କର୍ଦମେନୈଵମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ସର୍ଵ ଏଵ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ । ରୋଚଯନ୍ତି ସ୍ମ ତଂ ଯଜ୍ଞଂ ରୁଦ୍ରସ୍ଯାରାଧନଂ ପ୍ରତି ।। ୭.୯୦.
କର୍ଦ୍ଦମଙ୍କ ଏପରି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆରାଧନା ପାଇଁ ସେଇ ଯଜ୍ଞକୁ ମନୋନୁମୋଦନ କଲେ।
ସଂଵର୍ତସ୍ଯ ତୁ ରାଜର୍ଷେଃ ଶିଷ୍ଯଃ ପୁରପୁରଞ୍ଜଯଃ । ମରୁତ୍ତ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତସ୍ତଂ ଯଜ୍ଞଂ ସମୁପାହରତ୍ ।। ୭.୯୦.
ସଂବର୍ତ୍ତ ରାଜାର୍ଷିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ପୁରପୁରଞ୍ଜୟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମରୁତ୍ତ, ସେଇ ଯଜ୍ଞକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତୋ ଯଜ୍ଞୋ ମହାନାସୀଦ୍ବୁଧାଶ୍ରମସମୀପତଃ । ରୁଦ୍ରଶ୍ଚ ପରମଂ ତୋଷମାଜଗାମ ମହାଯଶାଃ ।। ୭.୯୦.
ତାପରେ ବୁଧଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ହେଲା, ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରୁଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ଅଥ ଯଜ୍ଞେ ସମାପ୍ତେ ତୁ ପ୍ରୀତଃ ପରମଯା ମୁଦା । ଉମାପତିର୍ଦ୍ଵିଜାନ୍ସର୍ଵାନୁଵାଚ ଇଲସନ୍ନିଧୌ ।। ୭.୯୦.
ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ଖୁସି ଭରା ଉମାପତି ଇଲାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମି ହଯମେଧେନ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ଅସ୍ଯ ବାହ୍ଲିପତେଶ୍ଚୈଵ କିଂ କରୋମି ପ୍ରିଯଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୭.୯୦.
ମୁଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ତୁମମାନଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ। ଏହି ବାହ୍ଲିକ ରାଜା ପାଇଁ କଣ ଭଲ କାମ କରିବି?
ତଥା ଵଦତି ଦେଵେଶେ ଦ୍ଵିଜାସ୍ତେ ସୁସମାହିତାଃ । ପ୍ରସାଦଯନ୍ତି ଦେଵେଶଂ ଯଥା ସ୍ଯାତ୍ପୁରୁଷସ୍ତ୍ଵିଲା ।। ୭.୯୦.
ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ଯେପରି ଇଲା ପୁନି ପୁରୁଷ ହେଉନ୍ତି।
ତତଃ ପ୍ରୀତୋ ମହାଦେଵଃ ପୁରୁଷତ୍ଵଂ ଦଦୌ ପୁନଃ । ଇଲାଯୈ ସୁମହାତେଜା ଦତ୍ତ୍ଵା ଚାନ୍ତରଧୀଯତ ।। ୭.୯୦.
ତାପରେ ମହାଦେବ ଖୁସି ହୋଇ, ଇଳାଙ୍କୁ ପୁଣି ପୁରୁଷତ୍ୱ ଦେଲେ ଏବଂ ଏହା ଦେଇ ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ନିଵୃତ୍ତେ ହଯମେଧେ ଚ ଗତଶ୍ଚାଦର୍ଶନଂ ହରଃ । ଯଥାଗତଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ସର୍ଵେ ହ୍ଯଗଚ୍ଛନ୍ଦୀର୍ଘଦର୍ଶିନଃ ।। ୭.୯୦.
ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ ଏବଂ ହର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଦୂରଦର୍ଶୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁପରି ଆସିଥିଲେ, ସେହିପରି ଚାଲିଗଲେ।
ରାଜା ତୁ ବାହ୍ଲିମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମଧ୍ଯଦେଶେ ହ୍ଯନୁତ୍ତମମ୍ । ନିଵେଶଯାମାସ ପୁରଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ ଯଶସ୍କରମ୍ ।। ୭.୯୦.
ରାଜା ବାହ୍ଲିକ ଛାଡ଼ି, ମଧ୍ୟଦେଶରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ନାମକ ସହର ସ୍ଥାପନ କଲେ।
ଶଶବିନ୍ଦୁଶ୍ଚ ରାଜର୍ଷିର୍ବାହ୍ଲିଂ ପୁରପୁରଞ୍ଜଯଃ । ପ୍ରତିଷ୍ଠାନେ ଇଲୋ ରାଜା ପ୍ରଜାପତିସୁତୋ ବଲୀ ।। ୭.୯୦.
ରାଜାର୍ଷି ଶଶବିନ୍ଦୁ ବାହ୍ଲିକ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜ କଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରବଳ ଇଳା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ରାଜା ହେଲେ।
ସ କାଲେ ପ୍ରାପ୍ତଵାଁଲ୍ଲୋକମିଲୋ ବ୍ରାହ୍ମମନୁତ୍ତମମ୍ । ଐଲଃ ପୁରୂରଵା ରାଜା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନମଵାପ୍ତଵାନ୍ ।। ୭.୯୦.
ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ଇଳା ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ଇଳାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁରୁରବା ରାଜା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ରାଜ୍ୟ ଲାଗିଲେ।
ଈଦୃଶୋ ହ୍ଯଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ । ସ୍ତ୍ରୀଭୂତଃ ପୌରୁଷଂ ଲେଭେ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦପି ଦୁର୍ଲଭମ୍ ।। ୭.୯୦.
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଏମିତି ଶକ୍ତି — ଯିଏ ଜଣେ ଜନାଣୀ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ପୁଣି ପୁରୁଷତ୍ୱ ପାଇଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଆଦିକବି ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରଚିତ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣର ନବତିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଏତଦାଖ୍ଯାଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଭ୍ରାତୃଭ୍ଯାମମିତପ୍ରଭଃ । ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପୁନରେଵାହ ଧର୍ମଯୁକ୍ତମିଦଂ ଵଚଃ ।। ୭.୯୧.
ଏହି କଥା କହି ଶ୍ରୀରାମ, ତାଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଆଉଥରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଧର୍ମସହିତ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ଵସିଷ୍ଠଂ ଵାମଦେଵଂ ଚ ଜାବାଲିମଥ କଶ୍ଯପମ୍ । ଦ୍ଵିଜାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵପ୍ରଵରାନଶ୍ଵମେଧପୁରସ୍କୃତାନ୍ ।। ୭.୯୧.
ବଶିଷ୍ଠ, ବାମଦେବ, ଜାବାଲି, କଶ୍ୟପ ଏବଂ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ରଣୀ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—
ଏତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସମାନୀଯ ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣ । ହଯଂ ଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନଂ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯାମି ସମାଧିନା ।। ୭.୯୧.
ଏମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକଠା କରି ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରଣା କରି, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଘୋଡ଼ାକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଛାଡ଼ିବି।
ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ରାଘଵେଣୋକ୍ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଵରିତଵିକ୍ରମଃ । ଦ୍ଵିଜାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସମାହୂଯ ଦର୍ଶଯାମାସ ରାଘଵମ୍ ।। ୭.୯୧.
ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତୀବ୍ର କାର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକି ରାଘବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇଗଲେ।
ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵସଙ୍କାଶଂ କୃତପାଦାଭିଵନ୍ଦନମ୍ । ରାଘଵଂ ସୁଦୁରାଧର୍ଷମାଶୀର୍ଭିଃ ସମପୂଜଯନ୍ ।। ୭.୯୧.
ସେମାନେ ଦେବତା ସଦୃଶ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖି ଏବଂ ପାଦେ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦୁର୍ଲଭ ରାଘବଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ସ ତଦା ଭୂତ୍ଵା ରାଘଵୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାନ୍ । ଆଚଚକ୍ଷେ ଽଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ହ୍ଯଭିପ୍ରାଯଂ ମହାଯଶାଃ ।। ୭.୯୧.
ତାପରେ ରାଘବ, ମହାଯଶସ୍ବୀ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଇଚ୍ଛା କହିଲେ।
ତେ ତୁ ରାମସ୍ଯ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନମସ୍କୃତ୍ଵା ଵୃଷଧ୍ଵଜମ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ସର୍ଵେ ପୂଜଯନ୍ତି ସ୍ମ ସର୍ଵଶଃ ।। ୭.୯୧.
ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବୃଷଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞକୁ ପୂଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସ ତେଷାଂ ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯାନାଂ ଵାକ୍ଯମଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧାଶ୍ରିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୃଶଂ ପ୍ରୀତୋ ଽଭଵତ୍ତଦା ।। ୭.୯୧.
ସେଇ ସମୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି, ସେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଵିଜ୍ଞାଯ କର୍ମ ତତ୍ତେଷାଂ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍ । ପ୍ରେଷଯସ୍ଵ ଦ୍ରୁତଂ ଦୂତାନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵାଯ ମହାତ୍ମନେ ।। ୭.୯୧.
ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବୁଝି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ଦୂତମାନେକୁ ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠା।'
ଯଥା ମହଦ୍ଭିର୍ହରିଭିର୍ବହୁଭିଶ୍ଚ ଵନୌକସାମ୍ । ସାର୍ଧମାଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ ହ୍ଯନୁଭୋକ୍ତୁଂ ମହୋତ୍ସଵମ୍ ।। ୭.୯୧.
'ସେ ଅନେକ ପ୍ରବଳ ବାନର ଏବଂ ଅରଣ୍ୟବାସୀଙ୍କ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତେ ଏହି ମହାଉତ୍ସବର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ। ତୁମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।'
ବିଭୀଷଣଶ୍ଚ ରକ୍ଷୋଭିଃ କାମଗୈର୍ବହୁଭିର୍ଵୃତଃ । ଅଶ୍ଵମେଧଂ ମହାଯଜ୍ଞମାଯାତ୍ଵତୁଲଵିକ୍ରମଃ ।। ୭.୯୧.
ଅପୂର୍ବ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଭୀଷଣ, ଅନେକ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଏହି ମହାଯଜ୍ଞ ଅଶ୍ୱମେଧରେ ଆସିବେ।
ରାଜାନଶ୍ଚ ମହାଭାଗା ଯେ ମେ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଵଃ । ସାନୁଗାଃ କ୍ଷିପ୍ରମାଯାନ୍ତୁ ଯଜ୍ଞଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୯୧.
ଯେ ସମସ୍ତ ମହାନ୍ତ ରାଜା ମୋତେ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଆସି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯଜ୍ଞ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉନ୍ତୁ।
ଦେଶାନ୍ତରଗତା ଯେ ଚ ଦ୍ଵିଜା ଧର୍ମସମାହିତାଃ । ଆମନ୍ତ୍ରଯସ୍ଵ ତାନ୍ସର୍ଵାନଶ୍ଵମେଧାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।। ୭.୯୧.
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦୂର ଦେଶରେ ଥିବା ଯେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ, ସେମାନେ ଆଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କର।
ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାବାହୋ ଆହୂଯନ୍ତାଂ ତପୋଧନାଃ । ଦେଶାନ୍ତରଗତାଃ ସର୍ଵେ ସଦାରାଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ । ତଥୈଵ ତାଲାଵଚରାସ୍ତଥୈଵ ନଟନର୍ତକାଃ ।। ୭.୯୧.
ମହାବାହୁ, ତପସ୍ଵୀମାନେ, ଦୂର ଦେଶରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ତାଳବନରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଏବଂ ନଟ ଓ ନୃତ୍ୟକାରମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକିବାକୁ ଚିଠି ପଠା।
ଯଜ୍ଞଵାଟଶ୍ଚ ସୁମହାନ୍ଗୋମତ୍ଯା ନୈମିଶେ ଵନେ । ଆଜ୍ଞାପ୍ଯତାଂ ମହାବାହୋ ତଦ୍ଧି ପୁଣ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୭.୯୧.
ମହାବାହୁ, ଗୋମତୀ ନଦୀ କୂଳରେ ନୈମିଶ ଅରଣ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରାଯାଉ। ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁନ୍ୟ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଶାନ୍ତଯଶ୍ଚ ମହାବାହୋ ପ୍ରଵର୍ତ୍ଯନ୍ତାଂ ସମନ୍ତତଃ ।। ୭.୯୧.
ମହାବାହୁ, ଶାନ୍ତ ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗି ଯାଉନ୍ତୁ।
ଶତଶଶ୍ଚାପି ଧର୍ମଜ୍ଞାଃ କ୍ରତୁମୁଖ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍ । ଅନୁଭୂଯ ମହାଯଜ୍ଞଂ ନୈମିଶେ ରଘୁନନ୍ଦନ ।। ୭.୯୧.
ରଘୁବଂଶର ନନ୍ଦନ, ଶତଶଃ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ନୈମିଶରେ ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ମହାଯଜ୍ଞ ଅନୁଭବ କରି ସଂଗ୍ରହ ହେଉନ୍ତୁ।