ୭.୧୦୦.
ଏହି ଦେଶକୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶୈଳୂଷଙ୍କ ପୁଅ ତିନି କୋଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ତାନ୍ଵିନିର୍ଜିତ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରଂ ଶୁଭମ୍ । ନିଵେଶଯ ମହାବୋହୋ ସ୍ଵେ ପୁରେ ସୁସମାହିତେ ।। ୭.୧୦୦.
କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ସେମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଥିବା ସେଇ ଶୁଭ ନଗରରେ ତୁମ ପୁଅମାନେକୁ ସାବଧାନ ଭାବରେ ବସାଇଦିଅ।
ଅନ୍ଯସ୍ଯ ନ ଗତିସ୍ତତ୍ର ଦେଶଃ ପରମଶୋଭନଃ । ରୋଚତାଂ ତେ ମହାବାହୋ ନାହଂ ତ୍ଵାମହିତଂ ଵଦେ ।। ୭.୧୦୦.
ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଦେଶକୁ ଅନ୍ୟ କେହି ପହଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ। ମହାବାହୁ, ଯଦି ତୁମ ପସନ୍ଦ ହୁଏ, ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ ଅପକାରୀ କଥା କହେନି।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵଃ ପ୍ରୀତୋ ମହର୍ଷେର୍ମାତୁଲସ୍ଯ ଚ । ଉଵାଚ ବାଢମିତ୍ଯେଵ ଭରତଂ ଚାନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ ।। ୭.୧୦୦.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ମହାର୍ଷି ଓ ତାଙ୍କ ମାମା ଉପରେ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ଭରତଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ।
ସୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ରାଘଵଃ ପ୍ରୀତଃ ସାଞ୍ଜଲିପ୍ରଗ୍ରହୋ ଦ୍ଵିଜମ୍ । ଇମୌ କୁମାରୌ ତଂ ଦେଶଂ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେ ଵିଚରିଷ୍ଯତଃ ।। ୭.୧୦୦.
ତାପରେ ଖୁସି ହୋଇ ରାଘବ ହାତ ଜୋଡି ସେ ଦ୍ୱିଜକୁ କହିଲେ, 'ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଏହି ଦୁଇ ରାଜକୁମାର ସେଇ ଦେଶ ଦେଖିବେ।'
ଭରତସ୍ଯାତ୍ମଜୌ ଵୀରୌ ତକ୍ଷଃ ପୁଷ୍କଲ ଏଵ ଚ । ମାତୁଲେନ ସୁଗୁପ୍ତୌ ତୁ ଧର୍ମେଣ ସୁସମାହିତୌ ।। ୭.୧୦୦.
ଭରତଙ୍କ ଦୁଇ ସାହସୀ ପୁଅ ତକ୍ଷ ଓ ପୁଷ୍କଳ, ମାମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ରକ୍ଷିତ ଓ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ, ଯିବେ।
ଭରତଂ ଚାଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵା କୁମାରୌ ସବଲାନୁଗୌ । ନିହତ୍ଯ ଗନ୍ଧର୍ଵସୁତାନ୍ଦ୍ଵେ ପୁରେ ଵିଭଜିଷ୍ଯତଃ ।। ୭.୧୦୦.
ଭରତଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ରାଜକୁମାରମାନେ ସେନା ସହିତ ଗନ୍ଧର୍ବପୁଅମାନେକୁ ହରାଇ, ଦୁଇଟି ନଗର ବାଣ୍ଟିଦେବେ।
ନିଵେଶ୍ଯ ତେ ପୁରଵରେ ଆତ୍ମଜୌ ସନ୍ନିଵେଶ୍ଯ ଚ । ଆଗମିଷ୍ଯତି ମେ ଭୂଯଃ ସକାଶମତିଧାର୍ମିକଃ ।। ୭.୧୦୦.
ସେଇ ଉତ୍ତମ ନଗରରେ ତୁମ ପୁଅମାନେକୁ ବସାଇ, ଅତିଧାର୍ମିକ ଭରତ ପୁଣି ମୋ ପାଖକୁ ଫେରିଆସିବେ।
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଭରତଂ ସବଲାନୁଗମ୍ । ଆଜ୍ଞାପଯାମାସ ତଦା କୁମାରୌ ଚାଭ୍ଯଷେଚଯତ୍ ।। ୭.୧୦୦.
ଏଭଳି ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ କହି, ରାମ ତାପରେ ସେନାସହିତ ଭରତଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ ଓ ସେଇ ସମୟରେ ଦୁଇ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କଲେ।
ନକ୍ଷତ୍ରେଣ ଚ ସୌମ୍ଯେନ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯାଙ୍ଗିରସ୍ସୁତମ୍ । ଭରତଃ ସହ ସୈନ୍ଯେନ କୁମାରାଭ୍ଯାଂ ଵିନିର୍ଯଯୌ ।। ୭.୧୦୦.
ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର ଉପସ୍ଥିତ ଓ ଆଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁଅକୁ ଆଗରେ ରଖି, ଭରତ ସେନା ଓ ଦୁଇ ରାଜକୁମାର ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ସା ସେନା ଶକ୍ରଯୁକ୍ତେଵ ନଗରାନ୍ନିର୍ଯଯାଵଥ । ରାଘଵାନୁଗତା ଦୂରଂ ଦୁରାଧର୍ଷା ସୁରୈରପି ।। ୭.୧୦୦.
ସେଇ ସେନା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୋଜିତ ଭଳି, ନଗର ଛାଡ଼ି ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଘବମାନେଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲା, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ମାଂସାଦାନି ଚ ସତ୍ତ୍ଵାନି ରକ୍ଷାଂସି ସୁମହାନ୍ତି ଚ । ଅନୁଜଗ୍ମୁର୍ହି ଭରତଂ ରୁଧିରସ୍ଯ ପିପାସଯା ।। ୭.୧୦୦.
ମାଂସ ଖାଉଥିବା ପଶୁପକ୍ଷୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ତ ପିପାସାରେ ଭରତଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଭୂତଗ୍ରାମାଶ୍ଚ ବହଵୋ ମାଂସଭକ୍ଷାଃ ସୁଦାରୁଣାଃ । ଗନ୍ଧର୍ଵପୁତ୍ରମାଂସାନି ଭୋକ୍ତୁକାମାଃ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୭.୧୦୦.
ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ମାଂସଭୋଜୀ ଭୂତମାନେ ହଜାର ହଜାର ଗନ୍ଧର୍ବପୁଅଙ୍କ ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ଚାହିଁ, ଚାଲିଗଲେ।
ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରଵରାହାଣାଂ ଖେଚରାଣାଂ ଚ ପକ୍ଷିଣାମ୍ । ବହୂନି ଵୈ ସହସ୍ରାଣି ସେନାଯା ଯଯୁରଗ୍ରତଃ ।। ୭.୧୦୦.
ସିଂହ, ବାଘ, ବନଶୁକର ଓ ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ପକ୍ଷୀ ହଜାର ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ ସେନାର ଆଗରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଧ୍ଯର୍ଧମାସମୁଷିତା ପଥି ସେନା ନିରାମଯା । ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୀର୍ଣା କେକଯଂ ସମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୧୦୦.
ଅଧ ମାସ ଅଧିକ ସମୟ ରାସ୍ତାରେ ରହି, ରୋଗମୁକ୍ତ ଓ ଖୁସି, ସୁସ୍ଥ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିବା ସେନା କେକୟା ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଶତତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣରେ ବାଲ୍ମୀକି ମୁନିଙ୍କ ଲେଖା ପ୍ରାଚୀନ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଶତତମ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସେନାପତିଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଭରତଂ କେକଯାଧିପଃ । ଯୁଧାଜିଦ୍ଗାର୍ଗ୍ଯସହିତଂ ପରାଂ ପ୍ରୀତିମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୧୦୧.
ସେନାପତି ଭରତ ଆସିବାର ଖବର ଶୁଣି, କେକୟ ରାଜା ଯୁଧାଜିତ ଓ ଗାର୍ଗ୍ୟ ବଂଶର ସହିତ ବଡ଼ ଖୁସି ହେଲେ ।
ସ ନିର୍ଯଯୌ ଜନୌଘେନ ମହତା କେକଯାଧିପଃ । ତ୍ଵରମାଣୋ ଽଭିଚକ୍ରାମ ଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍କାମରୂପିଣଃ ।। ୭.୧୦୧.
କେକୟ ରାଜା ବଡ଼ ଜନସମୂହ ନେଇ, ତୁରନ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ନେଇପାରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯିବାକୁ ଚାଲିଲେ ।
ଭରତଶ୍ଚ ଯୁଧାଜିଚ୍ଚ ସମେତୌ ଲଘୁଵିକ୍ରମୈଃ । ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ସବଲୌ ସପଦାନୁଗୌ ।। ୭.୧୦୧.
ଭରତ ଓ ଯୁଧାଜିତ, ଦୁଇଜଣ ଦ୍ରୁତ କାର୍ଯ୍ୟକୁଶଳ, ସେମାନଙ୍କ ସେନା ଓ ସହାୟକମାନେ ସହିତ ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଭରତଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତେ ସମାଗତାଃ । ଯୋଦ୍ଧୁକାମା ମହାଵୀର୍ଯା ଵ୍ଯନଦନ୍ ଵୈ ସମନ୍ତତଃ ।। ୭.୧୦୧.
ଭରତ ଆସିବାର ଖବର ଶୁଣି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁ, ବଡ଼ ଶୂର, ଚାରିପାଖରେ ଗର୍ଜନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
ତତଃ ସମଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍ । ସପ୍ତରାତ୍ରଂ ମହାଭୀମଂ ନ ଚାନ୍ଯତରଯୋର୍ଜଯଃ ।। ୭.୧୦୧.
ତାପରେ ଏକ ଭୟାନକ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସାତ ରାତି ଚାଲିଲା, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ପକ୍ଷ ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ଖଡ୍ଗଶକ୍ତିଧନୁର୍ଗ୍ରାହା ନଦ୍ଯଃ ଶୋଣିତସଂସ୍ରଵାଃ । ନୃକଲେଵରଵାହିନ୍ଯଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଃ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍ ।। ୭.୧୦୧.
ଖଡ଼, ଶକ୍ତି, ଧନୁଷ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା; ରକ୍ତ ନଦୀ ବହୁଥିଲା, ମୃତ ମାନବ ଦେହ ଚାରିପାଖରେ ଭସିଯାଉଥିଲା ।
ତତୋ ରାମାନୁଜଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କାଲସ୍ଯାସ୍ତ୍ରଂ ସୁଦାରୁଣମ୍ । ସଂଵର୍ତଂ ନାମ ଭରତୋ ଗନ୍ଧର୍ଵେଷ୍ଵଭ୍ଯଚୋଦଯତ୍ ।। ୭.୧୦୧.
ତାପରେ ରାମଙ୍କ ଭାଇ ଭରତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉପରେ 'ସଂବର୍ତ' ନାମକ ଦୁର୍ଦାନ୍ତ କାଳାସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କଲେ ।
ତେ ବଦ୍ଧାଃ କାଲପାଶେନ ସଂଵର୍ତେନ ଵିଦାରିତାଃ । କ୍ଷଣେନାଭିହତାସ୍ତେନ ତିସ୍ରଃ କୋଟ୍ଯୋ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୭.୧୦୧.
ସେମାନେ କାଳର ଫାଦରେ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ସଂବର୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଚିରିଯାଇ, କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ତିନି କୋଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗନ୍ଧର୍ବ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ।
ତଂ ଘାତଂ ଘୋରସଙ୍କାଶଂ ନ ସ୍ମରନ୍ତି ଦିଵୌକସଃ । ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ତାଦୃଶାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୭.୧୦୧.
ଏପରି ଭୟାନକ ହତ୍ୟା, ଏପରି ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏକ ଚକ୍ଷୁପଟ ମଧ୍ୟରେ ନଷ୍ଟ ହେବା, ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖିନାହାନ୍ତି ।
ହତେଷୁ ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଭରତଃ କେକଯୀସୁତଃ । ନିଵେଶଯାମାସ ତଦା ସମୃଦ୍ଧେ ଦ୍ଵେ ପୁରୋତ୍ତମେ ।। ୭.୧୦୧.
ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବ ମୃତ ହେଇଯିବା ପରେ, କେକୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ ସେଠାରେ ଦୁଇଟି ଉତ୍ତମ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ନଗରରେ ନିବେଶ କଲେ ।
ତକ୍ଷଂ ତକ୍ଷଶିଲାଯାଂ ତୁ ପୁଷ୍କଲଂ ପୁଷ୍କଲାଵତେ । [http://puranastudy.freeoda.com/pur_index18/pushkal.htm ତକ୍ଷ-ପୁଷ୍କଲୋପରି ଟିପ୍ପଣୀ] ଗନ୍ଧର୍ଵଦେଶେ ରୁଚିରେ ଗାନ୍ଧାରଵିଷଯେ ଚ ସଃ ।। ୭.୧୦୧.
ତକ୍ଷକୁ ତକ୍ଷଶିଳାରେ ଏବଂ ପୁଷ୍କଳକୁ ପୁଷ୍କଳାବତୀରେ ବସାଇଲେ, ଏହି ସୁନ୍ଦର ଗନ୍ଧର୍ବ ଦେଶ ଓ ଗାନ୍ଧାର ଅଞ୍ଚଳରେ ।