ତଥା ତଯୋଃ ପ୍ରବ୍ରୁଵତୋଃ କୌତୂହଲସମନ୍ଵିତାଃ । ଶ୍ରୋତାରଶ୍ଚୈଵ ରାମଶ୍ଚ ସର୍ଵ ଏଵ ସୁଵିସ୍ମିତାଃ ।। ୭.୯୪.
ଏଭଳି କଥା କହୁଥିବା ସମୟରେ, ଦୁଇ ଶିଶୁ ଉତ୍ସୁକତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଥିଲେ; ଶୁଣୁଥିବା ସମସ୍ତେ ଓ ରାମ ମଧ୍ୟ ଭଲଭାବେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
ତସ୍ଯ ଚୈଵାଗମଂ ରାମଃ କାଵ୍ଯସ୍ଯ ଶ୍ରୋତୁମୁତ୍ସୁକଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ତୌ ମହାତେଜାସ୍ତାଵୁଭୌ ମୁନିଦାରକୌ ।। ୭.୯୪.
ସେହି କବିତାର ଆରମ୍ଭ ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିବା ରାମ, ଦୁଇ ମୁନିଶିଶୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କିମ୍ପ୍ରମାଣମିଦଂ କାଵ୍ଯଂ କା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ମହାତ୍ମନଃ । କର୍ତା କାଵ୍ଯସ୍ଯ ମହତଃ କ୍ଵ ଚାସୌ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ ।। ୭.୯୪.
ଏହି କବିତାର ମାପ କଣ? ଏହାର ଭିତି କ'ଣ, ମହାନ ଶିଶୁମାନେ? ଏହି ବଡ଼ କବିତାର ରଚୟିତା କିଏ, ଏବଂ ସେ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?
ପୃଚ୍ଛନ୍ତଂ ରାଘଵଂ ଵାକ୍ଯମୂଚତୁର୍ମୁନିଦାରକୌ ।। ୭.୯୪.
ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିବା ରାଘବଙ୍କୁ, ଦୁଇ ମୁନିଶିଶୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵାଲ୍ମୀକିର୍ଭଗଵାନ୍କର୍ତା ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯଜ୍ଞସଂଵିଧମ୍ । ଯେନେଦଂ ଚରିତଂ ତୁଭ୍ଯମଶେଷଂ ସମ୍ପ୍ରଦର୍ଶିତମ୍ ।। ୭.୯୪.
ଭଗବାନ ବାଲ୍ମୀକି ଏହି କବିତାର ରଚୟିତା; ସେ ଯଜ୍ଞ ସଭାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ସେ ତୁମେ ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଦେଖିଛ।
ସନ୍ନିବଦ୍ଧଂ ହି ଶ୍ଲୋକାନାଂ ଚତୁର୍ଵିଶତ୍ସହସ୍ରକମ୍ । ଉପାଖ୍ଯାନଶତଂ ଚୈଵ ଭାର୍ଗଵେଣ ତପସ୍ଵିନା ।। ୭.୯୪.
ଭାର୍ଗବ ତପସ୍ବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଏହି କବିତା ଚବିଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଓ ଏକ ଶତ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ରଚିତ ହୋଇଛି।
ଆଦିପ୍ରଭୃତି ଵୈ ରାଜନ୍ପଞ୍ଚସର୍ଗଶତାନି ଚ । କାଣ୍ଡାନି ଷଟ୍ କୃତାନୀହ ସୋତ୍ତରାଣି ମହାତ୍ମନା । କୃତାନି ଗୁରୁଣାସ୍ମାକମୃଷିଣା ଚରିତଂ ତଵ ।। ୭.୯୪.
ରାଜା, ଆରମ୍ଭରୁ ନିମନ୍ତେ, ଏଠାରେ ପାଞ୍ଚ ଶତ ସର୍ଗ ଓ ଛଅଟି କାଣ୍ଡ, ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡ ସହିତ, ଆମ ଗୁରୁ ଋଷି ତୁମ କଥାକୁ ରଚିଛନ୍ତି।
ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଽ ଽଜୀଵିତଂ ଯାଵତ୍ତାଵତ୍ସର୍ଵସ୍ଯ ଵର୍ତତେ ।। ୭.୯୪.
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ଅଛି, ସମସ୍ତଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଚାଲିଥାଏ।
ସୋତ୍ତରାଣି ମହାତ୍ମନା । ଯଦି ବୁଦ୍ଧିଃ କୃତା ରାଜଞ୍ଛ୍ରଵଣାଯ ମହାରଥ । କର୍ମାନ୍ତରେ କ୍ଷଣୀଭୂତସ୍ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ସହାନୁଜଃ ।। ୭.୯୪.
ହେ ରାଜା, ଯଦି ମହାନ ଆତ୍ମା ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି, ତେବେ ତୁମ ଭାଇ ସହିତ ଏହା ଶୁଣ।
ବାଢମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ରାମସ୍ତୌ ଚାନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ରାଘଵମ୍ । ପ୍ରହୃଷ୍ଟୌ ଜଗ୍ମତୁଃ ସ୍ଥାନଂ ଯତ୍ରାସ୍ତେ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ ।। ୭.୯୪.
ରାମ 'ଠିକ ଅଛି' ବୋଲି କହିଲେ, ଏବଂ ରାଘବଙ୍କୁ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ଦୁଇ ଶିଶୁ ଆନନ୍ଦରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଗଲେ।
ରାମୋ ଽପି ମୁନିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ପାର୍ଥିଵୈଶ୍ଚ ମହାତ୍ମଭିଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଗୀତିମାଧୁର୍ଯଂ କର୍ମଶାଲାମୁପାଗମତ୍ ।। ୭.୯୪.
ରାମ, ମୁନିମାନେ ଓ ମହାନ ରାଜାମାନେ ସହିତ, ସେହି ଗୀତର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି, କାର୍ଯ୍ୟ ଶାଳାକୁ ଯାଇଲେ।
ଶୁଶ୍ରାଵ ତତ୍ତାଲଲଯୋପପନ୍ନଂ ସର୍ଗାନ୍ଵିତଂ ସ ସ୍ଵରଶବ୍ଦଯୁକ୍ତମ୍ । ତନ୍ତ୍ରୀଲଯଵ୍ଯଞ୍ଜନଯୋଗଯୁକ୍ତଂ କୁଶୀଲଵାଭ୍ଯାଂ ପରିଗୀଯମାନମ୍ ।। ୭.୯୪.
ସେ ଏହି ଗୀତ ଶୁଣିଲେ, ଯାହା ତାଳ ଓ ଲୟରେ ଭରିଥିଲା, ସର୍ଗ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା, ସ୍ବର ଓ ଶବ୍ଦରେ ଅନୁସୂତି ଥିଲା, ତାନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଲୟର ମିଶ୍ରଣରେ ଦକ୍ଷ ଭାବରେ, କୁଶ ଓ ଲବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାଯାଉଥିଲା।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଚଉନବେ ତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ବାଲ୍ମୀକି ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ପ୍ରଥମ ମହାକାବ୍ୟ।
ରାମୋ ବହୂନ୍ଯହାନ୍ଯେଵଂ ତଦ୍ଗୀତଂ ପରମଂ ଶୁଭମ୍ । ଶୁଶ୍ରାଵ ମୁନିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ପାର୍ଥିଵୈଃ ସହ ଵାନରୈଃ ।। ୭.୯୫.
ରାମ, ଅନେକ ଦିନ ଧରି, ମୁନିମାନେ, ରାଜାମାନେ ଓ ବାନରମାନେ ସହିତ, ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୁଭ ଗୀତ ଶୁଣିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଗୀତେ ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ ସୀତାପୁତ୍ରୌ କୁଶୀଲଵୌ । ତସ୍ଯାଃ ପରିଷଦୋ ମଧ୍ଯେ ରାମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । ଦୂତାଞ୍ଛୁଦ୍ଧସମାଚାରାନାହୂଯାତ୍ମମନୀଷଯା ।। ୭.୯୫.
ସେ ଗୀତରେ ସୀତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ କୁଶ ଓ ଲବଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ରାମ ଏକାଠି ହୋଇଥିବା ସଭାର ମଧ୍ୟରେ କହିଲେ । ସେ ନିଜ ମନରେ ଭଲ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଦୂତମାନେକୁ ଡାକିଲେ ।
ମଦ୍ଵଚୋ ବ୍ରୂତ ଗଚ୍ଛଧ୍ଵମିତୋ ଭଗଵତୋ ଽନ୍ତିକମ୍ ।। ୭.୯୫.
ମୋର କଥା କହି, ଏଠାରୁ ଯାଅ ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚ ।
ପରିଷଦୋ ମଧ୍ଯେ ରାମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । ଯଦି ଶୁଦ୍ଧସମାଚାରା ଯଦି ଵା ଵୀତକଲ୍ମଷା । କରୋତ୍ଵିହାତ୍ମନଃ ଶୁଦ୍ଧିମନୁମାନ୍ଯ ମହାମୁନିମ୍ ।। ୭.୯୫.
ସଭାର ମଧ୍ୟରେ ରାମ କହିଲେ— ଯଦି ସେମାନେ ଭଲ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ଯଦି ସେମାନେ ପାପରୁ ଦୂରେ, ତେବେ ମହାମୁନିଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଏଠାରେ ନିଜ ପବିତ୍ରତା ପ୍ରମାଣ କରନ୍ତୁ ।
ଛନ୍ଦଂ ମୁନେଶ୍ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ସୀତାଯାଶ୍ଚ ମନୋଗତମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯଯଂ ଦାତୁକାମାଯାସ୍ତତଃ ଶଂସତ ମେ ଲଘୁ ।। ୭.୯୫.
ମୁନିଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ସୀତାଙ୍କ ମନର ଭାବ ବୁଝି, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ତୁରନ୍ତ ମୋତେ ଖବର ଦିଅ ।
ଶ୍ଵଃ ପ୍ରଭାତେ ତୁ ଶପଥଂ ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା । କରୋତୁ ପରିଷନ୍ମଧ୍ଯେ ଶୋଧନାର୍ଥଂ ମମୈଵ ଚ ।। ୭.୯୫.
ଆସନ୍ତା କାଲି ସକାଳେ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ମୈଥିଲୀ ସଭାର ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଓ ମୋର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଶପଥ ନିଅନ୍ତୁ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ର଼ାଗଵସ୍ଯୈତଦ୍ଵଚଃ ପରମମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଦୂତାଃ ସମ୍ପ୍ରଯଯୁର୍ବାଟଂ ଯତ୍ରାସ୍ତେ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ ।। ୭.୯୫.
ରାଘବଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି, ଦୂତମାନେ ତୁରନ୍ତ ଯେଉଁଠାରେ ମହାମୁନି ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ ।
ତେ ପ୍ରଣମ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତମମିତପ୍ରଭମ୍ । ଊଚୁସ୍ତେ ରାମଵାକ୍ଯାନି ମୃଦୂନି ମଧୁରାଣି ଚ ।। ୭.୯୫.
ସେମାନେ ଅସୀମ ତେଜ ଥିବା ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ରାମଙ୍କ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥା କହିଲେ ।
ତେଷାଂ ତଦ୍ଵ୍ଯାହୃତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମସ୍ଯ ଚ ମନୋଗତମ୍ । ଵିଜ୍ଞାଯ ସୁମହାତେଜା ମୁନିର୍ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୯୫.
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଓ ରାମଙ୍କ ମନର ଭାବ ଜାଣି, ତେଜସ୍ୱୀ ମୁନି ପରେ କହିଲେ ।
ଏଵଂ ଭଵତୁ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ଯଥା ଵଦତି ରାଘଵଃ । ତଥା କରିଷ୍ଯତେ ସୀତା ଦୈଵତଂ ହି ପତିଃ ସ୍ତ୍ରିଯାଃ ।। ୭.୯୫.
ଏହିପରି ହେଉ, ତୁମମାନେ ଶୁଭ ହେଉ । ଯେପରି ରାଘବ କହିଛନ୍ତି, ସେପରି ହେବ । ସୀତା ତାହା ଅନୁସରିବେ, କାରଣ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ଦେବତା ସମାନ ।
ତଥୋକ୍ତା ମୁନିନା ସର୍ଵେ ରାଜଦୂତା ମହୌଜସମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯେତ୍ଯ ରାଘଵଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମୁନିଵାକ୍ଯଂ ବଭାଷିରେ ।। ୭.୯୫.
ମୁନିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ରାଜଦୂତମାନେ ତୁରନ୍ତ ରାଘବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଫେରି, ମୁନିଙ୍କ କଥା ଜଣାଇଲେ ।
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ମହାତ୍ମନଃ । ଋଷୀଂସ୍ତତ୍ର ସମେତାଂଶ୍ଚ ରାଜ୍ଞଶ୍ଚୈଵାଭ୍ଯଭାଷତ ।। ୭.୯୫.
ମହାତ୍ମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ଓ ସେଠାରେ ଥିବା ଋଷିମାନେ ଓ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ ।
ଭଗଵନ୍ତଃ ସଶିଷ୍ଯା ଵୈ ସାନୁଗାଶ୍ଚ ନରାଧିପାଃ । ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ସୀତାଶପଥଂ ଯଶ୍ଚୈଵାନ୍ଯୋ ଽପି କାଙ୍କ୍ଷତେ ।। ୭.୯୫.
ପୂଜ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଓ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ, ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ସେବକମାନେ ସହିତ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଚାହାନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ସୀତାଙ୍କ ଶପଥ ଦେଖନ୍ତୁ ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ସର୍ଵେଷାମୃଷିମୁଖ୍ଯାନାଂ ସାଧୁଵାଦୋ ମହାନଭୂତ୍ ।। ୭.୯୫.
ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ଋଷିମାନେ ବଡ଼ ଖୁସି ହେଇ ସ୍ୱୀକାର କଲେ ।
ରାଜାନଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ସ୍ମ ରାଘଵମ୍ । ଉପପନ୍ନଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ଵଯ୍ଯେଵ ଭୁଵି ନାନ୍ଯତଃ ।। ୭.୯୫.
ମହାତ୍ମା ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ— ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏପରି ଆଚରଣ ଏ ଭୂମିରେ କେବଳ ତୁମରେ ହିଁ ଦେଖାଯାଏ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ ।
ଏଵଂ ଵିନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵା ଶ୍ଵୋଭୂତ ଇତି ରାଘଵଃ । ଵିସର୍ଜଯାମାସ ତଦା ସର୍ଵାଂସ୍ତାଞ୍ଛତ୍ରୁସୂଦନଃ ।। ୭.୯୫.
ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାଘବ ସେ ଦିନ ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ ।
ଇତି ସମ୍ପ୍ରଵିଚାର୍ଯ ରାଜସିଂହଃ ଶ୍ଵୋଭୂତେ ଶପଥସ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯଂ ଵୈ । ଵିସସର୍ଜ ମୁନୀନ୍ନୃପାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ସ ମହାତ୍ମା ମହତୋ ମହାନୁଭାଵଃ ।। ୭.୯୫.
ଏଭଳି ଭାବେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ମହାତ୍ମା ଓ ଶୂରବୀର ରାଜା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଯେ ଶପଥ ଆସନ୍ତା କାଲି ହେବ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମୁନି ଓ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ ।