ଵିଜ୍ଞାଯ କର୍ମ ତତ୍ତେଷାଂ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍ । ପ୍ରେଷଯସ୍ଵ ଦ୍ରୁତଂ ଦୂତାନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵାଯ ମହାତ୍ମନେ ।। ୭.୯୧.
ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବୁଝି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ଦୂତମାନେକୁ ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠା।'
ଯଥା ମହଦ୍ଭିର୍ହରିଭିର୍ବହୁଭିଶ୍ଚ ଵନୌକସାମ୍ । ସାର୍ଧମାଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ ହ୍ଯନୁଭୋକ୍ତୁଂ ମହୋତ୍ସଵମ୍ ।। ୭.୯୧.
'ସେ ଅନେକ ପ୍ରବଳ ବାନର ଏବଂ ଅରଣ୍ୟବାସୀଙ୍କ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତେ ଏହି ମହାଉତ୍ସବର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ। ତୁମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।'
ବିଭୀଷଣଶ୍ଚ ରକ୍ଷୋଭିଃ କାମଗୈର୍ବହୁଭିର୍ଵୃତଃ । ଅଶ୍ଵମେଧଂ ମହାଯଜ୍ଞମାଯାତ୍ଵତୁଲଵିକ୍ରମଃ ।। ୭.୯୧.
ଅପୂର୍ବ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଭୀଷଣ, ଅନେକ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଏହି ମହାଯଜ୍ଞ ଅଶ୍ୱମେଧରେ ଆସିବେ।
ରାଜାନଶ୍ଚ ମହାଭାଗା ଯେ ମେ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଵଃ । ସାନୁଗାଃ କ୍ଷିପ୍ରମାଯାନ୍ତୁ ଯଜ୍ଞଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୯୧.
ଯେ ସମସ୍ତ ମହାନ୍ତ ରାଜା ମୋତେ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଆସି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯଜ୍ଞ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉନ୍ତୁ।
ଦେଶାନ୍ତରଗତା ଯେ ଚ ଦ୍ଵିଜା ଧର୍ମସମାହିତାଃ । ଆମନ୍ତ୍ରଯସ୍ଵ ତାନ୍ସର୍ଵାନଶ୍ଵମେଧାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।। ୭.୯୧.
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦୂର ଦେଶରେ ଥିବା ଯେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ, ସେମାନେ ଆଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କର।
ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାବାହୋ ଆହୂଯନ୍ତାଂ ତପୋଧନାଃ । ଦେଶାନ୍ତରଗତାଃ ସର୍ଵେ ସଦାରାଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ । ତଥୈଵ ତାଲାଵଚରାସ୍ତଥୈଵ ନଟନର୍ତକାଃ ।। ୭.୯୧.
ମହାବାହୁ, ତପସ୍ଵୀମାନେ, ଦୂର ଦେଶରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ତାଳବନରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଏବଂ ନଟ ଓ ନୃତ୍ୟକାରମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକିବାକୁ ଚିଠି ପଠା।
ଯଜ୍ଞଵାଟଶ୍ଚ ସୁମହାନ୍ଗୋମତ୍ଯା ନୈମିଶେ ଵନେ । ଆଜ୍ଞାପ୍ଯତାଂ ମହାବାହୋ ତଦ୍ଧି ପୁଣ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୯୧.
ମହାବାହୁ, ଗୋମତୀ ନଦୀ କୂଳରେ ନୈମିଶ ଅରଣ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରାଯାଉ। ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁନ୍ୟ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଶାନ୍ତଯଶ୍ଚ ମହାବାହୋ ପ୍ରଵର୍ତ୍ଯନ୍ତାଂ ସମନ୍ତତଃ ।। ୭.୯୧.
ମହାବାହୁ, ଶାନ୍ତ ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗି ଯାଉନ୍ତୁ।
ଶତଶଶ୍ଚାପି ଧର୍ମଜ୍ଞାଃ କ୍ରତୁମୁଖ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍ । ଅନୁଭୂଯ ମହାଯଜ୍ଞଂ ନୈମିଶେ ରଘୁନନ୍ଦନ ।। ୭.୯୧.
ରଘୁବଂଶର ନନ୍ଦନ, ଶତଶଃ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ନୈମିଶରେ ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ମହାଯଜ୍ଞ ଅନୁଭବ କରି ସଂଗ୍ରହ ହେଉନ୍ତୁ।
ତୁଷ୍ଟଃ ପୁଷ୍ଟଶ୍ଚ ସର୍ଵୋ ଽସୌ ମାନିତଶ୍ଚ ଯଥାଵିଧି । ପ୍ରୀତିଂ ଯାସ୍ଯତି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଶୀଘ୍ରମାମନ୍ତ୍ର୍ଯତାଂ ଜନଃ ।। ୭.୯୧.
ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ନିୟମାନୁସାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ପୋଷିତ ଏବଂ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ; ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଲୋକମାନେକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କର, ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ପାଇପାରିବେ।
ଶତଂ ଵାହସହସ୍ରାଣାଂ ତଣ୍ଡୁଲାନାଂ ଵପୁଷ୍ମତାମ୍ । ଅଯୁତଂ ତିଲମୁଦ୍ଗାନାଂ ପ୍ରଯାତ୍ଵଗ୍ରେ ମହାବଲ ।। ୭.୯୧.
ମହାବଳୀ, ଶତ ହଜାର ଭାର ଉତ୍ତମ ଚାଉଳ ଏବଂ ଦଶ ହଜାର ମାପ ତିଳ ଓ ମୁଗ ଆଗରେ ପଠାଯାଉ।
ଚଣକାନାଂ କୁଲିତ୍ଥାନାଂ ମାଷାଣାଂ ଲଵଣସ୍ଯ ଚ । ଅତୋ ଽନୁରୂପଂ ସ୍ନେହଂ ଚ ଗନ୍ଧଂ ସଙ୍କ୍ଷିପ୍ତମେଵ ଚ ।। ୭.୯୧.
ଚଣା, କୁଲିଥ, ମାଷ ଓ ଲୁଣ, ଏହା ସହିତ ଉପଯୁକ୍ତ ତେଲ ଓ ଗାଢ଼ ସୁଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଆଗରେ ପଠାଯାଉ।
ସୁଵର୍ଣକୋଟ୍ଯୋ ବହୁଲା ହିରଣ୍ଯସ୍ଯ ଶତୋତ୍ତରାଃ । ଅଗ୍ରତୋ ଭରତଃ କୃତ୍ଵା ଗଚ୍ଛତ୍ଵଗ୍ରେ ସମାଧିନା ।। ୭.୯୧.
ଅନେକ କୋଟି ସୁନା ଓ ଶତ ମାପ ଚାନ୍ଦି ଆଗରେ ପଠାଯାଉ; ଭରତ ଏହାର ଅଗ୍ରଗତି କରିବେ।
ଅନ୍ତରା ପଣ୍ଯଵୀଥ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଚ ନଟନର୍ତକାଃ । ସୂଦା ନାର୍ଯଶ୍ଚ ବହଵୋ ନିତ୍ଯଂ ଯୌଵନଶାଲିନଃ ।। ୭.୯୧.
ବଜାର ରାସ୍ତାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବ୍ୟାପାରୀ, ନଟ, ନୃତ୍ୟକାର, ରାନ୍ଧୁଆ ଓ ଅନେକ ଯୁବତୀମାନେ ଆଗକୁ ଯାଉନ୍ତୁ।
ଭରତେନ ତୁ ସାର୍ଧଂ ତେ ଯାନ୍ତୁ ସୈନ୍ଯାନି ଚାଗ୍ରତଃ । ନୈଗମା ବଲଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜାଶ୍ଚ ସୁସମାହିତାଃ ।। ୭.୯୧.
ଭରତ ସହିତ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ସେନା ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାଗରିକ, ନଗରର ବୃଦ୍ଧମାନେ ଓ ଶାନ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆଗକୁ ଯାଉନ୍ତୁ।
କର୍ମାନ୍ତିକାନ୍ଵର୍ଧକିନଃ କୋଶାଧ୍ଯକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ନୈଗମାନ୍ । ମମ ମାତଽସ୍ତଥା ସର୍ଵାଃ କୁମାରାନ୍ତଃପୁରାଣି ଚ ।। ୭.୯୧.
କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ କରୁଥିବା ଲୋକ, କାମ କରୁଥିବା କୁଶଳୀ, ଧନର ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିବା ନାଗରିକ, ମୋର ସମସ୍ତ ମାତାମାନେ, କୁମାରମାନେ ଓ ଅନ୍ତଃପୁରର ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାଉନ୍ତୁ।
କାଞ୍ଚନୀଂ ମମ ପତ୍ନୀଂ ଚ ଦୀକ୍ଷାଯାଂ ଜ୍ଞାଂଶ୍ଚ କର୍ମଣି । ଅଗ୍ରତୋ ଭରତଃ କୃତ୍ଵା ଗଚ୍ଛତ୍ଵଗ୍ରେ ମହାଯଶାଃ ।। ୭.୯୧.
ମୋର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପତ୍ନୀ ଓ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଭରତ ଅଗ୍ରରେ ରଖି, ମହାୟଶସ୍ବୀ ଭରତ ଆଗକୁ ଯାଉନ୍ତୁ।
ଉପକାର୍ଯା ମହାର୍ହାଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ମହୌଜସାମ୍ । ସାନୁଗାନାଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ମହାବଲଃ ।। ୭.୯୧.
ମହାବଳୀ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉଚ୍ଚ ମୂଲ୍ୟର ସେବକମାନେ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର ସାଥୀମାନେ ସହିତ ଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଆଦିକବି ଶ୍ରୀମତ୍ ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକାନବତିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତତ୍ସର୍ଵମଖିଲେନାଶୁ ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ଭରତାଗ୍ରଜଃ । ହଯଂ ଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନଂ କୃଷ୍ଣସାରଂ ମୁମୋଚ ହ ।। ୭.୯୨.
ଭରତଙ୍କ ଭାଇ ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ପଠାଇ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା କୃଷ୍ଣସାର ରଙ୍ଗର ଅଶ୍ୱକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ।
ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ସାର୍ଧମଶ୍ଵତନ୍ତ୍ରେ ନିଯୋଜ୍ଯ ଚ । ତତୋ ଽଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସହ ସୈନ୍ଯେନ ନୈମିଶମ୍ ।। ୭.୯୨.
ଋତ୍ୱିଜମାନେ ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ନିଯୁକ୍ତ କରି, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସେନା ସହିତ ନୈମିଶକୁ ଯାଇଲେ।
ଯଜ୍ଞଵାଟଂ ମହାବାହୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରମମଦ୍ଭୁତମ୍ । ପ୍ରବର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ଶ୍ରୀମାନିତି ଵଚୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୭.୯୨.
ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ଦେଖି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାନ୍ ରାମ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖି କହିଲେ।
ନୈମିଷେ ଵସତସ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵ ଏଵ ନରାଧିପାଃ । ଆନିନ୍ଯୁରୁପହାରାଂଶ୍ଚ ତାନ୍ରାମଃ ପ୍ରତ୍ଯପୂଜଯତ୍ ।। ୭.୯୨.
ନୈମିଷ ରେ ରାମ ରହୁଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଉପହାର ନେଇ ଆସିଲେ, ରାମ ସେଗୁଡିକୁ ସମ୍ମାନରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଉପକାର୍ଯା ମହାର୍ହାଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ସାନୁଗାନାଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ମହାମତିଃ ।। ୭.୯୨.
ମହାନ୍ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାମ, ରାଜାମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସହିତ ଆସିଥିବା ଅନୁୟାୟୀମାନେ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ମୂଲ୍ୟର ସେବାର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ।
ଅନ୍ନପାନାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣି ସାନୁଗାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଭରତଃ ସନ୍ଦଦାଵାଶୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସହିତସ୍ତଦା ।। ୭.୯୨.
ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଏକସାଥି ମହାନ୍ ଅତିଥିମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ଓ ପୋଷାକ ତୁରନ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ଵାନରାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ସୁଗ୍ରୀଵସହିତାସ୍ତଦା । ଵିପ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଣତାଃ ସର୍ଵେ ଚକ୍ରିରେ ପରିଵେଷଣମ୍ ।। ୭.୯୨.
ସେ ସମୟରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ମହାନ୍ ବାନରମାନେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ବିନମ୍ରତାରେ ଉପଚାର କଲେ।
ବିଭୀଷଣଶ୍ଚ ରକ୍ଷୋଭିର୍ବହୁଭିଃ ସ୍ରଗ୍ଵିଭିର୍ଵୃତଃ । ଋଷୀଣାମୁଗ୍ରତପସାଂ ପୂଜାଂ ଚକ୍ରେ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୭.୯୨.
ବିଭୀଷଣ, ଅନେକ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ, ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ମହାନ୍ ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ପୂଜା କଲେ।
ଏଵଂ ସୁଵିହିତୋ ଯଜ୍ଞୋ ହଯମେଧୋ ଽଭ୍ଯଵର୍ତତ । ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାଗୁପ୍ତା ଚ ହଯଚର୍ଯା ପ୍ରଵର୍ତତ । ଈଦୃଶଂ ରାଜସିଂହସ୍ଯ ଯଜ୍ଞପ୍ରଵରମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୯୨.
ଏଭଳି ଭାବରେ ହୟମେଧ ଯଜ୍ଞ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବରେ ଚାଲିଥିଲା; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଘୋଡାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ରାମଙ୍କର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ ଏଭଳି ଥିଲା।
ନାନ୍ଯଃ ଶବ୍ଦୋ ଽଭଵତ୍ତତ୍ର ହଯମେଧେ ମହାତ୍ମନଃ । ଛନ୍ଦତୋ ଦେହି ଵିସ୍ରବ୍ଧୋ ଯାଵତ୍ତୁଷ୍ଯନ୍ତି ଯାଚକାଃ ।। ୭.୯୨.
ମହାନ୍ ରାମଙ୍କର ହୟମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯିବା ନଥିଲା, କେବଳ 'ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଦୟାକରି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ଦେଉ' ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯିଥିଲା।
ତାଵତ୍ସର୍ଵାଣି ଦତ୍ତାନି କ୍ରତୁମଧ୍ଯେ ମହାତ୍ମନଃ । ଵିଵିଧାନି ଚ ଗୌଡାନି ଖାଣ୍ଡଵାନି ତଥୈଵ ଚ ।। ୭.୯୨.
ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରେ ମହାନ୍ ରାମ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଂଧାର ଓ ଜମି ମଧ୍ୟ ଦାନ ହେଉଥିଲା।