କାମଂ ଶ୍ଵଶ୍ରୂର୍ମମୈଵ ତ୍ଵଂ ତ୍ଵତ୍ସକାଶାଦ୍ଧି ମୈଥିଲୀ । କର୍ଷତା ହଲହସ୍ତେନ ଜନକେନୋଦ୍ଧୃତା ପୁରା ।। ୭.୯୮.
ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ମୋ ଶ୍ୱଶୁରୀ, କାରଣ ମୈଥିଲୀ ସୀତା ତୁମ ଗର୍ଭରୁ ହଳ ଧରିଥିବା ଜନକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଯାଇଥିଲେ।
ତସ୍ମାନ୍ନିର୍ଯାତ୍ଯତାଂ ସୀତା ଵିଵରଂ ଵା ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ । ପାତାଲେ ନାକପୃଷ୍ଠେ ଵା ଵସେଯଂ ସହିତସ୍ତଯା ।। ୭.୯୮.
ତେଣୁ ସୀତାକୁ ଫେରାଇ ଦିଅ, କିମ୍ବା ମୋତେ ଏକ ରାସ୍ତା ଦିଅ; ମୁଁ ସେଠାରେ, ପାତାଳ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗରେ, ତାଙ୍କ ସହିତ ବସିବି।
ଆନଯ ତ୍ଵଂ ହି ତାଂ ସୀତାଂ ମତ୍ତୋ ଽହଂ ମୈଥିଲୀକୃତେ । ନ ମେ ଦାସ୍ଯସି ଚେତ୍ସୀତାଂ ଯଥାରୂପାଂ ମହୀତଲେ ।। ୭.୯୮.
ମୈଥିଲୀ ପାଇଁ ମୁଁ ଯେପରି ଅତି ଭକ୍ତ, ତେଣୁ ସୀତାକୁ ମୋତେ ଦେଅ; ଯଦି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଯେପରି ଥିଲେ, ସେପରି ଦେଉନାହାଁତୁ,
ସପର୍ଵତଵନାଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଵିଧମିଷ୍ଯାମି ତେ ସ୍ଥିତମ୍ । ନାଶଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଭୂମିଂ ସର୍ଵମାପୋ ଭଵତ୍ଵିହ ।। ୭.୯୮.
ତେବେ ତୁମେ ଉପରେ ଯେଉଁ ସବୁ ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ସମୂଳେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି; ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ସବୁଠାରେ ପାଣି କରିଦେବି।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣେ କାକୁତ୍ସ୍ଥେ କ୍ରୋଧଶୋକସମନ୍ଵିତେ । ବ୍ରହ୍ମା ସୁରଗଣୈଃ ସାର୍ଧମୁଵାଚ ରଘୁନନ୍ଦନମ୍ ।। ୭.୯୮.
ଏପରି କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଏପରି କହିଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ରଘୁନନ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାମ ରାମ ନ ସନ୍ତାପଂ କର୍ତୁମର୍ହସି ସୁଵ୍ରତ । ସ୍ମର ତ୍ଵଂ ପୂର୍ଵକଂ ଭାଵଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ଚାମିତ୍ରକର୍ଶନ ।। ୭.୯୮.
ହେ ରାମ, ହେ ରାମ, ତୁମେ ଏପରି ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ଶୁଭବ୍ରତ, ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥା ଓ ମନ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ମରଣ କର, ହେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ।
ନ ଖଲୁ ତ୍ଵାଂ ମହାବାହୋ ସ୍ମାରଯେଯମନୁତ୍ତମମ୍ । ଇମଂ ମୁହୂର୍ତଂ ଦୁର୍ଧର୍ଷ ସ୍ମର ତ୍ଵଂ ଜନ୍ମ ଵୈଷ୍ଣଵମ୍ ।। ୭.୯୮.
ହେ ମହାବାହୁ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରାଇବି ନଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ, ହେ ଅଜୟ, ତୁମ ଭିଷ୍ଣୁ ଜନ୍ମକୁ ମନେ ପକା।
ସୀତା ହି ଵିମଲା ସାଧ୍ଵୀ ତଵ ପୂର୍ଵପରାଯଣା । ନାଗଲୋକଂ ସୁଖଂ ପ୍ରାଯାତ୍ତ୍ଵଦାଶ୍ରଯତପୋବଲାତ୍ ।। ୭.୯୮.
ସୀତା ନିର୍ମଳ ଓ ପତିବ୍ରତା, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ତୁମ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ରଖିଥିଲେ, ତୁମ ଉପରେ ଭରସା ଓ ତାପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ସେ ନାଗଲୋକକୁ ସୁଖରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ସ୍ଵର୍ଗେ ତେ ସଙ୍ଗମୋ ଭୂଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ । ଅସ୍ଯାସ୍ତୁ ପରିଷନ୍ମଧ୍ଯେ ଯଦ୍ବ୍ରଵୀମି ନିବୋଧ ତତ୍ ।। ୭.୯୮.
ସ୍ୱର୍ଗରେ ତୁମର ସେଥିରେ ପୁନିଥରେ ମିଳନ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହି ସଭା ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି, ଭଲଭାବେ ଶୁଣ।
ଏତଦେଵ ହି କାଵ୍ଯଂ ତେ କାଵ୍ଯାନାମୁତ୍ତମଂ ଶ୍ରୁତମ୍ । ସର୍ଵଂ ଵିସ୍ତରତୋ ରାମ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାସ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୭.୯୮.
ଏହି କବ୍ୟଟି ତୁମ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ କବ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଯାହା ଶୁଣାଯାଇଛି; ରାମ ସବୁକିଛି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ତେ ଵୀର ସୁଖଦୁଃଖୋପସେଵନମ୍ । ଭଵିଷ୍ଯଦୁତ୍ତରଂ ଚେହ ସର୍ଵଂ ଵାଲ୍ମୀକିନା କୃତମ୍ ।। ୭.୯୮.
ତୁମ ଜନ୍ମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ହେ ବୀର, ଯେଉଁ ସବୁ ସୁଖ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ ହେଲା, ଏଠାରେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯାହା ଘଟିବ, ସେସବୁ ବାଲ୍ମୀକି ଦ୍ୱାରା ରଚିତ।
ଆଦିକାଵ୍ଯମିଦଂ ରାମ ତ୍ଵଯି ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ । ନହ୍ଯନ୍ଯୋ ଽର୍ହତି କାଵ୍ଯାନାଂ ଯଶୋଭାଗ୍ରାଘଵାଦୃତେ ।। ୭.୯୮.
ଏହି ଆଦିକବ୍ୟ ରାମ, ସବୁକିଛି ତୁମ ଉପରେ ଆଧାରିତ; ରଘୁବଂଶୀ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି, କବ୍ୟର ମହିମା ପାଇବାକୁ ଅନ୍ୟ କେହି ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଶ୍ରୁତଂ ତେ ପୂର୍ଵମେତଦ୍ଧି ମଯା ସର୍ଵଂ ସୁରୈଃ ସହ । ଦିଵ୍ଯମଦ୍ଭୁତରୂପଂ ଚ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯମନାଵୃତମ୍ ।। ୭.୯୮.
ଏହି ସବୁ ଆଗରୁ ତୁମେ, ମୁଁ ଓ ଦେବମାନେ ଏକାସାଥିରେ ଶୁଣିଥିଲୁ; ଏହା ଦିବ୍ୟ, ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ, ସତ୍ୟ ଓ ଅଲୁକାଇ।
ସ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ଧର୍ମେଣ ସୁସମାହିତଃ । ଶେଷଂ ଭଵିଷ୍ଯଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ କାଵ୍ଯଂ ରାମାଯଣଂ ଶୃଣୁ ।। ୭.୯୮.
ତେଣୁ, ହେ ପୁରୁଷଶାର୍ଦ୍ୱଳ, ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଭବିଷ୍ୟତ କବ୍ୟ ରାମାୟଣ ଶୁଣ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ।
ଉତ୍ତରଂ ନାମ କାଵ୍ଯସ୍ଯ ଶେଷମତ୍ର ମହାଯଶଃ । ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ମହାତେଜ ଋଷିଭିଃ ସାର୍ଧମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୯୮.
ଏହି କାବ୍ୟର ଶେଷ ଅଂଶଟିକୁ 'ଉତ୍ତର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଆପଣ ଏହାକୁ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣନ୍ତୁ ।
ନ ଖଲ୍ଵନ୍ଯେନ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯମିଦମୁତ୍ତମମ୍ । ପରମମ୍ ଋଷିଣା ଵୀର ତ୍ଵଯୈଵ ରଘୁନନ୍ଦନ ।। ୭.୯୮.
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏହି ଉତ୍ତମ ଅଂଶଟି ଅନ୍ୟ କାହାରି ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଏହା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ରଘୁବଂଶର ଶୋଭା, ଏହା କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ।
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରଃ । ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ଦେଵୋ ଦେଵୈଃ ସହ ସବାନ୍ଧଵୈଃ ।। ୭.୯୮.
ଏପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତିନି ଭୁବନର ସ୍ୱାମୀ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ଓ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ଯେ ଚ ତତ୍ର ମହାତ୍ମାନ ଋଷଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଲୌକିକାଃ । ବ୍ରହ୍ମଣା ସମନୁଜ୍ଞାତା ନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ମହୌଜସଃ । ଉତ୍ତରଂ ଶ୍ରୋତୁମନସୋ ଭଵିଷ୍ଯଂ ଯଚ୍ଚ ରାଘଵେ ।। ୭.୯୮.
ସେଠାରେ ଥିବା ସେଇ ମହାତ୍ମା ଦେବତା ଓ ଲୋକୀୟ ଋଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ନିଜ ଶକ୍ତି ସହିତ ଅପସାରିଗଲେ; ସେମାନଙ୍କର ମନ ରଘବଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଗାମୀ ଉତ୍ତର କାଣ୍ଡ ଶୁଣିବାରେ ଲାଗିଥିଲା ।
ତତୋ ରାମଃ ଶୁଭାଂ ଵାଣୀଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଭାଷିତାମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରମତେଜସ୍ଵୀ ଵାଲ୍ମୀକିମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୯୮.
ତାପରେ ଦେବଦେବଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ଶୁଣି, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ରାମ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଭଗଵନ୍ ଶ୍ରୋତୁମନସ ଋଷଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଲୌକିକାଃ । ଭଵିଷ୍ଯଦୁତ୍ତରଂ ଯନ୍ମେ ଶ୍ଵୋଭୂତେ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତତାମ୍ ।। ୭.୯୮.
ହେ ଭଗବନ୍, ଦେବତା ଓ ଲୋକୀୟ ଋଷିମାନେ ଆଗାମୀ ଉତ୍ତର କାଣ୍ଡ ଶୁଣିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ; ଏହା ଆସନ୍ତାକାଲି ଆମ ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ ହେଉ ।
ଏଵଂ ଵିନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵା ସମ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଯ କୁଶୀଲଵୌ । ତଂ ଜନୌଘଂ ଵିସୃଜ୍ଯାଥ ପର୍ଣଶାଲାମୁପାଗମତ୍ । ତାମେଵ ଶୋଚତଃ ସୀତାଂ ସା ଵ୍ଯତୀଯାଯ ଶର୍ଵରୀ ।। ୭.୯୮.
ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, କୁଶ ଓ ଲବକୁ ସହିତ ନେଇ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେକୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ ଏବଂ ପତ୍ରର ଝୋପଡ଼ିକୁ ଗଲେ; ସୀତାଙ୍କୁ ଭାବି ଦୁଃଖିତ ହେଇ ରାତିଟି କଟିଗଲା ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଽଷ୍ଟନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଆଦିକାବ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଅଠାନବେଁ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
ରଜନ୍ଯାଂ ତୁ ପ୍ରଭାତାଯାଂ ସମାନୀଯ ମହାମୁନୀନ୍ । ଗୀଯତାମଵିଶଙ୍କାଭ୍ଯାଂ ରାମଃ ପୁତ୍ରାଵୁଵାଚ ହ ।। ୭.୯୯.
ରାତି ଶେଷ ହୋଇ ସକାଳ ହେଲାପରେ, ରାମ ମହାମୁନିମାନେକୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଗାଇବାକୁ ପୁଅମାନେକୁ କହିଲେ ।
ତତଃ ସମୁପଵିଷ୍ଟେଷୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଷୁ ମହାତ୍ମସୁ । ଭଵିଷ୍ଯଦୁତ୍ତରଂ କାଵ୍ଯଂ ଜଗତୁସ୍ତୌ କୁଶୀଲଵୌ ।। ୭.୯୯.
ତାପରେ, ସେଇ ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ବସିବା ପରେ, କୁଶ ଓ ଲବ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ଆଗାମୀ ଉତ୍ତର କାବ୍ୟ ଗାଇଲେ ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଯାଂ ତୁ ସୀତାଯାଂ ଭୂତଲଂ ସତ୍ଯସମ୍ପଦା । ତସ୍ଯାଵସାନେ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ରାମଃ ପରମଦୁର୍ମନାଃ ।। ୭.୯୯.
ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପା ସୀତା ଭୂମିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ, ଯଜ୍ଞର ଶେଷରେ, ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ।
ଅପଶ୍ଯମାନୋ ଵୈଦେହୀଂ ମେନେ ଶୂନ୍ଯମିଦଂ ଜଗତ୍ । ଶୋକେନ ପରମାଯସ୍ତୋ ନ ଶାନ୍ତିଂ ମନସା ଽଗମତ୍ ।। ୭.୯୯.
ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ସେ ସମସ୍ତ ସଂସାରକୁ ଶୂନ୍ୟ ଭାବିଲେ; ଗଭୀର ଶୋକରେ ଡୁବି, ମନରେ କେବେ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ ।
ଵିସୃଜ୍ଯ ପାର୍ଥିଵାନ୍ସର୍ଵାନୃକ୍ଷଵାନରରାକ୍ଷସାନ୍ । ଜନୌଘଂ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯାନାଂ ଵିତ୍ତପୂର୍ଵଂ ଵିସୃଜ୍ଯ ଚ ।। ୭.୯୯.
ସେ ସମସ୍ତ ରାଜା, ଭାଲୁ, ବନର, ଓ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେକୁ ଧନ ଦେଇ ବିଦାୟ କରିଦେଲେ ।
ଏଵଂ ସମାପ୍ଯ ଯଜ୍ଞଂ ତୁ ଵିଧିଵତ୍ସ ତୁ ରାଘଵଃ । ତତୋ ଵିସୃଜ୍ଯ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ରାମୋ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ ।। ୭.୯୯.
ଏପରି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାଘବ ରାମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ ।
ହୃଦି କୃତ୍ଵା ତଦା ସୀତାମଯୋଧ୍ଯାଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ । ଇଷ୍ଟଯଜ୍ଞୋ ନରପତିଃ ପୁତ୍ରଦ୍ଵଯସମନ୍ଵିତଃ ।। ୭.୯୯.
ମନରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି, ରାଜା ଆବଶ୍ୟକ ଯଜ୍ଞ କରି, ଦୁଇ ପୁଅ ସହିତ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ନ ସୀତାଯାଃ ପରାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଵଵ୍ରେ ସ ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ଯଜ୍ଞେ ଯଜ୍ଞେ ଚ ପତ୍ନ୍ଯର୍ଥଂ ଜାନକୀ କାଞ୍ଚନୀ ଭଵତ୍ ।। ୭.୯୯.
ରଘୁବଂଶର ଶୋଭା ରାମ, ସୀତା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜଣେ ଝିଅକୁ ଜୀବନସଂଗୀନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ନାହିଁ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯଜ୍ଞରେ, ପତ୍ନୀ ପାଇଁ, ସୁନାର ଜାନକୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ବନାଯାଉଥିଲା ।