ତାଵତ୍ସର୍ଵାଣି ଦତ୍ତାନି କ୍ରତୁମଧ୍ଯେ ମହାତ୍ମନଃ । ଵିଵିଧାନି ଚ ଗୌଡାନି ଖାଣ୍ଡଵାନି ତଥୈଵ ଚ ।। ୭.୯୨.
ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରେ ମହାନ୍ ରାମ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଂଧାର ଓ ଜମି ମଧ୍ୟ ଦାନ ହେଉଥିଲା।
ନ ନିସ୍ସୃତଂ ଭତତ୍ଯୋଷ୍ଠାଦ୍ଵଚନଂ ଯାଵଦର୍ଥିନାମ୍ । ତାଵଦ୍ଵାନରରକ୍ଷୋଭିର୍ଦତ୍ତମେଵାଭ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ ।। ୭.୯୨.
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁରୋଧକମାନେ ଥିଲେ, ଦାତାଙ୍କ ମୁହଁରୁ କେବେ ନାକାରାତ୍ମକ ଶବ୍ଦ ବାହାରିଲା ନାହିଁ; ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯାହା ଚାହିଁଥିଲେ, ସେହି ଦେଇଥିଲେ।
ନ କଶ୍ଚିନ୍ମଲିନସ୍ତତ୍ର ଦୀନୋ ଵା ଽପ୍ଯଥ କୃର୍ଶତଃ । ତସ୍ମିନ୍ଯଜ୍ଞଵରେ ରାଜ୍ଞୋ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାଵୃତେ ।। ୭.୯୨.
ସେ ରାଜାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞରେ, ହର୍ଷିତ ଓ ସୁସ୍ଥ ଲୋକମାନେ ଘିରିଥିଲେ, କେହି ମଲିନ, ଦୁଃଖୀ କିମ୍ବା ଶୋଷିତ ଥିଲେ ନାହିଁ।
ଯେ ଚ ତତ୍ର ମହାତ୍ମାନୋ ମୁନଯଶ୍ଚିରଜୀଵିନଃ । ନାସ୍ମରଂସ୍ତାଦୃଶଂ ଯଜ୍ଞଂ ନାପ୍ଯାସୀତ୍ ସ କଦାଚନ ।। ୭.୯୨.
ସେଠାରେ ଥିବା ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ମହାନ୍ ମୁନିମାନେ ଏପରି ଯଜ୍ଞକୁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ, ଏପରି ଯଜ୍ଞ କେବେ ହୋଇନଥିଲା।
ଯଃ କୃତ୍ଯଵାନ୍ସୁଵର୍ଣେନ ସୁଵର୍ଣଂ ଲଭତେ ସ୍ମ ସଃ । ଵିତ୍ତାର୍ଥୀ ଲଭତେ ଵିତ୍ତଂ ରତ୍ନାର୍ଥୀ ରତ୍ନମେଵ ଚ ।। ୭.୯୨.
ଯେଉଁଠି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାଇଥିଲେ; ଧନ ଚାହିଁଥିବା ଧନ ପାଇଥିଲେ, ରତ୍ନ ଚାହିଁଥିବା ରତ୍ନ ପାଇଥିଲେ।
ରଜତାନାଂ ସୁଵର୍ଣାନାମଶ୍ମନାମଥ ଵାସସାମ୍ । ଅନିଶଂ ଦୀଯମାନାନାଂ ରାଶିଃ ସମୁପଦୃଶ୍ଯତେ ।। ୭.୯୨.
ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୂପା, ପଥର ଓ ପୋଷାକର ଅନେକ ଢେର ସାବୁ ଦିଆଯାଉଥିଲା, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ସମସ୍ତଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ନ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଧନେଶସ୍ଯ ଯମସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଵା । ଈଦୃଶୋ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵୋ ନ ଏଵମୂଚୁସ୍ତପୋଧନାଃ ।। ୭.୯୨.
ଏପରି ଧନ କେବେ ଇନ୍ଦ୍ର, କୁବେର, ଯମ କିମ୍ବା ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ଦେଖିନଥିଲେ; ଏହିପରି ମତ ତପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ମୁନିମାନେ କହିଲେ।
ସର୍ଵତ୍ର ଵାନରାସ୍ତସ୍ଥୁଃ ସର୍ଵତ୍ରୈଵ ଚ ରାକ୍ଷସାଃ । ଵାସୋଧନାନ୍ନମର୍ଥିଭ୍ଯଃ ପୂର୍ଣହସ୍ତା ଦଦୁର୍ଭୃଶମ୍ ।। ୭.୯୨.
ସମସ୍ତଠାରେ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦଢି ହାତରେ ଅନ୍ନ, ପୋଷାକ ଓ ଧନ ଦାନ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା।
ଈଦୃଶୋ ରାଜସିଂହସ୍ଯ ଯଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଗୁଣାନ୍ଵିତଃ । ସଂଵତ୍ସରମଥୋ ସାଗ୍ରଂ ଵର୍ତତେ ନ ଚ ହୀଯତେ ।। ୭.୯୨.
ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାଜାଙ୍କର ଏହି ଯଜ୍ଞ ଏକ ବର୍ଷ ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଚାଲିଥିଲା, ଏହା କେବେ କମି ନଥିଲା।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାନ୍ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣରେ, ଆଦିକବି ମହାର୍ଷି ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡରେ ଅନବତିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଵର୍ତମାନେ ତଥାଭୂତେ ଯଜ୍ଞେ ଚ ପରମାଦ୍ଭୁତେ । ସଶିଷ୍ଯ ଆଜଗାମାଶୁ ଵାଲ୍ମୀକିର୍ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ ।। ୭.୯୩.
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ବାଲ୍ମୀକି ମହାର୍ଷି ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହ ଶୀଘ୍ର ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵ୍ଯସଙ୍କାଶଂ ଯଜ୍ଞମଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍ । ଏକାନ୍ତେ ଋଷିଵାଟାନାଂ ଚକାର ଉଟଜାଞ୍ଛୁଭାନ୍ ।। ୭.୯୩.
ସେ ଦିବ୍ୟ ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିବା ଯଜ୍ଞକୁ ଦେଖି, ଏକାନ୍ତ ଜାଗାରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଚମତ୍କାର ଉଟା ତିଆରି କଲେ।
ଶକଟାଂଶ୍ଚ ବହୂନ୍ପୂର୍ଣାନ୍ଫଲମୂଲୈଶ୍ଚ ଶୋଭନାନ୍ । ଵାଲ୍ମୀକିଵାଟେ ରୁଚିରେ ସ୍ଥାପଯନ୍ନଵିଦୂରତଃ ।। ୭.୯୩.
ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ମନୋହର ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ, ସେ ବହୁ ସାଉଠି ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭରା ଗଡ଼ିଗୁଡ଼ି ରଖିଲେ।
ଆସୀତ୍ସୁପୂଜିତୋ ରାଜ୍ଞା ମୁନିଭିଶ୍ଚ ମହାତ୍ମଭିଃ । ଵାଲ୍ମୀକିଃ ସୁମହାତେଜା ନ୍ଯଵସତ୍ପରମାତ୍ମଵାନ୍ ।। ୭.୯୩.
ବାଲ୍ମୀକି, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ଓ ପରମ ଆତ୍ମା, ରାଜା ଓ ମହାତ୍ମା ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେଠାରେ ବସିଥିଲେ।
ସ ଶିଷ୍ଯାଵବ୍ରଵୀଦ୍ଧୃଷ୍ଟୌ ଯୁଵାଂ ଗତ୍ଵା ସମାହିତୌ । କୃତ୍ସ୍ନଂ ରାମାଯଣଂ କାଵ୍ଯଂ ଗାଯେଥାଂ ପରଯା ମୁଦା ।। ୭.୯୩.
ସେ ଦୁଇ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତମେ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଯାଇ, ରାମାୟଣ କବିତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦରେ ଗାଇବା।"
ଋଷିଵାଟେଷୁ ପୁଣ୍ଯେଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଵସଥେଷୁ ଚ । ରଥ୍ଯାସୁ ରାଜମାର୍ଗେଷୁ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ଗୃହେଷୁ ଚ ।। ୭.୯୩.
ପବିତ୍ର ଋଷି ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ, ରାସ୍ତା ଓ ରାଜପଥକୁ, ଏବଂ ରାଜାମାନଙ୍କ ଘରକୁ,
ରାମସ୍ଯ ଭଵନଦ୍ଵାରି ଯତ୍ର କର୍ମ ଚ କୁର୍ଵତେ । ଋତ୍ଵିଜାମଗ୍ରତଶ୍ଚୈଵ ତତ୍ର ଗେଯଂ ଵିଶେଷତଃ ।। ୭.୯୩.
ରାମଙ୍କ ଭବନ ଦ୍ୱାରରେ, ଯେଉଁଠି ଲୋକେ କାମ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଏହି ଗୀତ ଗାଇବା ଉଚିତ।
ଇମାନି ଚ ଫଲାନ୍ଯତ୍ର ସ୍ଵାଦୂନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଜାତାନି ପର୍ଵତାଗ୍ରେଷୁ ଚାସ୍ଵାଦ୍ଯାସ୍ଵାଦ୍ଯ ଗାଯତାମ୍ ।। ୭.୯୩.
ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମଧୁର ଫଳ ଅଛି, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକି ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ାରେ ଉଗିଛି; ଗାଇବା ସମୟରେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଭୋଗ କର।
ନ ଯାସ୍ଯଥଃ ଶ୍ରମଂ ଵତ୍ସୌ ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଫଲାନି ଵୈ । ମୂଲାନି ଚ ସୁମୃଷ୍ଟାନି ନଗରାଦ୍ବହିରାସ୍ଯଥଃ ।। ୭.୯୩.
ବାଳମାନେ, ଫଳ ଓ ସୁପ୍ରକ୍ଷାଳିତ ମୂଳ ଖାଇବା ପରେ, ତମେ କେବେ ଥକିବା ଅନୁଭବ କରିବେ ନାହିଁ; ତମେ ସହଜରେ ନଗର ଛାଡ଼ିବେ।
ଯଦି ଶବ୍ଦାପଯେଦ୍ରାମଃ ଶ୍ରଵଣାଯ ମହୀପତିଃ । ଋଷୀଣାମୁପଵିଷ୍ଟାନାଂ ତତୋ ଗେଯଂ ପ୍ରଵର୍ତତାମ୍ ।। ୭.୯୩.
ଯଦି ରାମ ରାଜା ତୁମକୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଗାଇବାକୁ ଡାକିବେ, ତେବେ ଋଷିମାନେ ବସିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଗୀତ ଆରମ୍ଭ କର।
ଦିଵସେ ଵିଂଶତିଃ ସର୍ଗା ଗେଯା ମଧୁରଯା ଗିରା । ପ୍ରମାଣୈର୍ବହୁଭିସ୍ତତ୍ର ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟା ମଯା ପୁରା ।। ୭.୯୩.
ପ୍ରତି ଦିନ ଉନେଶଟି ସର୍ଗ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଇବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଆଗରୁ ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛି।
ଲୋଭଶ୍ଚାପି ନ କର୍ତଵ୍ଯଃ ସ୍ଵଲ୍ପୋ ଽପି ଧନକାଙ୍କ୍ଷଯା । କିଂ ଧନେନାଶ୍ରମସ୍ଥାନାଂ ଫଲମୂଲୋପଜୀଵିନା ।। ୭.୯୩.
ଧନ ପାଇଁ ଅଳ୍ପ ଲୋଭ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଥିବା ଏବଂ ଫଳ ମୂଳ ଉପରେ ଜୀବନ ନେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଧନର କଣ ଦରକାର?
ଯଦି ପୃଚ୍ଛେତ୍ସ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଯୁଵାଂ କସ୍ଯେତି ଦାରକୌ । ଆଵାଂ ଵାଲ୍ମୀକିଶିଷ୍ଯୌ ସ୍ଵୋ ବ୍ରୂତମେଵଂ ନରାଧିପମ୍ ।। ୭.୯୩.
ଯଦି କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ରାମ ତୁମକୁ ପଚାରିବେ, "ତମେ କାହାର ପୁଅ?" ତେବେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିବା, "ଆମେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ।"
ଇମାସ୍ତନ୍ତ୍ରୀଃ ସୁମଧୁରାଃ ସ୍ଥାନଂ ଵା ଽପୂର୍ଵଦର୍ଶନମ୍ । ମୂର୍ଚ୍ଛଯିତ୍ଵା ସୁମଧୁରଂ ଗାଯତାଂ ଵିଗତଜ୍ଵରୌ ।। ୭.୯୩.
ଏହି ମଧୁର ତନ୍ତ୍ରୀ ନେଇ, ଅପୂର୍ବ ଜାଗାରେ, ଭଲଭାବେ ଶୁର କରି, ଭୟ ଛାଡ଼ି ମଧୁର ଭାବରେ ଗାଇବା।
ଆଦିପ୍ରଭୃତି ଗେଯଂ ସ୍ଯାନ୍ନ ଚାଵଜ୍ଞାଯ ପାର୍ଥିଵମ୍ । ପିତା ହି ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ରାଜା ଭଵିତି ଧର୍ମତଃ ।। ୭.୯୩.
ଗୀତ ଆରମ୍ଭରୁ ଗାଇବା ଉଚିତ, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ଧର୍ମରେ ରାଜା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପିତା।
ତଦ୍ଯୁଵାଂ ହୃଷ୍ଟମନସୌ ଶ୍ଵଃ ପ୍ରଭାତେ ସମାସ୍ଥିତୌ । ଗାଯେଥାଂ ମଧୁରଂ ଗେଯଂ ତନ୍ତ୍ରୀଲଯସମନ୍ଵିତମ୍ ।। ୭.୯୩.
ଏହିପରି, ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ, ଆଗାମୀ ସକାଳେ ତମେ ସ୍ଥାନ ନେଇ, ତନ୍ତ୍ରୀର ଲୟ ସହିତ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇବା।
ଇତି ସନ୍ଦିଶ୍ଯ ବହୁଶୋ ମୁନିଃ ପ୍ରାଚେତସସ୍ତଦା । ଵାଲ୍ମୀକିଃ ପରମୋଦାରସ୍ତୂଷ୍ଣୀମାସୀନ୍ମହାଯଶାଃ ।। ୭.୯୩.
ଏପରି ଅନେକଥର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ, ଉଦାର ଓ ପ୍ରଶସ୍ତିପ୍ରସ୍ତ ଭାଲ୍ମୀକି ଚୁପଚାପ ବସି ରହିଲେ।
ସନ୍ଦିଷ୍ଟୌ ମୁନିନା ତେନ ତାଵୁଭୌ ମୈଥିଲୀସୁତୌ । ତଥୈଵ କରଵାଵେତି ନିର୍ଜଗ୍ମତୁରରିନ୍ଦମୌ ।। ୭.୯୩.
ମୁନିଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ, ମୈଥିଳୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ କହିଲେ, "ଏଭଳି କରିବା," ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରି, ବାହାରିଗଲେ।
ତାମଦ୍ଭୁତାଂ ତୌ ହୃଦଯେ କୁମାରୌ ନିଵେଶ୍ଯ ଵାଣୀମୃଷିଭାଷିତାଂ ତଦା । ସମୁତ୍ସୁକୌ ତୌ ସମମୂଷତୁର୍ନିଶାଂ ଯଥା ଽଶ୍ଵିନୌ ଭାର୍ଗଵନୀତିସଂହିତାମ୍ ।। ୭.୯୩.
ସେ ଦୁଇ ରାଜକୁମାର, ମୁନିଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କଥାକୁ ହୃଦୟରେ ରଖି, ଉତ୍ସୁକତାରେ ଏକାଠି ରାତି କାଟିଲେ; ଯେପରି ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଉପଦେଶ ସଂଗ୍ରହରେ ଏକାଠି ରାତି କାଟନ୍ତି।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଆଦିକବି ଶ୍ରୀମତ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ତିରାନବେ ସର୍ଗର ଶେଷ।