ତାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୋମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵାଚଂ କିମ୍ପୁରୁଷୀକୃତାଃ । ଉପାସାଞ୍ଚକ୍ରିରେ ଶୈଲଂ ଵଧ୍ଵସ୍ତା ବହୁଲାସ୍ତଦା ।। ୭.୮୮.
ସୋମପୁତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କିମ୍ପୁରୁଷୀ ହୋଇଥିବା ସେମାନେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ପାହାଡ଼ରେ ବସବାସ କଲେ ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଽଷ୍ଟାଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟାଶୀତିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା କିମ୍ପୁରୁଷୋତ୍ପତ୍ତିଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଭରତସ୍ତଦା । ଆଶ୍ଚର୍ଯମିତି ଚାବ୍ରୂତାମୁଭୌ ରାମଂ ଜନେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୭.୮୯.
କିମ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭରତ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!'
ଅଥ ରାମଃ କଥାମେତାଂ ଭୂଯ ଏଵ ମହାଯଶାଃ । କଥଯାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରଜାପତିସୁତସ୍ଯ ଵୈ ।। ୭.୮୯.
ତାପରେ, ମହାୟଶସ୍ବୀ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଏହି କଥାକୁ ପୁନିଥରେ ପ୍ରଜାପତିପୁତ୍ରଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ସର୍ଵାସ୍ତା ଵିଦ୍ରୁତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କିନ୍ନରୀର୍ଋଷିସତ୍ତମଃ । ଉଵାଚ ରୂପସମ୍ପନ୍ନାଂ ତାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ ।। ୭.୮୯.
ସମସ୍ତ କିନ୍ନରୀମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ହସି ହସି ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ସୋମସ୍ଯାହଂ ସୁଦଯିତଃ ସୁତଃ ସୁରୁଚିରାନନେ । ଭଜସ୍ଵ ମାଂ ଵରାରୋହେ ଭକ୍ତ୍ଯା ସ୍ନିଗ୍ଧେନ ଚକ୍ଷୁଷା ।। ୭.୮୯.
'ସୁନ୍ଦର ମୁହଁଥିବା ମହିଳା, ମୁଁ ସୋମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଙ୍ଗୀ, ଭକ୍ତି ଓ ସ୍ନେହ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର ।'
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୂନ୍ଯେ ସ୍ଵଜନଵର୍ଜିତେ । ଇଲା ସୁରୁଚିରପ୍ରଖ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାଗ୍ରହମ୍ ।। ୭.୮୯.
ତାଙ୍କର ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ନିଜ ଲୋକ ନଥିବା ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଭଳି ଇଳା ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଅହଂ କାମଚରୀ ସୌମ୍ଯ ତଵାସ୍ମି ଵଶଵର୍ତିନୀ । ପ୍ରଶାଧି ମାଂ ସୋମସୁତ ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ ।। ୭.୮୯.
'ସୁମଧୁର, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିବା ନାରୀ, ଏବଂ ତୁମ ଅଧୀନରେ ଅଛି; ସୋମପୁତ୍ର, ମୋତେ ଯେପରି ଚାହଁ, ତେପରି ଆଦେଶ ଦିଅ ।'
ତସ୍ଯାସ୍ତଦଦ୍ଭୁତପ୍ରଖ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ଷମୁପାଗତଃ । ସ ଵୈ କାମୀ ସହ ତଯା ରେମେ ଚନ୍ଦ୍ରମସଃ ସୁତଃ ।। ୭.୮୯.
ତାଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଏଭଳି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ଆନନ୍ଦ କଲେ ।
ବୁଧସ୍ଯ ମାଧଵୋ ମାସସ୍ତାମିଲାଂ ରୁଚିରାନନାମ୍ । ଗତୋ ରମଯତୋ ଽତ୍ଯର୍ଥଂ କ୍ଷଣଵତ୍ତସ୍ଯ କାମିନଃ ।। ୭.୮୯.
ବୁଧଙ୍କ ପାଇଁ, ରୁଚିର ମୁହଁ ଥିବା ଇଳା ସହିତ ମାଧବ ମାସ ଏମିତି ଆନନ୍ଦରେ କଟିଗଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସମୟ କେବଳ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଲାଗିଲା ।
ଅଥ ମାସେ ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣେ ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁସଦୃଶାନନଃ । ପ୍ରଜାପତିସୁତଃ ଶ୍ରୀମାଞ୍ଛଯନେ ପ୍ରତ୍ଯବୁଧ୍ଯତ ।। ୭.୮୯.
ମାସଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ, ଯାହାଙ୍କ ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଶୋଇଥିବା ଶେଯ୍ୟାରେ ଜାଗିଲେ।
ସୋ ଽପଶ୍ଯତ୍ସୋମଜଂ ତତ୍ର ତପନ୍ତଂ ସଲିଲାଶଯେ । ଊର୍ଧ୍ଵବାହୁଂ ନିରାଲମ୍ବଂ ତଂ ରାଜା ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ।। ୭.୮୯.
ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ, ସୋମଙ୍କ ପୁଅ ଜଳରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ, ହାତ ଉପରକୁ ଉଠାଇ, କୌଣସି ଆଧାର ଛାଡ଼ି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକରେ ଦେଉଥିଲେ; ଏବଂ ରାଜା ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ପର୍ଵତଂ ଦୁର୍ଗଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ସହାନୁଗଃ । ନ ଚ ପଶ୍ଯାମି ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ କ୍ଵ ନୁ ତେ ମାମକା ଗତାଃ ।। ୭.୮୯.
ହେ ପୂଜ୍ୟ, ମୁଁ ମୋ ସହଚରମାନେ ସହିତ ଏହି କଠିନ ପାହାଡ଼କୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ମୋ ସେନାକୁ ଦେଖୁନାହିଁ; ମୋ ଲୋକମାନେ କେଉଁଠି ଗଲେ?
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ନଷ୍ଟସଞ୍ଜ୍ଞସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯଂ ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ପରଯା ଗିରା ।। ୭.୮୯.
ସେ ରାଜା ଋଷିଙ୍କ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାର କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ଅତି ମୃଦୁ ଏବଂ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅଶ୍ମଵର୍ଷେଣ ମହତା ଭୃତ୍ଯାସ୍ତେ ଵିନିପାତିତାଃ । ତ୍ଵଂ ଚାଶ୍ରମପଦେ ସୁପ୍ତୋ ଵାତଵର୍ଷଭଯାର୍ଦିତଃ ।। ୭.୮୯.
ବଡ଼ ଶିଳାବୃଷ୍ଟିରେ ତୁମ ଦାସମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ତୁମେ ବାତ୍ୟା ଓ ବର୍ଷାର ଭୟରେ ଆଶ୍ରମରେ ଶୁଇଥିଲେ।
ସମାଶ୍ଵସିହି ଭଦ୍ରଂ ତେ ନିର୍ଭଯୋ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ । ଫଲମୂଲାଶନୋ ଵୀର ନିଵସେହ ଯଥାସୁଖମ୍ ।। ୭.୮୯.
ଚିନ୍ତା କରନାହିଁ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼; ହେ ବୀର, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ରହିବାକୁ ଚାହଁ, ଏଠାରେ ରୁହ।
ସ ରାଜା ତେନ ଵାକ୍ଯେନ ପ୍ରତ୍ଯାଶ୍ଵସ୍ତୋ ମହାମତିଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ଦୀନୋ ଭୃତ୍ଯକ୍ଷଯାଦ୍ ଭୃଶମ୍ ।। ୭.୮୯.
ସେଇ କଥାରେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ମହାବୁଦ୍ଧି ରାଜା, ଦାସମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବାର ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ଦୁଃଖିତ ସ୍ୱରରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ସ୍ଵକଂ ରାଜ୍ଯଂ ନାହଂ ଭୃତ୍ଯୈର୍ଵିନାକୃତଃ । ଵର୍ତଯେଯଂ କ୍ଷଣଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସମନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି ।। ୭.୮୯.
ମୁଁ ମୋ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେବି; ଦାସମାନେ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ରହିପାରିବିନାହିଁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟାକରି ଏହାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ, କାରଣ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ରହିପାରିବିନାହିଁ।
ସୁତୋ ଧର୍ମପରୋ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ମମ ମହାଯଶାଃ । ଶଶବିନ୍ଦୁରିତି ଖ୍ଯାତଃ ସ ମେ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯତେ ।। ୭.୮୯.
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ବଡ଼ ପୁଅ, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଏବଂ ଶଶବିନ୍ଦୁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ମୋ ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାର କରିବ।
ନ ହି ଶକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ହିତ୍ଵା ଭୃତ୍ଯଦାରାନ୍ସୁଖାନ୍ଵିତାନ୍ । ପ୍ରତିଵକ୍ତୁଂ ମହାତେଜଃ କିଞ୍ଚିଦପ୍ଯଶୁଭଂ ଵଚଃ ।। ୭.୮୯.
ମୁଁ ମୋ ଭକ୍ତ ଦାସ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଛାଡ଼ି, କୌଣସି କଠୋର କଥା କହିପାରିବିନାହିଁ, ହେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ତଥା ବ୍ରୁଵତି ରାଜେନ୍ଦ୍ରେ ବୁଧଃ ପରମମଦ୍ଭୁତମ୍ । ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵମଥୋଵାଚ ଵାସସ୍ତ ଇହ ରୋଚତାମ୍ ।। ୭.୮୯.
ରାଜା ଏପରି କହିବା ପରେ, ବୁଧ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ କଥାରେ କହିଲେ, 'ଏଠାରେ ତୁମର ବାସ ଭଲ ଲାଗୁ।'
ନ ସନ୍ତାପସ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯଃ କାର୍ଦମେଯ ମହାବଲ । ସଂଵତ୍ସରୋଷିତସ୍ଯେହ କାରଯିଷ୍ଯାମି ତେ ହିତମ୍ ।। ୭.୮୯.
ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ, ହେ କାର୍ଦ୍ଦମଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମେ ଏଠାରେ ଏକ ବର୍ଷ ରହିଲେ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ କାମ କରିଦେବି।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବୁଧସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ । ଵାସାଯ ଵିଦଧେ ବୁଦ୍ଧିଂ ଯଦୁକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନା ।। ୭.୮୯.
ବୁଧଙ୍କ ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ମାସଂ ସ ସ୍ତ୍ରୀ ତଦା ଭୂତ୍ଵା ରମଯତ୍ଯନିଶଂ ଶୁଦା । ମାସଂ ପୁରୁଷଭାଵେନ ଧର୍ମବୁଦ୍ଧିଂ ଚକାର ସଃ ।। ୭.୮୯.
ତାପରେ, ଏକ ମାସ ଯାଏଁ ସେ ଜଣେ ଜଣା ହୋଇ ସେଠାରେ ସଦା ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ; ଆଉ ଏକ ମାସ ପୁରୁଷ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଧର୍ମରେ ମନ ଲଗାଇଲେ।
ତତଃ ସା ନଵମେ ମାସି ଇଲା ସୋମସୁତାତ୍ସୁତମ୍ । ଜନଯାମାସ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ପୁରୂରଵସମୂର୍ଜିତମ୍ ।। ୭.୮୯.
ତାପରେ ନବମ ମାସରେ, ସୁନ୍ଦର କଟିଯୁକ୍ତ ଇଲା, ସୋମଙ୍କ ପୁଅଠାରୁ ଏକ ପୁଅ, ପୁରୁରବାସ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସନ୍ତାନକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଜାତମାତ୍ରଂ ତୁ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ପିତୁର୍ହସ୍ତେ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍ । ବୁଧସ୍ଯ ସମଵର୍ଣଭମିଲା ପୁତ୍ରଂ ମହାବଲମ୍ ।। ୭.୮୯.
ସେଇ ସୁନ୍ଦର କଟିଯୁକ୍ତ ଇଲା, ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ, ଯିଏ ବୁଧଙ୍କ ପରି ରଙ୍ଗରେ ଥିଲେ, ପିତାଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ।
ବୁଧସ୍ତୁ ପୁରୁଷୀଭୂତଂ ସ ଵୈ ସଂଵତ୍ସରାନ୍ତରମ୍ । କଥାଭୀ ରମଯାମାସ ଧର୍ମଯୁକ୍ତାଭିରାତ୍ମଵାନ୍ ।। ୭.୮୯.
ଏବଂ ବୁଧ, ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, ପୁରୁଷ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଧର୍ମମୟ କଥା କହି ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦୁତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଏକୋନନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ
ଏଭଳି ମହାମୂଲ୍ୟ ଓ ପୌରାଣିକ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡର ଏକାନବତିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ତଥୋକ୍ତଵତି ରାମେ ତୁ ତସ୍ଯ ଜନ୍ମ ତଦଦ୍ଭୁତମ୍ । ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଭୂଯୋ ଭରତଶ୍ଚ ମହାଯଶାଃ ।। ୭.୯୦.
ରାମଙ୍କର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ କହିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭରତ ପୁଣିଥରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଇଲା ସା ସୋମପୁତ୍ରସ୍ଯ ସଂଵତ୍ସରମଥୋଷିତା । ଅକରୋତ୍କିଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଶଂସିତୁମର୍ହସି ।। ୭.୯୦.
ହେ ମହାନୁଭାବ, ଏଇଲା ଯିଏ ସୋମପୁତ୍ର ସହିତ ଏକ ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ, ସେ କଣ କଲେ? ଆପଣ ଆମକୁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବେ।