ସୋଽହଂ ଵିଶ୍ରାମମିଚ୍ଛାମି ପୁତ୍ରଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଜାହିତେ। ସଂନିକୃଷ୍ଟାନିମାନ୍ ସର୍ଵାନନୁମାନ୍ଯ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାନ୍
ଏହିପରି, ମୁଁ ଚାହେଁ ଯେ, ପୁଅକୁ ରାଜ୍ୟର ଉପକାର ପାଇଁ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସାଇ, ଏଠାରେ ଆସିଥିବା ସମସ୍ତ ଗୁଣୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରି, ଏବେ ବିଶ୍ରାମ ନେବି।
ଅନୁଜାତୋ ହି ମାଂ ସର୍ଵୈର୍ଗୁଣୈଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମମାତ୍ମଜଃ। ପୁରନ୍ଦରସମୋ ଵୀର୍ଯେ ରାମଃ ପରପୁରଂଜଯଃ
ମୋ ପୁଅ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ମୋଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ଶତ୍ରୁ ରାଜ୍ୟକୁ ଜିତିପାରିଥିବା ରାମ ଜନ୍ମିଛି।
ତଂ ଚନ୍ଦ୍ରମିଵ ପୁଷ୍ଯେଣ ଯୁକ୍ତଂ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରମ୍। ଯୌଵରାଜ୍ଯେ ନିଯୋକ୍ତାସ୍ମି ପ୍ରାତଃ ପୁରୁଷପୁଙ୍ଗଵମ୍
ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ସହ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଯୋଗ ହୋଇଥିବା, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ରାମଙ୍କୁ ମୁଁ କାଲି ସକାଳେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବି।
ଅନୁରୂପଃ ସ ଵୋ ନାଥୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମପି ନାଥେନ ଯେନ ସ୍ଯାନ୍ନାଥଵତ୍ତରମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମୀରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥିକ ନାଥ; ତାଙ୍କ ଶାସନରେ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷିତ ହେବ।
ଅନେନ ଶ୍ରେଯସା ସଦ୍ଯଃ ସଂଯୋକ୍ଷ୍ଯେଽହମିମାଂ ମହୀମ୍। ଗତକ୍ଲେଶୋ ଭଵିଷ୍ଯାମି ସୁତେ ତସ୍ମିନ୍ ନିଵେଶ୍ଯ ଵୈ
ଏହି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ଭୂମିକୁ ଶ୍ରେୟସ୍ ଦେଇ ଏକତ୍ର କରିବି, ଏବଂ ପୁଅକୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇ, ମୁଁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେବି।
ଯଦିଦଂ ମେଽନୁରୂପାର୍ଥଂ ମଯା ସାଧୁ ସୁମନ୍ତ୍ରିତମ୍। ଭଵନ୍ତୋ ମେଽନୁମନ୍ଯନ୍ତାଂ କଥଂ ଵା କରଵାଣ୍ଯହମ୍
ମୋର ଏହି ଉପାୟ ଯଦି ତୁମମାନଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ, ତେବେ ଏହାକୁ ଅନୁମୋଦନ କର; ନାହିଁ ହେଲେ, ମୁଁ କିପରି କରିବି ସେ କହ।
ଯଦ୍ଯପ୍ଯେଷା ମମ ପ୍ରୀତିର୍ହିତମନ୍ଯଦ୍ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯତାମ୍। ଅନ୍ଯା ମଧ୍ଯସ୍ଥଚିନ୍ତା ତୁ ଵିମର୍ଦାଭ୍ଯଧିକୋଦଯା
ଯଦିଓ ଏହା ମୋର ଇଚ୍ଛା, ତଥାପି ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପକାରୀ ଉପାୟ ବି ଚିନ୍ତା କର; କାରଣ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଆଲୋଚନା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ସମାଧାନ ଦେଇଥାଏ।
ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ତଂ ମୁଦିତାଃ ପ୍ରତ୍ଯନନ୍ଦନ୍ ନୃପା ନୃପମ୍। ଵୃଷ୍ଟିମନ୍ତଂ ମହାମେଘଂ ନର୍ଦନ୍ତ ଇଵ ବର୍ହିଣଃ
ଏପରି କହିବାପରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ, ବର୍ଷା ଭରା ମେଘକୁ ଦେଖି ନାଚୁଥିବା ମୟୂରମାନେ ପରି।
ସ୍ନିଗ୍ଧୋଽନୁନାଦଃ ସଂଜଜ୍ଞେ ତତୋ ହର୍ଷସମୀରିତଃ। ଜନୌଘୋଦ୍ଘୁଷ୍ଟସଂନାଦୋ ମେଦିନୀଂ କମ୍ପଯନ୍ନିଵ
ତାପରେ ଏକ ମୃଦୁ, ଅନୁମୋଦନା ଭରା ଶବ୍ଦ ଉପଜିଲା, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗୁଞ୍ଜି, ଭୂମିକୁ କମ୍ପିଉଥିବା ପରି ଲାଗିଲା।
ତସ୍ଯ ଧର୍ମାର୍ଥଵିଦୁଷୋ ଭାଵମାଜ୍ଞାଯ ସର୍ଵଶଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣା ବଲମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ ପୌରଜାନପଦୈଃ ସହ
ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ଜଣା ରାଜାଙ୍କ ଭାବକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଝି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସେନାପତିମାନେ, ପୌର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ସହିତ,
ସମେତ୍ଯ ତେ ମନ୍ତ୍ରଯିତୁଂ ସମତାଗତବୁଦ୍ଧଯଃ। ଊଚୁଶ୍ଚ ମନସା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵୃଦ୍ଧଂ ଦଶରଥଂ ନୃପମ୍
ସମସ୍ତେ ଏକତା ଭାବରେ ଏକାଠି ହୋଇ ଆଲୋଚନା କରି, ମନରେ ଭାବି, ବୃଦ୍ଧ ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅନେକଵର୍ଷସାହସ୍ରୋ ଵୃଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵମସି ପାର୍ଥିଵ। ସ ରାମଂ ଯୁଵରାଜାନମଭିଷିଞ୍ଚସ୍ଵ ପାର୍ଥିଵମ୍
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଅନେକ ବର୍ଷ ଅତିକ୍ରମ କରିଛ; ଏହିପରି, ରାମଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କର।
ଇଚ୍ଛାମୋ ହି ମହାବାହୁଂ ରଘୁଵୀରଂ ମହାବଲମ୍। ଗଜେନ ମହତା ଯାନ୍ତଂ ରାମଂ ଛତ୍ରାଵୃତାନନମ୍
ଆମେ ଚାହୁଁ ଯେ, ବିର ରଘୁବଂଶୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ବଡ଼ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ରାଜାସନ୍ତାପରେ ମୁହଁ ଢାକି ଆସୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ।
ଇତି ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ତେଷାଂ ମନଃପ୍ରିଯମ୍। ଅଜାନନ୍ନିଵ ଜିଜ୍ଞାସୁରିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେମାନଙ୍କ ମନକୁ ଖୁସି ଦେଇଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା, ଅଜଣା ଭାବରେ ଅଧିକ ଜାଣିବାକୁ ଚାହି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ ଵଚନଂ ଯନ୍ମେ ରାଘଵଂ ପତିମିଚ୍ଛଥ। ରାଜାନଃ ସଂଶଯୋଽଯଂ ମେ ତଦିଦଂ ବ୍ରୂତ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ତୁମେ ରଘୁବଂଶୀଙ୍କୁ ନାଥ ଭାବେ ଚାହୁଛ, ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୋର ଏକ ସନ୍ଦେହ ଉପଜିଛି; ତେଣୁ ସତ୍ୟ କଥା କହ।
କଥଂ ନୁ ମଯି ଧର୍ମେଣ ପୃଥିଵୀମନୁଶାସତି। ଭଵନ୍ତୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛନ୍ତି ଯୁଵରାଜଂ ମହାବଲମ୍
ମୁଁ ଧର୍ମରେ ଭୂମି ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ, ତୁମେ କାହିଁକି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୁବରାଜକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଛ?
ତେ ତମୂଚୁର୍ମହାତ୍ମାନଃ ପୌରଜାନପଦୈଃ ସହ। ବହଵୋ ନୃପ କଲ୍ଯାଣଗୁଣାଃ ସନ୍ତି ସୁତସ୍ଯ ତେ
ତାପରେ ସେ ମହାତ୍ମାମାନେ, ପୌର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ସହିତ, କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ତୁମ ପୁଅ ଅନେକ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଭରିଆ।'
ଗୁଣାନ୍ ଗୁଣଵତୋ ଦେଵ ଦେଵକଲ୍ପସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ପ୍ରିଯାନାନନ୍ଦନାନ୍ କୃତ୍ସ୍ନାନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମୋଽଦ୍ଯ ତାନ୍ଶୃଣୁ
ହେ ଦେବ, ଆମେ ଏବେ ତୁମ ପୁଅଙ୍କର ସମସ୍ତ ଗୁଣ — ପ୍ରିୟ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ — ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା; ତୁମେ ଶୁଣ।
ଦିଵ୍ଯୈର୍ଗୁଣୈଃ ଶକ୍ରସମୋ ରାମଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଭ୍ଯୋଽପି ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ହ୍ଯତିରିକ୍ତୋ ଵିଶାମ୍ପତେ
ଦିବ୍ୟ ଗୁଣରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ ରାମ, ଏହି ଜନମାନ୍ୟର ମହାରାଜ, ସମସ୍ତ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଗୋତ୍ରୀୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି ।
ରାମଃ ସତ୍ପୁରୁଷୋ ଲୋକେ ସତ୍ଯଃ ସତ୍ଯପରାଯଣଃ। ସାକ୍ଷାଦ୍ ରାମାଦ୍ ଵିନିର୍ଵୃତ୍ତୋ ଧର୍ମଶ୍ଚାପି ଶ୍ରିଯା ସହ
ରାମ ଏହି ଜଗତରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ; ନିଜେ ରାମ ଠାରୁ ଧର୍ମ ଓ ଶ୍ରୀ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି ।
ପ୍ରଜାସୁଖତ୍ଵେ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵସୁଧାଯାଃ କ୍ଷମାଗୁଣୈଃ। ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ବୃହସ୍ପତେସ୍ତୁଲ୍ଯୋ ଵୀର୍ଯେ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛଚୀପତେଃ
ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେବାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି, ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ସମାନ, ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପରି, ଶକ୍ତିରେ ଶଚୀପତିଙ୍କ ସମାନ ।
ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସତ୍ଯସଂଧଶ୍ଚ ଶୀଲଵାନନସୂଯକଃ। କ୍ଷାନ୍ତଃ ସାନ୍ତ୍ଵଯିତା ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଃ କୃତଜ୍ଞୋ ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଧର୍ମ ଜଣା, ଶବ୍ଦରେ ସତ୍ୟ, ଶୀଳବାନ, ଦ୍ୱେଷ ନଥିବା, ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, ମୃଦୁ ଭାଷୀ, କୃତଜ୍ଞ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିବା ।
ମୃଦୁଶ୍ଚ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତଶ୍ଚ ସଦା ଭଵ୍ଯୋଽନସୂଯକଃ। ପ୍ରିଯଵାଦୀ ଚ ଭୂତାନାଂ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଚ ରାଘଵଃ
ମୃଦୁ ଓ ଦୃଢ ଚିତ୍ତ, ସଦା ମୂଲ୍ୟବାନ ଓ ଦ୍ୱେଷ ନଥିବା; ରାଘବ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଭାଷା କହନ୍ତି ଓ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି ।
ବହୁଶ୍ରୁତାନାଂ ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମୁପାସିତା। ତେନାସ୍ଯେହାତୁଲା କୀର୍ତିର୍ଯଶସ୍ତେଜଶ୍ଚ ଵର୍ଧତେ
ବହୁ ଶ୍ରୁତ ବୃଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେ ସେବା କରନ୍ତି; ଏହିପରି ତାଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ କୀର୍ତି, ଯଶ ଓ ତେଜ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଯାଉଛି ।
ଦେଵାସୁରମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଵିଶାରଦଃ। ସମ୍ଯଗ୍ ଵିଦ୍ଯାଵ୍ରତସ୍ନାତୋ ଯଥାଵତ୍ ସାଙ୍ଗଵେଦଵିତ୍
ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ; ସଠିକ ଭାବରେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବ୍ରତରେ ଦୀକ୍ଷିତ, ଭଳି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଶାଖା ଜଣା ।
ଗାନ୍ଧର୍ଵେ ଚ ଭୁଵି ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ବଭୂଵ ଭରତାଗ୍ରଜଃ। କଲ୍ଯାଣାଭିଜନଃ ସାଧୁରଦୀନାତ୍ମା ମହାମତିଃ
ଭୂମିରେ ଗାନ୍ଧର୍ବ କଳାରେ ଭରତଙ୍କ ଭାଇ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଲେ; ଉତ୍ତମ କୁଳର, ସାଧୁ, ଦୁଃଖ ନଥିବା ମନ, ମହାବୁଦ୍ଧି ।
ଦ୍ଵିଜୈରଭିଵିନୀତଶ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠୈର୍ଧର୍ମାର୍ଥନୈପୁଣୈଃ। ଯଦା ଵ୍ରଜତି ସଂଗ୍ରାମଂ ଗ୍ରାମାର୍ଥେ ନଗରସ୍ଯ ଵା
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ଦକ୍ଷ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛନ୍ତି; ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ନଗର ପାଇଁ ସେ ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଆନ୍ତି ।
ଗତ୍ଵା ସୌମିତ୍ରିସହିତୋ ନାଵିଜିତ୍ଯ ନିଵର୍ତତେ। ସଂଗ୍ରାମାତ୍ ପୁନରାଗତ୍ଯ କୁଞ୍ଜରେଣ ରଥେନ ଵା
ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ସହ ଯିବା ପରେ ସେ କଦାପି ଅଜୟ ହୋଇ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧରୁ ଫେରିଲେ, ହାତୀ କିମ୍ବା ରଥରେ ।
ପୌରାନ୍ ସ୍ଵଜନଵନ୍ନିତ୍ଯଂ କୁଶଲଂ ପରିପୃଚ୍ଛତି। ପୁତ୍ରେଷ୍ଵଗ୍ନିଷୁ ଦାରେଷୁ ପ୍ରେଷ୍ଯଶିଷ୍ଯଗଣେଷୁ ଚ
ସେ ସମସ୍ତ ପୌରବାସୀଙ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ଭଳି ସଦା କୁଶଳ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି; ପୁଅ, ଅଗ୍ନି, ଜନାନୀ, ଦାସ ଓ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ।
ନିଖିଲେନାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ପିତା ପୁତ୍ରାନିଵୌରସାନ୍। ଶୁଶ୍ରୂଷନ୍ତେ ଚ ଵଃ ଶିଷ୍ଯାଃ କଚ୍ଚିଦ୍ ଵର୍ମସୁ ଦଂଶିତାଃ
ପିତା ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ଯେପରି ଅନୁକ୍ରମରେ ସବୁ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେପରି ରାମ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି; 'ତୁମର ଶିଷ୍ୟମାନେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି କି? ତୁମେ ବାର୍ମାରେ ସୁରକ୍ଷିତ କି?'