ତତ୍ସର୍ଵମଖିଲେନାଶୁ ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ଭରତାଗ୍ରଜଃ । ହଯଂ ଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନଂ କୃଷ୍ଣସାରଂ ମୁମୋଚ ହ ।। ୭.୯୨.
ଭରତଙ୍କ ଭାଇ ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ପଠାଇ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା କୃଷ୍ଣସାର ରଙ୍ଗର ଅଶ୍ୱକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ।
ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ସାର୍ଧମଶ୍ଵତନ୍ତ୍ରେ ନିଯୋଜ୍ଯ ଚ । ତତୋ ଽଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସହ ସୈନ୍ଯେନ ନୈମିଶମ୍ ।। ୭.୯୨.
ଋତ୍ୱିଜମାନେ ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ନିଯୁକ୍ତ କରି, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସେନା ସହିତ ନୈମିଶକୁ ଯାଇଲେ।
ଯଜ୍ଞଵାଟଂ ମହାବାହୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରମମଦ୍ଭୁତମ୍ । ପ୍ରବର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ଶ୍ରୀମାନିତି ଵଚୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୯୨.
ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ଦେଖି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାନ୍ ରାମ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖି କହିଲେ।
ନୈମିଷେ ଵସତସ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵ ଏଵ ନରାଧିପାଃ । ଆନିନ୍ଯୁରୁପହାରାଂଶ୍ଚ ତାନ୍ରାମଃ ପ୍ରତ୍ଯପୂଜଯତ୍ ।। ୭.୯୨.
ନୈମିଷ ରେ ରାମ ରହୁଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଉପହାର ନେଇ ଆସିଲେ, ରାମ ସେଗୁଡିକୁ ସମ୍ମାନରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଉପକାର୍ଯା ମହାର୍ହାଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ସାନୁଗାନାଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ମହାମତିଃ ।। ୭.୯୨.
ମହାନ୍ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାମ, ରାଜାମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସହିତ ଆସିଥିବା ଅନୁୟାୟୀମାନେ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ମୂଲ୍ୟର ସେବାର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ।
ଅନ୍ନପାନାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣି ସାନୁଗାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଭରତଃ ସନ୍ଦଦାଵାଶୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସହିତସ୍ତଦା ।। ୭.୯୨.
ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଏକସାଥି ମହାନ୍ ଅତିଥିମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ଓ ପୋଷାକ ତୁରନ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ଵାନରାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ସୁଗ୍ରୀଵସହିତାସ୍ତଦା । ଵିପ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଣତାଃ ସର୍ଵେ ଚକ୍ରିରେ ପରିଵେଷଣମ୍ ।। ୭.୯୨.
ସେ ସମୟରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ମହାନ୍ ବାନରମାନେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ବିନମ୍ରତାରେ ଉପଚାର କଲେ।
ବିଭୀଷଣଶ୍ଚ ରକ୍ଷୋଭିର୍ବହୁଭିଃ ସ୍ରଗ୍ଵିଭିର୍ଵୃତଃ । ଋଷୀଣାମୁଗ୍ରତପସାଂ ପୂଜାଂ ଚକ୍ରେ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୭.୯୨.
ବିଭୀଷଣ, ଅନେକ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ, ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ମହାନ୍ ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ପୂଜା କଲେ।
ଏଵଂ ସୁଵିହିତୋ ଯଜ୍ଞୋ ହଯମେଧୋ ଽଭ୍ଯଵର୍ତତ । ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାଗୁପ୍ତା ଚ ହଯଚର୍ଯା ପ୍ରଵର୍ତତ । ଈଦୃଶଂ ରାଜସିଂହସ୍ଯ ଯଜ୍ଞପ୍ରଵରମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୯୨.
ଏଭଳି ଭାବରେ ହୟମେଧ ଯଜ୍ଞ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବରେ ଚାଲିଥିଲା; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଘୋଡାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ରାମଙ୍କର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ ଏଭଳି ଥିଲା।
ନାନ୍ଯଃ ଶବ୍ଦୋ ଽଭଵତ୍ତତ୍ର ହଯମେଧେ ମହାତ୍ମନଃ । ଛନ୍ଦତୋ ଦେହି ଵିସ୍ରବ୍ଧୋ ଯାଵତ୍ତୁଷ୍ଯନ୍ତି ଯାଚକାଃ ।। ୭.୯୨.
ମହାନ୍ ରାମଙ୍କର ହୟମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯିବା ନଥିଲା, କେବଳ 'ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଦୟାକରି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ଦେଉ' ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯିଥିଲା।
ତାଵତ୍ସର୍ଵାଣି ଦତ୍ତାନି କ୍ରତୁମଧ୍ଯେ ମହାତ୍ମନଃ । ଵିଵିଧାନି ଚ ଗୌଡାନି ଖାଣ୍ଡଵାନି ତଥୈଵ ଚ ।। ୭.୯୨.
ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରେ ମହାନ୍ ରାମ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଂଧାର ଓ ଜମି ମଧ୍ୟ ଦାନ ହେଉଥିଲା।
ନ ନିସ୍ସୃତଂ ଭତତ୍ଯୋଷ୍ଠାଦ୍ଵଚନଂ ଯାଵଦର୍ଥିନାମ୍ । ତାଵଦ୍ଵାନରରକ୍ଷୋଭିର୍ଦତ୍ତମେଵାଭ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ ।। ୭.୯୨.
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁରୋଧକମାନେ ଥିଲେ, ଦାତାଙ୍କ ମୁହଁରୁ କେବେ ନାକାରାତ୍ମକ ଶବ୍ଦ ବାହାରିଲା ନାହିଁ; ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯାହା ଚାହିଁଥିଲେ, ସେହି ଦେଇଥିଲେ।
ନ କଶ୍ଚିନ୍ମଲିନସ୍ତତ୍ର ଦୀନୋ ଵା ଽପ୍ଯଥ କୃର୍ଶତଃ । ତସ୍ମିନ୍ଯଜ୍ଞଵରେ ରାଜ୍ଞୋ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାଵୃତେ ।। ୭.୯୨.
ସେ ରାଜାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞରେ, ହର୍ଷିତ ଓ ସୁସ୍ଥ ଲୋକମାନେ ଘିରିଥିଲେ, କେହି ମଲିନ, ଦୁଃଖୀ କିମ୍ବା ଶୋଷିତ ଥିଲେ ନାହିଁ।
ଯେ ଚ ତତ୍ର ମହାତ୍ମାନୋ ମୁନଯଶ୍ଚିରଜୀଵିନଃ । ନାସ୍ମରଂସ୍ତାଦୃଶଂ ଯଜ୍ଞଂ ନାପ୍ଯାସୀତ୍ ସ କଦାଚନ ।। ୭.୯୨.
ସେଠାରେ ଥିବା ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ମହାନ୍ ମୁନିମାନେ ଏପରି ଯଜ୍ଞକୁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ, ଏପରି ଯଜ୍ଞ କେବେ ହୋଇନଥିଲା।
ଯଃ କୃତ୍ଯଵାନ୍ସୁଵର୍ଣେନ ସୁଵର୍ଣଂ ଲଭତେ ସ୍ମ ସଃ । ଵିତ୍ତାର୍ଥୀ ଲଭତେ ଵିତ୍ତଂ ରତ୍ନାର୍ଥୀ ରତ୍ନମେଵ ଚ ।। ୭.୯୨.
ଯେଉଁଠି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାଇଥିଲେ; ଧନ ଚାହିଁଥିବା ଧନ ପାଇଥିଲେ, ରତ୍ନ ଚାହିଁଥିବା ରତ୍ନ ପାଇଥିଲେ।
ରଜତାନାଂ ସୁଵର୍ଣାନାମଶ୍ମନାମଥ ଵାସସାମ୍ । ଅନିଶଂ ଦୀଯମାନାନାଂ ରାଶିଃ ସମୁପଦୃଶ୍ଯତେ ।। ୭.୯୨.
ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୂପା, ପଥର ଓ ପୋଷାକର ଅନେକ ଢେର ସାବୁ ଦିଆଯାଉଥିଲା, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ସମସ୍ତଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ନ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଧନେଶସ୍ଯ ଯମସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଵା । ଈଦୃଶୋ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵୋ ନ ଏଵମୂଚୁସ୍ତପୋଧନାଃ ।। ୭.୯୨.
ଏପରି ଧନ କେବେ ଇନ୍ଦ୍ର, କୁବେର, ଯମ କିମ୍ବା ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ଦେଖିନଥିଲେ; ଏହିପରି ମତ ତପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ମୁନିମାନେ କହିଲେ।
ସର୍ଵତ୍ର ଵାନରାସ୍ତସ୍ଥୁଃ ସର୍ଵତ୍ରୈଵ ଚ ରାକ୍ଷସାଃ । ଵାସୋଧନାନ୍ନମର୍ଥିଭ୍ଯଃ ପୂର୍ଣହସ୍ତା ଦଦୁର୍ଭୃଶମ୍ ।। ୭.୯୨.
ସମସ୍ତଠାରେ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦଢି ହାତରେ ଅନ୍ନ, ପୋଷାକ ଓ ଧନ ଦାନ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା।
ଈଦୃଶୋ ରାଜସିଂହସ୍ଯ ଯଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଗୁଣାନ୍ଵିତଃ । ସଂଵତ୍ସରମଥୋ ସାଗ୍ରଂ ଵର୍ତତେ ନ ଚ ହୀଯତେ ।। ୭.୯୨.
ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାଜାଙ୍କର ଏହି ଯଜ୍ଞ ଏକ ବର୍ଷ ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଚାଲିଥିଲା, ଏହା କେବେ କମି ନଥିଲା।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାନ୍ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣରେ, ଆଦିକବି ମହାର୍ଷି ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡରେ ଅନବତିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଵର୍ତମାନେ ତଥାଭୂତେ ଯଜ୍ଞେ ଚ ପରମାଦ୍ଭୁତେ । ସଶିଷ୍ଯ ଆଜଗାମାଶୁ ଵାଲ୍ମୀକିର୍ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ ।। ୭.୯୩.
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ବାଲ୍ମୀକି ମହାର୍ଷି ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହ ଶୀଘ୍ର ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵ୍ଯସଙ୍କାଶଂ ଯଜ୍ଞମଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍ । ଏକାନ୍ତେ ଋଷିଵାଟାନାଂ ଚକାର ଉଟଜାଞ୍ଛୁଭାନ୍ ।। ୭.୯୩.
ସେ ଦିବ୍ୟ ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିବା ଯଜ୍ଞକୁ ଦେଖି, ଏକାନ୍ତ ଜାଗାରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଚମତ୍କାର ଉଟା ତିଆରି କଲେ।
ଶକଟାଂଶ୍ଚ ବହୂନ୍ପୂର୍ଣାନ୍ଫଲମୂଲୈଶ୍ଚ ଶୋଭନାନ୍ । ଵାଲ୍ମୀକିଵାଟେ ରୁଚିରେ ସ୍ଥାପଯନ୍ନଵିଦୂରତଃ ।। ୭.୯୩.
ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ମନୋହର ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ, ସେ ବହୁ ସାଉଠି ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭରା ଗଡ଼ିଗୁଡ଼ି ରଖିଲେ।
ଆସୀତ୍ସୁପୂଜିତୋ ରାଜ୍ଞା ମୁନିଭିଶ୍ଚ ମହାତ୍ମଭିଃ । ଵାଲ୍ମୀକିଃ ସୁମହାତେଜା ନ୍ଯଵସତ୍ପରମାତ୍ମଵାନ୍ ।। ୭.୯୩.
ବାଲ୍ମୀକି, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ଓ ପରମ ଆତ୍ମା, ରାଜା ଓ ମହାତ୍ମା ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେଠାରେ ବସିଥିଲେ।
ସ ଶିଷ୍ଯାଵବ୍ରଵୀଦ୍ଧୃଷ୍ଟୌ ଯୁଵାଂ ଗତ୍ଵା ସମାହିତୌ । କୃତ୍ସ୍ନଂ ରାମାଯଣଂ କାଵ୍ଯଂ ଗାଯେଥାଂ ପରଯା ମୁଦା ।। ୭.୯୩.
ସେ ଦୁଇ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତମେ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଯାଇ, ରାମାୟଣ କବିତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦରେ ଗାଇବା।"
ଋଷିଵାଟେଷୁ ପୁଣ୍ଯେଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଵସଥେଷୁ ଚ । ରଥ୍ଯାସୁ ରାଜମାର୍ଗେଷୁ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ଗୃହେଷୁ ଚ ।। ୭.୯୩.
ପବିତ୍ର ଋଷି ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ, ରାସ୍ତା ଓ ରାଜପଥକୁ, ଏବଂ ରାଜାମାନଙ୍କ ଘରକୁ,
ରାମସ୍ଯ ଭଵନଦ୍ଵାରି ଯତ୍ର କର୍ମ ଚ କୁର୍ଵତେ । ଋତ୍ଵିଜାମଗ୍ରତଶ୍ଚୈଵ ତତ୍ର ଗେଯଂ ଵିଶେଷତଃ ।। ୭.୯୩.
ରାମଙ୍କ ଭବନ ଦ୍ୱାରରେ, ଯେଉଁଠି ଲୋକେ କାମ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଏହି ଗୀତ ଗାଇବା ଉଚିତ।
ଇମାନି ଚ ଫଲାନ୍ଯତ୍ର ସ୍ଵାଦୂନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଜାତାନି ପର୍ଵତାଗ୍ରେଷୁ ଚାସ୍ଵାଦ୍ଯାସ୍ଵାଦ୍ଯ ଗାଯତାମ୍ ।। ୭.୯୩.
ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମଧୁର ଫଳ ଅଛି, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକି ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ାରେ ଉଗିଛି; ଗାଇବା ସମୟରେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଭୋଗ କର।
ନ ଯାସ୍ଯଥଃ ଶ୍ରମଂ ଵତ୍ସୌ ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଫଲାନି ଵୈ । ମୂଲାନି ଚ ସୁମୃଷ୍ଟାନି ନଗରାଦ୍ବହିରାସ୍ଯଥଃ ।। ୭.୯୩.
ବାଳମାନେ, ଫଳ ଓ ସୁପ୍ରକ୍ଷାଳିତ ମୂଳ ଖାଇବା ପରେ, ତମେ କେବେ ଥକିବା ଅନୁଭବ କରିବେ ନାହିଁ; ତମେ ସହଜରେ ନଗର ଛାଡ଼ିବେ।
ଯଦି ଶବ୍ଦାପଯେଦ୍ରାମଃ ଶ୍ରଵଣାଯ ମହୀପତିଃ । ଋଷୀଣାମୁପଵିଷ୍ଟାନାଂ ତତୋ ଗେଯଂ ପ୍ରଵର୍ତତାମ୍ ।। ୭.୯୩.
ଯଦି ରାମ ରାଜା ତୁମକୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଗାଇବାକୁ ଡାକିବେ, ତେବେ ଋଷିମାନେ ବସିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଗୀତ ଆରମ୍ଭ କର।