ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ତେ ଵୀର ସୁଖଦୁଃଖୋପସେଵନମ୍ । ଭଵିଷ୍ଯଦୁତ୍ତରଂ ଚେହ ସର୍ଵଂ ଵାଲ୍ମୀକିନା କୃତମ୍ ।। ୭.୯୮.
ତୁମ ଜନ୍ମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ହେ ବୀର, ଯେଉଁ ସବୁ ସୁଖ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ ହେଲା, ଏଠାରେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯାହା ଘଟିବ, ସେସବୁ ବାଲ୍ମୀକି ଦ୍ୱାରା ରଚିତ।
ଆଦିକାଵ୍ଯମିଦଂ ରାମ ତ୍ଵଯି ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ । ନହ୍ଯନ୍ଯୋ ଽର୍ହତି କାଵ୍ଯାନାଂ ଯଶୋଭାଗ୍ରାଘଵାଦୃତେ ।। ୭.୯୮.
ଏହି ଆଦିକବ୍ୟ ରାମ, ସବୁକିଛି ତୁମ ଉପରେ ଆଧାରିତ; ରଘୁବଂଶୀ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି, କବ୍ୟର ମହିମା ପାଇବାକୁ ଅନ୍ୟ କେହି ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଶ୍ରୁତଂ ତେ ପୂର୍ଵମେତଦ୍ଧି ମଯା ସର୍ଵଂ ସୁରୈଃ ସହ । ଦିଵ୍ଯମଦ୍ଭୁତରୂପଂ ଚ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯମନାଵୃତମ୍ ।। ୭.୯୮.
ଏହି ସବୁ ଆଗରୁ ତୁମେ, ମୁଁ ଓ ଦେବମାନେ ଏକାସାଥିରେ ଶୁଣିଥିଲୁ; ଏହା ଦିବ୍ୟ, ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ, ସତ୍ୟ ଓ ଅଲୁକାଇ।
ସ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ଧର୍ମେଣ ସୁସମାହିତଃ । ଶେଷଂ ଭଵିଷ୍ଯଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ କାଵ୍ଯଂ ରାମାଯଣଂ ଶୃଣୁ ।। ୭.୯୮.
ତେଣୁ, ହେ ପୁରୁଷଶାର୍ଦ୍ୱଳ, ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଭବିଷ୍ୟତ କବ୍ୟ ରାମାୟଣ ଶୁଣ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ।
ଉତ୍ତରଂ ନାମ କାଵ୍ଯସ୍ଯ ଶେଷମତ୍ର ମହାଯଶଃ । ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ମହାତେଜ ଋଷିଭିଃ ସାର୍ଧମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୯୮.
ଏହି କାବ୍ୟର ଶେଷ ଅଂଶଟିକୁ 'ଉତ୍ତର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଆପଣ ଏହାକୁ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣନ୍ତୁ ।
ନ ଖଲ୍ଵନ୍ଯେନ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯମିଦମୁତ୍ତମମ୍ । ପରମମ୍ ଋଷିଣା ଵୀର ତ୍ଵଯୈଵ ରଘୁନନ୍ଦନ ।। ୭.୯୮.
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏହି ଉତ୍ତମ ଅଂଶଟି ଅନ୍ୟ କାହାରି ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଏହା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ରଘୁବଂଶର ଶୋଭା, ଏହା କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ।
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରଃ । ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ଦେଵୋ ଦେଵୈଃ ସହ ସବାନ୍ଧଵୈଃ ।। ୭.୯୮.
ଏପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତିନି ଭୁବନର ସ୍ୱାମୀ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ଓ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ଯେ ଚ ତତ୍ର ମହାତ୍ମାନ ଋଷଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଲୌକିକାଃ । ବ୍ରହ୍ମଣା ସମନୁଜ୍ଞାତା ନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ମହୌଜସଃ । ଉତ୍ତରଂ ଶ୍ରୋତୁମନସୋ ଭଵିଷ୍ଯଂ ଯଚ୍ଚ ରାଘଵେ ।। ୭.୯୮.
ସେଠାରେ ଥିବା ସେଇ ମହାତ୍ମା ଦେବତା ଓ ଲୋକୀୟ ଋଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ନିଜ ଶକ୍ତି ସହିତ ଅପସାରିଗଲେ; ସେମାନଙ୍କର ମନ ରଘବଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଗାମୀ ଉତ୍ତର କାଣ୍ଡ ଶୁଣିବାରେ ଲାଗିଥିଲା ।
ତତୋ ରାମଃ ଶୁଭାଂ ଵାଣୀଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଭାଷିତାମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରମତେଜସ୍ଵୀ ଵାଲ୍ମୀକିମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୯୮.
ତାପରେ ଦେବଦେବଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ଶୁଣି, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ରାମ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଭଗଵନ୍ ଶ୍ରୋତୁମନସ ଋଷଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଲୌକିକାଃ । ଭଵିଷ୍ଯଦୁତ୍ତରଂ ଯନ୍ମେ ଶ୍ଵୋଭୂତେ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତତାମ୍ ।। ୭.୯୮.
ହେ ଭଗବନ୍, ଦେବତା ଓ ଲୋକୀୟ ଋଷିମାନେ ଆଗାମୀ ଉତ୍ତର କାଣ୍ଡ ଶୁଣିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ; ଏହା ଆସନ୍ତାକାଲି ଆମ ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ ହେଉ ।
ଏଵଂ ଵିନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵା ସମ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଯ କୁଶୀଲଵୌ । ତଂ ଜନୌଘଂ ଵିସୃଜ୍ଯାଥ ପର୍ଣଶାଲାମୁପାଗମତ୍ । ତାମେଵ ଶୋଚତଃ ସୀତାଂ ସା ଵ୍ଯତୀଯାଯ ଶର୍ଵରୀ ।। ୭.୯୮.
ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, କୁଶ ଓ ଲବକୁ ସହିତ ନେଇ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେକୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ ଏବଂ ପତ୍ରର ଝୋପଡ଼ିକୁ ଗଲେ; ସୀତାଙ୍କୁ ଭାବି ଦୁଃଖିତ ହେଇ ରାତିଟି କଟିଗଲା ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଽଷ୍ଟନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଆଦିକାବ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଅଠାନବେଁ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
ରଜନ୍ଯାଂ ତୁ ପ୍ରଭାତାଯାଂ ସମାନୀଯ ମହାମୁନୀନ୍ । ଗୀଯତାମଵିଶଙ୍କାଭ୍ଯାଂ ରାମଃ ପୁତ୍ରାଵୁଵାଚ ହ ।। ୭.୯୯.
ରାତି ଶେଷ ହୋଇ ସକାଳ ହେଲାପରେ, ରାମ ମହାମୁନିମାନେକୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଗାଇବାକୁ ପୁଅମାନେକୁ କହିଲେ ।
ତତଃ ସମୁପଵିଷ୍ଟେଷୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଷୁ ମହାତ୍ମସୁ । ଭଵିଷ୍ଯଦୁତ୍ତରଂ କାଵ୍ଯଂ ଜଗତୁସ୍ତୌ କୁଶୀଲଵୌ ।। ୭.୯୯.
ତାପରେ, ସେଇ ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ବସିବା ପରେ, କୁଶ ଓ ଲବ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ଆଗାମୀ ଉତ୍ତର କାବ୍ୟ ଗାଇଲେ ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଯାଂ ତୁ ସୀତାଯାଂ ଭୂତଲଂ ସତ୍ଯସମ୍ପଦା । ତସ୍ଯାଵସାନେ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ରାମଃ ପରମଦୁର୍ମନାଃ ।। ୭.୯୯.
ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପା ସୀତା ଭୂମିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ, ଯଜ୍ଞର ଶେଷରେ, ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ।
ଅପଶ୍ଯମାନୋ ଵୈଦେହୀଂ ମେନେ ଶୂନ୍ଯମିଦଂ ଜଗତ୍ । ଶୋକେନ ପରମାଯସ୍ତୋ ନ ଶାନ୍ତିଂ ମନସା ଽଗମତ୍ ।। ୭.୯୯.
ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ସେ ସମସ୍ତ ସଂସାରକୁ ଶୂନ୍ୟ ଭାବିଲେ; ଗଭୀର ଶୋକରେ ଡୁବି, ମନରେ କେବେ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ ।
ଵିସୃଜ୍ଯ ପାର୍ଥିଵାନ୍ସର୍ଵାନୃକ୍ଷଵାନରରାକ୍ଷସାନ୍ । ଜନୌଘଂ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯାନାଂ ଵିତ୍ତପୂର୍ଵଂ ଵିସୃଜ୍ଯ ଚ ।। ୭.୯୯.
ସେ ସମସ୍ତ ରାଜା, ଭାଲୁ, ବନର, ଓ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେକୁ ଧନ ଦେଇ ବିଦାୟ କରିଦେଲେ ।
ଏଵଂ ସମାପ୍ଯ ଯଜ୍ଞଂ ତୁ ଵିଧିଵତ୍ସ ତୁ ରାଘଵଃ । ତତୋ ଵିସୃଜ୍ଯ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ରାମୋ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ ।। ୭.୯୯.
ଏପରି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାଘବ ରାମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ ।
ହୃଦି କୃତ୍ଵା ତଦା ସୀତାମଯୋଧ୍ଯାଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ । ଇଷ୍ଟଯଜ୍ଞୋ ନରପତିଃ ପୁତ୍ରଦ୍ଵଯସମନ୍ଵିତଃ ।। ୭.୯୯.
ମନରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି, ରାଜା ଆବଶ୍ୟକ ଯଜ୍ଞ କରି, ଦୁଇ ପୁଅ ସହିତ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ନ ସୀତାଯାଃ ପରାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଵଵ୍ରେ ସ ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ଯଜ୍ଞେ ଯଜ୍ଞେ ଚ ପତ୍ନ୍ଯର୍ଥଂ ଜାନକୀ କାଞ୍ଚନୀ ଭଵତ୍ ।। ୭.୯୯.
ରଘୁବଂଶର ଶୋଭା ରାମ, ସୀତା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜଣେ ଝିଅକୁ ଜୀବନସଂଗୀନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ନାହିଁ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯଜ୍ଞରେ, ପତ୍ନୀ ପାଇଁ, ସୁନାର ଜାନକୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ବନାଯାଉଥିଲା ।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଵାଜିମେଘାନଥାକରୋତ୍ । ଵାଜପେଯାନ୍ଦଶଗୁଣାଂସ୍ତଥା ବହୁସୁଵର୍ଣକାନ୍ ।। ୭.୯୯.
ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ବାଡ଼ି ଭାବେ ବହୁ ବାଜପେୟ ଓ ସୁନାର ଯଜ୍ଞ କଲେ ।
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାତିରାତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଗୋସଵୈଶ୍ଚ ମହାଧନୈଃ । ଈଜେ କ୍ରତୁଭିରନ୍ଯୈଶ୍ଚ ସ ଶ୍ରୀମାନାପ୍ତଦକ୍ଷିଣୈଃ ।। ୭.୯୯.
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ, ଅତିରାତ୍ର ଓ ବଡ଼ ଧନ ଦେଇ ଗୋସବ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ କରିଥିଲେ ।
ଏଵଂ ସ କାଲଃ ସୁମହାନ୍ରାଜ୍ଯସ୍ଥସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଧର୍ମେ ପ୍ରଯତମାନସ୍ଯ ଵ୍ଯତୀଯାଦ୍ରାଘଵସ୍ଯ ତୁ ।। ୭.୯୯.
ଏଭଳି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ରାଘବ ରାଜ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ରହିଲେ।
ଅନୁରଞ୍ଜନ୍ତି ରାଜାନମହନ୍ଯହନି ରାଘଵମ୍ । ଋକ୍ଷଵାନରରକ୍ଷାଂସି ସ୍ଥିତା ରାମସ୍ଯ ଶାସନେ ।। ୭.୯୯.
ପ୍ରତିଦିନ ଭାଲୁ, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମଙ୍କ ଶାସନ ଅନୁସରଣ କରି, ରାଘବ ରାଜାଙ୍କୁ ଖୁସି କରୁଥିଲେ।
କାଲେ ଵର୍ଷତି ପର୍ଜନ୍ଯଃ ସୁଭିକ୍ଷଂ ଵିମଲା ଦିଶଃ । ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୀର୍ଣଂ ପୁରଂ ଜନପଦାସ୍ତଥା ।। ୭.୯୯.
ଠିକ୍ ସମୟରେ ମେଘ ବର୍ଷା କରୁଥିଲା, ଦିଗଗୁଡିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ନିର୍ମଳ ଥିଲା, ସହର ଓ ଗ୍ରାମ ଉଲ୍ଲାସିତ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଲୋକମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ନାକାଲେ ମ୍ରିଯତେ କଶ୍ଚିନ୍ନ ଵ୍ଯାଧିଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ତଥା । ନାନର୍ଥୋ ଵିଦ୍ଯତେ କଶ୍ଚିଦ୍ରାମେ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାସତି ।। ୭.୯୯.
ରାମ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବା ବେଳେ କେହି ଅସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁନଥିଲେ, କେହି ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହେଉନଥିଲେ, କୌଣସି ଦୁଃଖ ଥିଲା ନାହିଁ।
ଅଥ ଦୀର୍ଘସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ ରାମମାତା ଯଶସ୍ଵିନୀ । ପୁତ୍ରପୌତ୍ରୈଃ ପରିଵୃତା କାଲଧର୍ମମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୯୯.
ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଯଶସ୍ବିନୀ ରାମଙ୍କ ମାଆ, ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବାବେଳେ, ନିଜ କାଳ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଅନ୍ଵିଯାଯ ସୁମିତ୍ରା ଚ କୈକେଯୀ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ । ଧର୍ମଂ କୃତ୍ଵା ବହୁଵିଧଂ ତ୍ରିଦିଵେ ପର୍ଯଵସ୍ଥିତା ।। ୭.୯୯.
ସୁମିତ୍ରା ଓ ଯଶସ୍ବିନୀ କୈକେୟୀ ମଧ୍ୟ ବହୁ ପୁଣ୍ୟ କାମ କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ସର୍ଵାଃ ପ୍ରମୁଦିତାଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ରାଜ୍ଞା ଦଶରଥେନ ଚ । ସମାଗତା ମହାଭାଗାଃ ସର୍ଵଧର୍ମଂ ଚ ଲେଭିରେ ।। ୭.୯୯.
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ତାସାଂ ରାମୋ ମହାଦାନଂ କାଲେ କାଲେ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ମାତଽଣାମଵିଶେଷେଣ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ତପସ୍ଵିଷୁ ।। ୭.୯୯.
ରାମ ନିୟମିତ ଭାବେ ନିଜ ମାଆମାନଙ୍କ ନାମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତପସ୍ବୀମାନେ ପାଇଁ ବଡ଼ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ।